Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

چهارمقاله‌، يا مجمع‌النوادر حاوي زندگينامه و حكايات و نوادر دربارة 4 طبقه‌ از مردم‌: دبيران‌، شاعران‌، منجمان‌ وطبيبان.‌ نظامي‌ عروضي*‌ سمرقندي از شاعران‌ و نويسندگان‌ سدة‌ 6 ق اين‌ كتاب‌ را پيرامون‌ 551 ـ 552ق / 1156-1157م نوشته‌ است‌. كتاب شامل يك مقدمه و 4 مقاله است.1 هر مقاله‌ از مقالات اين كتاب قريب‌ 10 حكايت‌ تاريخي‌ در بيان‌ احوال‌ طبقات‌ ياد شده‌ دارد و افزون‌ بر آن شامل‌ مطالب‌ تاريخي‌، اخلاقي‌ و تربيتي‌ و ادبي‌ است‌.2

چهارمقاله‌ به‌ سبب‌ قدمت‌ تأليف‌، ايجاز لفظ‌ و اشباع‌ معني‌، سادگي‌ عبارت‌ و عاري‌ بودن‌ از صنايع‌لفظي‌ و به‌ كار نبردن‌ سجع‌هاي‌ متكلف‌ و نيز سلامت‌ انشاء از زمرة‌ ارجمندترين‌ كتاب‌هاي‌ نثر ادبي‌ و از لحاظ محتوي مهم‌ترين مأخذ دربارة تاريخ علوم و ادبيات ايران به‌شمار مي‌رود.3 سبك‌ آن‌ آميزه‌اي‌ از سبك‌هاي‌ سدة‌ 5 و 6 ق و به‌ عبارت‌ ديگر، تركيبي‌ از شيوة‌ نثرمُرسل‌ قديم‌ و نثر فني‌ جديد است‌.4 چاپ‌ انتقادي‌ آن‌ نخست‌ به‌ اهتمام‌ محمد قزويني‌ در 1909م ‌در ليدن‌ صورت‌ گرفته‌ و سپس‌ از روي‌ آن‌ بارها در تهران‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. همچنين‌ چهارمقاله‌ به‌ انگليسي‌ (1921م‌)، عربي‌ (1949م‌) و اردو برگردانيده‌ شده‌ است‌.5

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله‌. گنجينة‌ سخن‌. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1353، ج‌3، ص‌ 25؛ نيز مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي، 1381، ج 1، ص 811.
  2. احمدي‌، احمد و رزمجو، حسين‌. سير سخن‌. مشهد: باستان‌، 1345، ج‌ 1، ص‌ 87.
  3. حاكمي‌، اسماعيل‌. گزيده‌اي‌ از نثرهاي‌ مصنوع‌ و مزين‌. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1364، ص‌ 36؛ نيز مصاحب همانجا.
  4. حاكمي. همانجا.
  5. مصاحب‌، غلامحسين‌. همانجا.

    نيز نك‌: برون‌، ادوارد. تاريخ‌ ادبي‌ ايران‌. ترجمة‌ علي‌ پاشا صالح‌، تهران‌: اميركبير، 1358، ج‌2، ص‌ 586ـ 589.
ابوالقاسم رادفر