Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پيش‌پرده، تصنيف يا قطعه نمايشي كوتاه تفنني و طنزگونه كه جدا از نمايش اصلي و پيش يا ميا ن دو پردة مياني نمايشي در جلوي پردة پايين افتاده صحنه همراه با شعر و موسيقي اجرا مي‌شود. نطفه‌هاي اوليه‌ي اين نمايش كوتاه، ابتدا در لابلاي برنامه‌هاي نمايشي شبانة دسته‌هاي مطرب و تقليدچيان، در دوران قاجار بسته شده بعدها به تماشاخانه‌ها راه يافت.1 

نمايش رقص «موريس شواليه»، بازيگر برجستة تئاتر و سينماي فرانسه در فيلم‌هايش و بازي «چارلي چاپلين» در صحنه‌اي از فيلم «عصر جديد» را از يك سو و رواج خواندن ترانه‌هاي فكاهي در ايران را از سوي ديگر زمينه‌ساز پيش‌پرده دانسته‌اند. گفته‌اند كه اين گونه نمايش‌هاي كوتاه احتمالاً از سال 1318ش به صحنه‌‌هاي نمايش ايران وارد شد. جنتي عطايي مي‌نويسد در تئاتر دائمي تهران* (1319ش) براي اولين بار در فاصلة پرده‌ها و در جلوي پرده تصنيف‌هاي سياسي مي‌خواندند كه چيز تازه‌اي بود كه اسم آن را «پيش‌پرده» گذاشتند.3

مجيد محسني نخستين بار در 1318 در جشن پايان تحصيلي هنرستان هنرپيشگي با فراك كلاه حصيري و تعليمي به تقليد از موريس شواليه و با آرايش چهره‌اي شبيه چارلي چاپلين و خواندن تصنيف‌هاي وطني روي آهنگ‌هاي غربي به سبك چاپلين روي صحنه آمد و نمايش داد. اين نمايش مورد توجه حاضران و سيدعلي خان نصر، رئيس هنرستان قرار گرفت و به پيشنهاد او قرار شد كه بعد از آن، پيش‌پرده خوانان با لباسي سفيد، صورتي و سياه و همان كلاه حصيري منتها با رنگ سفيد و دستكش به روي صحنه بيايند.4

در آن دوره خواست‌ احزاب و دستجاب سياسي از تماشاخانه‌ها، اجراي نمايش‌هاي سياسي بود، اما هنرمندان هنر نمايشي نمي‌توانستند به خواست آنها پاسخ دهند، از اين رو پيش‌پرده خوانان به مدد صاحبان تماشاخانه‌ها برخاستند و شعرايي مانند پرويز خطيبي و ابوالقاسم حالت با سرودن اشعار و تصنيف‌هاي فكاهي، سياسي و اجتماعي و چاپ آنها در روزنامه‌ي توفيق به ياري اين هنر نمايشي شتافتند و آن را به اوج محبوبيت‌ رساندند. اجراي پيش‌پرده‌ خواني تا كودتاي 28 مرداد 1332 ادامه يافت ولي بعد از آن رفته رفته از رونق افتاد.5 از پيش‌پرده خوانان مشهور مي‌توان به عزت‌الله انتظامي، جمشيد شيباني، مرتضي احمدي، حميد قنبري وعباس حكمت شعار اشاره كرد.6

 

منابع و مآخذ:

  1. بيضايي، بهرام. نمايش در ايران، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، ج 4، 1383، 215؛ شهرياري، خسرو: كتاب نمايش، تهران، اميركبير، چاپ اول 1365، دفتر اول (آ- و)، ص 50.
  2. من و زندگي: خاطرات مرتضي احمدي، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول 1378، صص 74 و 75.
  3. جنتي عطايي ، ابوالقاسم. بنياد نمايش در ايران. تهران: ابن‌سينا، 1333، 79.
  4.    كيان افراز، اعظم: جادوي صحنه (زندگي تئاتري عزت‌الله انتظامي)، تهران، نشر افراز، چاپ اول 1383، صص 197 و 198.
  5. محبي، حسين: پيش‌پرده‌خواني در  ايران، تهران، انتشارات علم و ورزش، چاپ اول 1382، ص 8.
  6. همان جا: ص 9. 
محمود عزیزی