Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

چابهار، شهرستاني در جنوب استان سيستان و بلوچستان، با مركزيتي به همين نام، داراي 3 شهر، 5 بخش، و 11 دهستان، اين شهرستان از جنوب با درياي عمان از شرق با كشور پاكستان از شمال با شهرستان‌هاي سرباز و نيك‌شهر و از غرب با شهرستان جاسك (در استان هرمزگان) همسايه است.1 ارتفاعات شهرستان غالباً كمتر از 1000 متر است و پر آب‌ترين رود آن «باهوكلات» است كه به خليج گواتر، در شرق شهرستان، سرازير مي‌شود.2

شهر چابهار، بندري است در كنار درياي عمان، با مختصات جغرافيايي "45'37 ْ60 طول شرقي و"45'17ْ25 عرض شمالي، با ارتفاع 10 متر از سطح دريا، با هوايي بسيار گرم و خشك، در دشت ساحلي،3 به فاصلة 663 كم از مركز استان و 1871 كم از تهران قرار دارد.4 در نزديكي شهر ارتفاعات جالب توجهي به چشم نمي‌آيد جز بلندي «ديواني» به ارتفاع 708 متر در 45 كيلومتري شمال و بلندي «ككي‌كوه» به ارتفاع 525 متر در 38 كيلومتري شرق شمالي شهر.5 هم‌چنين هيچ رودخانه‌اي در درون و يا در نزديكي شهر جريان ندارد.6

بندر چابهار، نه تنها در جغرافياي سياسي ايران بلكه در جهان داراي اهميت بسيار است؛ زيرا اين شهر با مناطق تحت پوشش خود در بخش عمده‌اي از سواحل درياي عمان قرار دارد. خليج چابهار كه شهر بندري چابهار در ساحل آن استقرار يافته، از موقعيتي استثنايي، در خارج از تنگة هرمز و در دهانة اقيانوس هند، برخوردار است. برخي از توانمندي‌هاي بندر چابهار عبارت‌اند از:

ـ نزديك‌ترين و مناسب‌ترين مسير ارتباطي كشورهاي آسياي مركزي با آب‌هاي بين‌المللي است.

ـ منطقة آزاد تجاري- صنعتي با هدف گسترش صادرات و انتقال كالا است.7

از چابهار با نام‌هاي چاربهار و چاه ‌‌بهار،8 در متون تاريخ ذكري به ميان نيامده و اين بندر «تيز» يا طيس كنوني است كه در گذشته از شهرت و اهميت برخوردار بوده و اكنون در حدود 8 كيلومتري چاه‌‌بهار قرار دارد. اين بندر تا زمان بارتولد نيز ظاهراً با همسان با چابهار به حيات تاريخي خود ادامه مي‌داده است: «...بندرگاه تيز در اين زمان هم مثل بندرگاه چاه‌بهار در ساحل خليج تيز [چابهار كنوني] داير مي‌باشد...»9 و لسترينج نيز نوشته است. «... مهم‌ترين مركز بازرگاني آن ايالت [مكران] بندر تيز در كنار خليج فارس [درياي عمان] بود. لسترينج در ادامه به نقل از مقدسي مي‌گويد كه تيز نخيلات و كاروانسراهاي خوب و مسجد جامع زيبايي دارد... و بندري است مشهور...».10 به هر حال امروز چابهار به عنوان جايگزين تيز و مهم‌ترين بندر درياي عمان، همراه با اراضي اطراف خليج چابهار، داراي تأسيسات عظيم دريايي، تجاري، خدماتي و نظامي است و در آينده به توسعه و اهميت بيشتري دست خواهد يافت. جمعيت اين بندر كه در 1335ش 1800 تن بود در 1375ش به 36618 تن 11 و طبق برآوردها در 1384ش به 43608 تن، يعني نسبت به حدود پنجاه سال پيش به 25 برابر رسيده است.12

 

مآخذ:

  1. دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1383.
  2. گيتا‌شناسي (واحد پژوهش و تأليف). اطلس گيتا‌شناسي استان‌هاي ايران. چ1. تهران: 1383، گيتاشناسي، ص133 (نقشة جغرافياي طبيعي استان سيستان و بلوچستان).
  3. جعفري، عباس. گيتا‌شناسي ايران. ج3. دايرةالمعارف جغرافيايي ايران. چ1. تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص356.
  4. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: 1380، همشهري، ص133و134.
  5. جعفري، عباس. گيتا‌شناسي. ج1، كوهها و كوهنامة ايران. چ2. تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص270و433.
  6. منبع2. همان‌جا.
  7. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان سيستان و بلوچستان. چ3. تهران: 1378،  شركت چاپ و نشر كتا‌ب‌هاي درسي ايران، ص26.
  8. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ1. مشهد: 1378، آستان قدس رضوي، ص191.
  9. بارتولد، و. تذكرة جغرافياي تاريخي ايران. ترجمة حمزه سردادور (طالب‌زاده). چ3. تهران: 1372، توس، ص168.
  10. لسترينج،گاي. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي. ترجمة محمود عرفان. چ6. تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص352و353.
  11. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (مديريت انتشارات و اطلاع‌رساني)، 1382، ص 107، 180.
  12. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380. تهران: مركز ايران (سازمان مديرت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 132.
غلامحسین تکمیل‌همایون