Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پوشاك دوره پهلوي: لباس‌هاي مردم ايران در دوره پهلوي، 1304-1357ش/ 1925-1978م را، بيان مي‌كند.1

در ابتدا هنوز اغلب مردم از همان سرپوش‌هاي نيم گرد و يا كلاه‌هاي پوستي پُرزدار سياه و قباها و شال كمرهاي دوره قاجار استفاده مي‌كردند. اما كم كم، كت‌هاي بلندي كه تا زير زانو مي‌رسيد و سرداري نام داشت، به همراه شلوار، رواج يافت.2 در سال 1301ش/1923م، در زمان پادشاهي احمدشاه، بر اساس لايحه مجلس، همه كاركنان دولتي  در ساعات كار، موظف به پوشيدن لباس‌هاي دوخت ايران شدند. اين قانون در سال بعد توسط رضاخان وزير جنگ، شامل نظاميان نيز شد.3 چهار ماه و نيم قبل از آغاز پادشاهي رضا شاه، در زمان نخست وزيري او، مجدداً "اجراي قانون البسه وطني" مطرح شد. در زمستان 1307ش/1929م، دولت و سپس مجلس، قانون "متحدالشكل نمودن البسه اتباع ايران" را تصويب كردند. در ماده يك اين قانون براي اولين بار كلاه پهلوي معرفي شده است.4 اين كلاه لبه‌دار استوانه‌اي كه شاه و هيات وزرا و تمامي كارمندان، آن را بر سر مي‌گذاشتند، به سرعت ميان طبقات مختلف مردم رواج يافت.5 اما پس از 6 سال، و در پي سفرشاه به تركيه در 1313ش/1934م، اين كلاه با كلاه لبه‌دار بزرگ‌تري كه از نمونه اروپايي تقليد شده بود، جايگزين شد.6 برخي از مردم و بويژه روحانيون در مقابل اين تغييرات لباس، واكنش‌هايي از خود نشان دادند،7 اما اين اقدامات از رواج لباس‌هاي جديد نكاست. اگرچه اغلب زنان، هنوز از لباس‌هاي دوره قاجار، شامل چاقچور، چادر و روبنده، استفاده مي‌كردند،8  اما برخي از زنان تحصيل‌كرده، گاه به جاي چادر و روسري، كلاه بر سر مي‌گذاشتند.9 در همان سال، استفاده از چادر بوسيله دانش‌آموزان دختر ممنوع گشت، اما رفع حجاب به صورت رسمي، در سال بعد، در 17 دي 1314/ 8 ژانويه 1936 طي مراسم اعطاي دانشنامه‌هاي دختران در دانشسراي تهران،كه همه زنان بدون چادر و روسري حاضر شده بودند، صورت گرفت.10 در پي آن، استفاده از لباس‌هاي جديد و اروپايي ميان زنان، رواج يافت، و اين وضعيتي بود كه در تمامي سال‌هاي بعد نيز ادامه يافت. دهه اول پادشاهي پهلوي دوم، آخرين دوره مظاهر لباس‌هايي است كه مي‌توان آنها را با عنوان لباس‌هاي عصر پهلوي اول نام‌گذاري كرد. لباس رسمي و اداري مردان شامل كت و شلوار و جليقه و كروات بود، زنان نيز از كت و دامن، كت و شلوار و پيراهن و دامن و مانند آن استفاده مي‌كردند. البته لباس ساكنين روستاها و ايلات و عشاير، همان لباس‌هاي سنتي پيشين بود. در دهه پاياني حكومت پهلوي دوم، به سبب وضعيت مساعد اقتصادي و تبليغات غربي، لباس‌هاي به سبك غربي، ميان زنان و مردان ايراني شيوع بسيار يافت. پوشيدن شلوارهاي جين ميان پسران و دختران كه اغلب با پيراهني ساده همراه بود، لباس اغلب جوانان اين دوره را تشكيل مي‌داد.

 

مآخذ:

  1. يادداشت مولف.
  2. يغمايي، اسماعيل. كارنامه رضاشاه. تهران: 2535ش/1976م، ص 169-170، 178، 216، 499؛ محجوب، محمد جواد. تحقيق در احوال و آثار ايرج ميرزا. تهران: 1353ش / 1974م، ص 144؛ كلانترضرابي، عبدالرحيم. تاريخ كاشان. تصحيح ايرج افشار، تهران: 1356ش/1977م، ص 248-250.
  3. شفا، شجاع الدين. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهي پهلوي. بي تا، بي نا، ج 1، ص22-27؛ يغمايي. ص 326-327، 557.
  4. اديب هروي. حديقة الرضويه. مشهد: 1327ش/1948م، ص 261-262؛ آذري، عباس‌قلي. تاريخ مصور رضا شاه كبير. تهران: 1345ش/1966م، ص 33.
  5. مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات. تغيير لباس و كشف حجاب به روايت اسناد. تهران: 1378، ص 3- 23، اسناد ش 1-4، عكس ش 1؛ آذري. ص 33.
  6. مخبرالسلطنه. هدايت، خاطرات و خطرات. تهران: 1344ش/1965م، ص 407.
  7. صديق، عيسي. يادگار عمر، دهخدا. 1354، ج 2، ص 307-308؛ مخبرالسلطنه. ص 382؛ شفا، ج 1، ص 127-128.
  8. آذري. ص 125-127.
  9. دولت آبادي، يحيي. حيات يحيي. ابن سينا، 1336، ج 4، ص 432-434؛ مخبرالسلطنه. ص 379، 407؛ آذري. ص 33.
  10. صديق. ج 2، ص 300-317؛ مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات. ص 132-135، سند، ش 54.
  11. Keddie, N.Roots of revolution an interprepretive history of modern Iran, New Haven, 1981, pp.108-109. 
محمدرضا چیت‌ساز