Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كاشان، شهرستاني در شمال استان اصفهان، با مركزيتي به همين نام، داراي 5 شهر، 4 بخش و 9 دهستان. اين شهرستان از شرق با شهرستان آران و بيدگل، از جنوب با شهرستان‌هاي نطنز و برخوار و ميمه از غرب و شمال با شهرستان‌هاي دليجان (از استان مركزي) و قم همسايه است.1

شهر كاشان، در فاصلة حدود 200 كيلومتري از مركز استان (اصفهان)، و حدود 250 كيلومتري از تهران از راه شوسه، قرار دارد. اين شهر از طريق راه‌ آهن و نيز آزاد راه و جادة آسفالت شدة اصلي به تهران متصل است و در آينده به مركز استان نيز از طريق راه آهن و آزاد راه هم مرتبط خواهد يافت2 و داراي اهميت ارتباطي فزون‌تري خواهد شد. كاشان با مختصات جغرافيايي "00'27 ْ51 طول شرقي و"30'59 ْ33 عرض شمالي و با ارتفاع 950 متر از سطح دريا، داراي آب و هوايي معتدل مايل به گرم و خشك است. كاشان از شمال و شرق با دشت كوير و از غرب و جنوب با ارتفاعات اردهال به بلندي 3463 متر و كرگز به بلندي 3588 متر همسايه است3 و از اين ‌رو مناطق اطراف شهر و روستاهاي آن متأثر از آب و هواي كويري و كوهستاني است و لذا رونق كشاورزي در منطقه نيز متأثر از عامل آب و هوايي فوق است. صنايع‌دستي و به ويژه صنعت فرش كاشان داراي شهرت جهاني است و معيشت بسياري از اهالي شهر و روستا را تشكيل مي‌دهد.

كاشان با نام‌هاي ديگري چون: آمبور دوكس، چهل‌حصاران، قاجان، قاسان، قاشان، كاسان، كاه‌فشان، كتسي‌فونت و...4 نيز در منابع تاريخي خوانده شده است. مؤلف حدودالعالم از كاشان چنين ياد كرده است: «كاشان شهريست بسيار نعمت... وي تازيان‌اند بسيار و از آنجا دبيران و اديبان بسيار خيزند و اندر وي كژدم بسيار خيزد».5

در نزهةالقلوب از كاشان پنج بار نام برده شده و در وصف اين شهر چنين آمده است: [كاشان را] زبيده خاتون منكوحة هارون‌الرشيد ساخت به طالع سنبله، و بر ظاهر آن قلعه‌(اي) گلين است كه آن را فين خوانند. هواي آن شهر گرمسيرست و آبش از كاريز فين و رودي كه از قٌهرود و نياسر آيد. و به زمستان سرما چنان بود كه يخ بسيار بگيرند و آن‌جا نيز همچو آوه يخ آب در چاه مي‌گيرند تا به هنگام گرما باز مي‌گردد و ارتفاعاتش وسط بود و از ميوه‌هايش خربزه و انگور نيكوست. مردم شيعه مذهب‌اند و اكثرشان حكيم وضع و لطيف طبع و در آن‌جا جّهال و بّطال كمتر باشد...».6

لسترنج به نقل از اصطخري در وصف كاشان مي‌نويسد: «كاشان شهريست كوچك و ابنية آن، مانند ساختمان‌هاي قم، غالباً از خشت است».7 و ديگر اين‌كه جغرافي‌‌نويسان قديم عرب آن‌ را به صورت قاشان نوشته‌اند نه كاشان، اين شهر در مشرق زمين به ساختن يك نوع آجر معروف به كاشي (يا كاشاني) معروف است. اين نام در حال حاضر بر آجرهاي آبي و سبزي كه براي پيرايش مساجد به كار مي‌رود اطلاق مي‌شود. مقدسي مانند بقية مورخان و جغرافي‌دانان از عقرب‌هاي عجيب كاشان ياد مي‌كند.8 احداث مراكز صنعتي، تأسيس دانشگاه‌هاي دولتي و غير دولتي و نيز توسعة مراكز فرهنگي و خدماتي و امكانات شهري، در كنار آثار تاريخي متعددي نظير مسجد آقا بزرگ، خانة طباطبايي، خانة بروجردي‌ها و نيز وجود باغ تاريخي و زيباي فين (قتلگاه اميركبير، صدراعظم وطن‌ دوست و اصلاح ‌طلب ايران)، بازار بزرگ و تاريخي شهر، همچنين مراسم گلاب‌گيري سنتي در روستاهاي اطراف، در گسترش و رشد شهر تأثيرگذار بوده و در مجموع اين شهر را به صورت مقصدي براي بسياري از مسافران و نيز گردشگران داخلي و خارجي در آورده است.9

جمعيت شهر كاشان در سرشماري 1375ش، تعداد 201372 بود كه طبق برآوردها در 1384ش به 244877 رسيده است. 10

 

مآخذ:

  1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383؛ اطلس گيتاشناسي استان‌هاي ايران. تهران: گيتاشناسي، 1383.
  2. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 25، 133 و 134.
  3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 966.
  4. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 238 و 239.
  5. حدودالعالم من المشرق الي المغرب. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوري، 1362، ص143.
  6. مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص67-68.
  7. لسترنج، گاي. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 226.
  8. همان.
  9. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان اصفهان. چ3، تهران: 1381،  شركت چاپ و نشر كتا‌ب‌هاي درسي ايران، ص 82-92.
  10. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 55، 58.                       
    غلامحسین تکمیل‌همایون