Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پيشه‌وري، جعفر جوادزاده (1311ق / 1893م-1326ش)، سياستمدار، روزنامه‌نگار و مؤسس فرقة دموكرات آذربايجان.

پيشه‌وري در روستايي از توابع خلخال به دنيا آمد. در حدود 12 سالگي با خانواده‌اش به باكو مهاجرت كرد. همزمان با تحصيل، به معلمي، روزنامه‌نگاري و فعاليت سياسي پرداخت.1 در 1299ش به همراه كمونيست‌هاي باكو به گيلان آمد، اما در همان سال به شوروي بازگشت.2 در 1306ش دوباره به ايران آمد و تا 1309ش در تهران به سر برد. در آن تاريخ در پي شناسايي شبكه‌هاي كمونيستي، دستگير و به 10 سال زندان محكوم شد.3 پس از سقوط رضاشاه پهلوي*، فعاليت سياسي خود را با انتشار روزنامة آژير (در خرداد ماه 1322ش) پي گرفت.4 در انتخابات دورة چهاردهم مجلس*، به نمايندگي از تبريز انتخاب، اما اعتبارنامه‌اش رد شد.5 سپس به تبريز رفت و «فرقة دموكرات آذربايجان» را در شهريور 1324ش تأسيس كرد.6 فرقه با كمك قواي شوروي، كنترل آذربايجان را به دست گرفت7 و حكومت ملي آذربايجان را تشكيل داد. در آن حكومت پيشه‌وري به نخست‌وزيري برگزيده شد.8 با خروج سربازان شوروي از ايران، نيروهاي دولتي در آذر ماه 1325ش وارد آذربايجان شدند و تشكيلات فرقة دموكرات متلاشي گرديد.9 پيشه‌وري به شوروي گريخت10 و در يك حادثة رانندگي مشكوك جان سپرد.11

 

مآخذ:

  1. آخرين سنگر آزادي؛ مجموعه مقالات مير جعفر پيشه‌وري در روزنامة حقيقت، ارگان اتحادية عمومي كارگران ايران. به كوشش رحيم رييس‌نيا، تهران: نشر شيرازه، 1377، ص 16؛ مرادي مراغه‌اي، علي. از زندان رضا خان تا صدر فرقة دموكرات آذربايجان. تهران: اوحدي، 1381، ص 12-17.
  2. لاجوردي، حبيب. اتحاديه‌هاي كارگري و خودكامگي در ايران. ترجمة ضياء صدقي، تهران: نشر نو، 1369، ص 9-10.؛ آخرين سنگ آزادي. همان. ص 45-47.
  3. مرادي مراغه‌اي. همان. ص 197-230.
  4. اتابكي، تورج. آذربايجان در ايران معاصر. ترجمة محمدكريم اشراق، تهران: توس، 1376، ص 130.
  5. لاجوردي. همان. ص 192-193.
  6. همان. ص 194-196؛ اتابكي. همان. ص 114-118.
  7. همان. ص 123-124؛ فاوست، لوييس. ايران و جنگ سرد: بحران آذربايجان (25-1324). ترجمة كاوة بيات، تهران: موسسة چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1374، ص 80-84.
  8. آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ترجمة محم
  9. دابراهيم فتاحي؛ احمد گل‌محمدي، تهران: ني، 1377، ص 268؛ جامي، ن.، گذشته چراغ راه آينده است. به كوشش بيژن نيك‌بين، تهران: 1362، ص 283-309.
  10. اتابكي. همان. ص 178-184؛ مرادي مراغه‌اي. همان. ص 448-461.
  11. بياني، خانبابا. غائلة آذربايجان. تهران: زريا، 1375، ص 713-718.
  12. مرادي مراغه‌اي. همان. ص 466-472؛ كشاورز، فريدون. من متهم مي‌كنم كميتة مركزي حزب تودة ايران را. تهران: رواق، 1357، ص 65؛ دانشنامة جهان اسلام. مدخل «پيشه‌وري». 
محمدمهدی موسی‌خان