Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

چوپانيان، يا آل چوپان، سلسله‌اي از اميران مغول (حك 738-758ق/1338-1357م) از اعقاب مغول بودند كه نسب به سورغان از قبيلة سلدوز مي‌رساندند.

جد آن‌ها امير چوپان از امراي دربار ارغون، گيخاتو، غازان و الجايتو بود1 كه از طرف آنان به حكومت گيلان رفت.2

در دوران ابوسعيد ايلخاني به دليل خردسالي ابوسعيد، امير چوپان، از ازبك‌خان خواست تا حكومت عراق عرب و عجم را به وي سپارد اما قتلغ تمر نايب ازبك‌خان او را از اين امر بر حذر داشت و امير چوپان ناگزير با ابوسعيد بيعت نمود و حامي سلطنت او شد.3 او خراسان را براي ابوسعيد از دست يسور بن براق بن اسن دوا نوادة جغتاي فرمانرواي خوارزم گرفت و سرگرم نبرد در خراسان بود كه ابوسعيد پسرش دمشق خواجه را دربند نمود و امير چوپان قيام كرد. گروهي ديگر نيز معتقدند كه چون او راضي نشد دخترش بغداد‌خاتون را از حسن جلايري گرفته به ابوسعيد تسليم نمايد ابوسعيد چنين اقدامي نموده است.4

در نبرد با ابوسعيد شكست خورد و به هرات نزد ملك غياث‌الدين كرت گريخت كه توسط او نيز كشته شد (728ق/1328م) مهم‌ترين جانشين او تيمورتاش بود كه از طرف الجايتو حاكم روم گرديد كه در آن‌جا طغيان نمود و بعد از فرار به مصر در همان‌جا كشته شد.5

شيخ حسن كوچك(738-744ق/1338-1344م) پسر تيمورتاش در آستانة سقوط ايلخانان مقتدر شد. او آذربايجان و قسمتي از آسياي صغير را گرفت و ساتي بيك خواهر ابوسعيد ايلخاني را ايلخان ايران نمود اما مدتي بعد از سليمان خان نامي حمايت نمود.6 او با شيخ حسن بزرگ جلايري جنگ‌ها نمود و سرانجام در (744ق/1344م) در تبريز به دست زن خود كشته شد. برادرش اشرف، انوشيروان نامي را لقب عادل داده و به ايلخان گماشت و با ظلم و جور به حكومت پرداخت7 (744-758ق/1344-1357م) مردم آذربايجان از جاني‌بيك قبچاقي دعوت نمودند او نيز سپاهش را به آذربايجان آورده به قتلش رساند(751ق/1351م) و چوپانيان را منقرض ساخت. چوپانيان در تاريخ به‌جز قتل و غارت نام ديگري ندارند. آنان گرايش‌هاي سني داشتند.8

 

مآخذ:

  1. ابن خلدون، عبدالرحمن. العبر. ترجمة عبدالمحمد آيتي، مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي، 1368، ج4، ص789.
  2. ميرخواند. روضة الصفا. خيام، تهران: 1339، ج5، ص545.
  3. خواند‌مير، غياث‌الدين همام حسيني. حبيب‌السير. خيام، تهران: 1353، ج3، ص226.
  4. سمرقندي، عبدالرزاق. مطلع سعدين و مجمع بحرين. چاپ عبدالحسين نوايي، مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي، 1372، ج1، ص 170.
  5. بيات، عزيزالله، كليات تاريخ ايران. ميراث ملل، 1370، ص373.
  6. نبئي، ابوالفضل. تاريخ آل‌چوپان. دانش امروز، تهران: 1352.
  7. نبئي، ابوالفضل. اوضاع سياسي و اجتماعي ايران درقرن هشتم هجري. دانشگاه فردوسي مشهد، 1375.
  8. مزاوي، ميشل. پيدايش دولت صفوي. ترجمة يعقوب آژند، گستره، 1368، ص5.
    کوروش صالحی