Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

چشم پزشكي، گرچه دربارة چشم پزشكي در ايران باستان آگاهي اندكي داريم اما ترديدي نيست كه اين رشته مانند ديگر شاخه‌هاي پزشكي، تخصصي ويژه محسوب مي‌شده و شاخه‌هاي مختلف آن نيز روشن بوده است. مثلا «جراحان چشم» جزو چشم پزشكان به شمار مي‌آمدند و نه كاردپزشكان (=جراحان). رواج بسياري از اصطلاحات فارسي چشم پزشكي حتي در آثار عربي دورة اسلامي نيز نشانة سابقة ديرين ايرانيان در اين زمينه است. مانند: مورسَرَك (پيش آمدگي كوچك سياهي در عنبيه پس از سوراخ شدن قرنية چشم كه به سر مورچه تشبيه شده است)،  شَبْكُره يا شبكور (شب كوري) و روز كور و نيز روشنايا/روشنايي (روشن+ آيي، آورندة روشني [به چشم]، نام دسته‌اي از مرهم‌هاي چشم و نيز نام خاص يك داروي ويژة درمان چشم). در بيمارستان جندي‌شاپور و نيز بيمارستان‌هاي بزرگ سراسر جهان اسلام (كه به تقليد از جندي شاپور ساخته شده بود)، بخشي ويژه، داراي مدير مستقل، براي چشم پزشكي وجود داشت كه چشم پزشكاني زبده در آن به كار مشغول بودند. چشم پزشكان نيز مانند ديگر پزشكان مي‌بايد براي گرفتن پروانة كار، امتحاناتي را مي‌گذراندند و به چشم پزشكان بي پروانه  و بويژه دوره‌گرد اعتنايي نمي‌شد. بي‌ترديد همين سابقة ديرين موجب شد كه نخستين آثار چشم پزشكي دورة اسلامي را پزشكان و شاگردان مكتب پزشكي جندي‌شاپور بنويسند. از جملة دَغَل العين (تباهي چشم) ابن ماسويه* و العشر مقالات في العين و علاج أمراض العين بالحديد(دربارة جراحي چشم) شاگردش حنين بن اسحاق. در سده‌هاي بعدي نيز چشم پزشكان برجسته‌اي از ايران برخاست. محمد بن زكريا رازي* در جلد دوم الحاوي دربارة علل كاهش ديد ملاحظات باليني شايان توجهي آورد و به تأثير آبله در بينايي توجه كرد. ابوالحسن طبري* نيز درباة بيماري‌هاي چشم تحقيقات قابل توجهي دارد. ابوروح محمد بن منصور جرجاني (گرگاني) معروف به زرين دست نيز در حدود 480ق/1087م نورالعيون، كهن‌ترين نوشتة مستقل فارسي موجود در چشم پزشكي را به رشتة تحرير درآورد.

در سدة اخير نيز چشم پزشكان برجسته‌اي در سطح جهاني در ايران به فعاليت پرداخته‌اند از جمله پروفسور محمد قلي شمس( درگذشت 1375ش در تهران)، از نخستين استادان دانشگاه تهران، روش الكترو كوآگولاسيون را ابداع كرد كه در كنگره بين المللي پزشكي پاريس در 1333ش/1954م  به عنوان بهترين روش درمان تراخم شناخته و از آن تقدير بسيار شد.

 

مآخذ:

  1. كرامتي، يونس. «تاريخ پزشكي» و «دورة انتقال علوم» در تاريخ جامع ايران (زير چاپ).
  2. كرامتي، يونس. كارنامة پزشكي ايران (زير چاپ).
  3. كرامتي، يونس. «ايران» (علوم)، دايرة المعارف بزرگ اسلامي. ج 10.
  4. محبوبي اردكاني، حسين. تاريخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالي آموزشي ايران، تهران: 1350.
    یونس کرامتی