Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پوشاک زرتشتی، لباس زرتشتیان ایران را که در بخش‌های مختلفی از ایران به ویژه یزد و تهران زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند.1

لباس مردانه: عرقچینی راه راه یا چهارخانه‌ای برسر گذاشته، روی آن را با دسمال یا گونه‌ای شال ابریشمی یا پنبه‌ای می‌بندند. اما در فصل سرما بیشتر از نوعی کلاه ساده استفاده می‌کنند. تاکوری زیرپوشی است که روی آن اغلب پیراهنی بلند که تا زانوان می‌رسد، و به رنگ سفید یا راه راه است، می‌پوشند. شلوارشان از پارچه‌های محلی دست بافت، با طرح چهارخانه است که با نام تُنبُون خوانده می شود. اغلب کودکان و نوجوانان در سنین میان هفت تا پانزده سالگی بر اساس آیین زرتشتی،کمربند یا شال کمری به نام کُستی می‌بندند و جامه سفید مذهبی که سِدره نام دارد بر تن می‌کنند. کُستی کمربندی از پشم گوسفند سفید رنگ است که از 72 نخ ( شش قسمت 12 تایی= اشاره به 72 فصل یَسنای اوستا) بافته می‌شود.9  سِدره جامه‌ای بی یقه، اغلب از کتان یا پنبه و از 9 تکه دوخته شده است. این جامه اغلب گشاد و آستین کوتاه، وجلوی آن از بالا تا سینه چاک دار است. در انتهای این چاک و در روی سینه، کیسه‌ای کوچک به نام کرفه (به معنای ثواب = پندار، گفتار و کردار نیک) قرار دارد. در کتب تاریخی و ادبی به کُستی، زُنار و یا بَرگُستوان نیز گفته‌اند. کُستی را روی سِدره می‌بندند، اما هنگام نماز گزاردن باید آن را از کمر باز کرده و سپس بر کمر ببندند که به این عمل، کُستی نو کردن می‌گویند. لباس موبدان زرتشتی سفید است و هنگام انجام مراسم مذهبی، برای آن که نفسشان آتش مقدس و پاک را آلوده نکند، تکه پارچه سفیدی که با دو نوار به پشت سر گره خورده بر روی دهان و بینی خود می‌بندند، که پَنام نام دارد. 

لباس زنانه: کلاه کوچک و سه گوشه‌ای از جنس مخمل، ابریشم و یا زری را طوری برسر می‌گذارند که دو گوشه آن در پشت سر قرار گرفته و به وسیله قیطانی به هم بسته می‌شوند. جلوی کلاه اغلب با گلابتون، یراق دوزی و تزیین می‌شود. مَکنو در حقیقت نوعی روسری مستطیل شکل و اغلب سبز رنگ است که آن را روی کلاه بر سر می‌گذارند. اندازه مَکنو اغلب بزرگ و گاه بیش از 3 متر است، روی سینه را تماماً می‌پوشاند، و دو گوشه آن از پشت شانه‌ها تا پایین بدن می‌رسد. یک سر مَکنو را بر سر گذاشته، ادامه‌اش را از زیر گردن عبور داده، به طرف دیگر برده، بالای سر با سنجاقی و قسمت پشت سر را نیز با سنجاق دیگری، محکم می‌کنند.در فصل سرما، چارقدی روی همه این‌ها بسته می‌شود. تن‌پوش آنان پیراهنی گشاد و آستین بلند است، که اغلب از تکه‌هایی به هم متصل شده ترکیب یافته و نیمه پایینی آن و سرآستین‌هایش، با حاشیه‌هایی تزیین شده است. روی این پیراهن به ویژه در فصل سرما، قبایی زری و آستین بلند می‌پوشند که وسط آن با دگمه‌ای به کمر بسته می‌شود. شلوار بلند و گشادی را که از تکه‌های پارچه‌های بزرگ رنگی تشکیل شده به پا می‌کنند،که دمپای چین‌دارش در مچ پا با بندی خفت شده است.2

 

مآخذ:

  1. یادداشت مولف.
  2. چوکسی، جمشید گرشاسپ. ستیز و سازش. ترجمة نادر سعیدی، ققنوس،1381،ص 30-32، 161-163؛ آذرگشسب،اردشیر، مراسم مذهبی و آداب زرتشتیان. فروهر، 1372، ص 160؛ منوچهرپور، منوچهر. بدانیم و سربلند باشیم. فروهر،1357، ص40؛ دانشور، سیمین؛ عیسی بهنام. لباس زرتشتیان ایران. نقش و نگار، ش 5، دوره دوم،1337، ص16-22؛  ضیاء پور، جلیل. پوشاک ایلها؛ چادرنشینان و روستاییان ایران. وزارت فرهنگ و هنر، 1346، ص 264- 266؛ ویسپرد،گزارش پورداود، ابراهیم. به کوشش بهرام فره‌وشی، انتشارات دانشگاه تهران، 2537، ص 169؛ یسنا، گزارش پورداود، ابراهیم. ابن سینا،1340، ج1، ص26.
    محمدرضا چیت‌ساز