Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كتابخانة مدرسة عالي شهيد مطهري، يكي از معتبرترين كتابخانه‌هاي مدارس ديني ايران كه به نام‌هاي «ناصريه»، «سپهسالار»، و «دانشكدة معقول و منقول»، شهرت داشته است. ميرزا حسين‌خان سپهسالار (1241- 1298ق / 1825-1881م) صدراعظم ناصرالدين شاه قاجار در 1296ق / 1879م در صدد ايجاد مسجد و مدرسه‌اي در ضلع جنوبي باغ منزل خود برآمد و در 1297ق / 1880م كتابخانة مدرسه را تأسيس كرد.1 سال بعد با خريد كتابخانة شخصي اعتضاد‌السلطنه، وزير علوم و معارف ناصرالدين شاه، مجموعه‌اي ارزشمند از كتاب‌هاي خطي را به موقوفه‌هاي خود افزود.2 پس از درگذشت سپهسالار، ناصرالدين شاه براساس وقفنامة مدرسه كه حاكم عصر را متولي آن قرار داده بود، توليت مدرسه را بر عهده گرفت و يحيي خان مشيرالدوله را كه وزارت عدلية آن زمان را در دست داشت، مأمور تكميل بنا و تأسيس مدرسه كرد؛ اما او نيز قبل از پايان كار درگذشت.3 در 1304-1305ش به دستور علي اصغر حكمت، وزير فرهنگ آن عصر، فهرستي از كتاب‌ها زير نظر بديع‌الزمان فروزانفر* تهيه شد.4 از آن سال به بعد تا 1313ش، 294 نسخة خطي و چاپي مدرسة سعدالدوله يا «سعديه»، 219 نسخة خطي مدرسة صدر، و 612 جلد كتاب مدرسة مشيرالدوله به اين كتابخانه منتقل شد.5 در 1313ش مدرسه با عنوان «دانشكدة معقول و منقول دانشگاه تهران» افتتاح شد و تني چند از استادان و مدرسان آن زير نظر بديع‌الزمان فروزانفر به تهية فهرستي از كتاب‌هاي آن همت گماشتند.6 در 1329ش كتابخانه از ساختمان پيشين به ساختمان مجاور آن در ضلع شرقي ميدان بهارستان و در جنب مجلس شوراي اسلامي انتقال يافت.7 در 1335ش «انجمن ايراني فلسفه و علوم انساني» در تهران تهيه، چاپ و انتشار فهرستي از نسخ خطي كتابخانه را زير نظر علينقي منزوي و محمد تقي دانش‌پژوه* در دستور كار خود قرار داد.8 از 1371ش گروهي از فارغ‌التحصيلان مدرسه به تصحيح اين فهرست‌ها پرداختند.9 نخستين رئيس كتابخانه ملا محمد ابراهيم ملاباشي لاريجاني بوده است. كتابخانه زير نظر معاونت پژوهشي مدرسه اداره و بودجة آن از طريق كمك‌هاي مردمي و موقوفات مدرسه تأمين مي‌گردد.10 كتابخانه داراي شعبه‌هايي در شهرستان‌هاي يزد، مشهد، و زاهدان و تعدادي كتابخانة تخصصي مانند كتابخانة كلام، فلسفه، و حقوق است. علاوه بر مجموعة كتاب‌هاي چاپي فارسي و عربي و لاتين داراي گنجينه‌اي گران‌بها از كتاب‌هاي خطي نفيس و كمياب و نيز نسخه‌هايي ارزشمند از كتاب‌هاي چاپ سنگي در زمينة علوم و معارف اسلامي است.11

 

مآخذ:

  1. سحاب، ابوالقاسم. تاريخ مدرسة عالي سپهسالار. تهران: [بي‌نا]، 1329، ص53.
  2. «معرفي كتابخانة مركزي مدرسه عالي شهيد مطهري(1): تاريخچه»، رهنمون. ش 7 (زمستان 1372)، ص240- 241.
  3. رجبي، مهدي؛ ميرمحمد صادق، سعيد. «مسجد و مدرسة عالي شهيد مطهري»، ماهنامة مسجد. س چهارم، ش 20 (خرداد و تير 1374)، ص54.
  4. «معرفي كتابخانة مركزي مدرسه عالي شهيد مطهري(1): تاريخچه»، همان. ص242- 243.
  5. سحاب. همان. ص54.
  6. كتابخانة مركزي و مركز اسناد مدرسة عالي شهيد مطهري [بروشور داخلي مدرسه].
  7. رجبي؛ ميرمحمد صادق. همان. ص54.
  8. «معرفي كتابخانة مركزي و مدرسه عالي شهيد مطهري(2): بخش كتب خطي»، رهنمون. ش 6 (پاييز 1372)، ص174.
  9. كتابخانة مركزي و مركز اسناد مدرسه عالي شهيد مطهري [بروشور داخلي].
  10. رجبي؛ ميرمحمد صادق. همان. ص54.
  11. «معرفي كتابخانة مركزي مدرسه عالي شهيد مطهري(1): تاريخچه ». رهنمون. ش 4 و 5 (بهار و تابستان 1372)، ص238- 249.
    بهارعلی فتحی