Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كَرنا از خانواده‌ي سازهاي هواصدا* مي‌باشد. اين ساز با نام‌هاي ديگري چون كَرنا، كُرنا، كُرناي، خُرناي و ... نيز شناخته مي‌شود.

سازهاي هواصدايي مختلفي در ايران وجود دارند كه به كرنا معروف‌اند. اين ساز‌ها كه نام واحدي دارند از خصوصيات ظاهري و تكنيك‌هاي اجرايي مختلفي برخوردارند. انواعي از كرنا از جمله كهن‌ترين و قديمي‌ترين سازه‌ها بشمار مي‌روند. امروزه مي‌توان كرنا را در مناطق حضور ايل قشقايي، ايل بويراحمدي، ايل بختياري و مناطقي چون گيلان، مازندران و خراسان مشاهده نمود.

كرناي قشقايي، بويراحمدي و بختياري ساختمان مشابهي دارند و از گروه سرناها يا هوا صداهاي داراي زبانه‌ي منفرد دولايه هستند.

اين نوع كرنا متشكل از يك بدنه‌ي چوبي با هفت سوراخ صوتي در جلو و يك سوراخ صوتي در پشت، دهانه‌ي فلزي نسبتاً بلند، ميل و زبانه است. اين كرنا توسط نقاره* يا دهل* همراهي مي‌شود و در مجالس عروسي و شادماني مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

كرناي خراسان مربوط به نقاره‌خانه‌*ي آستان قدس رضوي است كه تنها نقاره‌ي فعال باقي مانده در ايران محسوب مي‌‌شود. اين نوع كرنا فاقد سوراخ صوتي است و به مانند يك بوق يا شيپور بلند، با صدايي بَم و حجيم مي‌باشد. اين ساز امكان ايجاد سه يا چهار صداي مختلف را داراست. جنس اين نوع كرنا از آلياژهاي مختلفي چون برنج، ورشو و ... است و از هوا صدا*هاي فاقد زبانه با دهانه‌ي پياله‌اي محسوب مي‌شود. در داخل اين نوع كرنا شيئ به نام زنبورك وجود دارد كه وظيفه‌ي آن ايجاد و تشديد صدا مي‌باشد. درنقاره‌خانه مشهد، چند كرنا به همراه چند نقاره نواخته مي‌شوند. استفاده از اين نوع كرنا امروزه به نقاره‌خانه‌ي مشهد محدود است.

كرناي مازندران كه سازي منسوخ شده به حساب مي‌آيد ساختمان متفاوتي دارد. اين نوع كرنا متشكل از يك لوله‌ي فاقد سوراخ از است كه شكل آن به يك مخروط بلند ناقص شباهت دارد. جنس آن از پوست نوعي درخت است كه به شكل مخصوصي از درخت جدا شده و به صورت مارپيچ درآمده و بدنه‌ي كرنا را تشكيل داده است. از اين نوع كرنا در دو نوع زبانه‌اي و فاقد زبانه استفاده شده است. مورد استفاده‌ي اصلي آن در گذشته طبررساني در جنگل بوده است.

كرناي گيلان نيز ساختمان متفاوتي دارد. اين ساز متشكل از يك لوله‌ي صوتي فاقد سوراخ جنس ني به طول 2 تا 5 متر است كه در انتها دهانه‌ي خميده‌اي از جنس كدو دارد و يك دهانه‌ي قاشقي شكل از جنس ني يا چوب براي دميدن دارد. امروزه از اين نوع كرنا در مراسم عزاداري محرم به شكل گروهي استفاده مي‌شود.


مآخذ:

  • اطلاعات اين مدخل از طريق كار ميداني به دست آمده است.
  • مشروح اين اطلاعات در جلد چهارم ودايره‌المعارف سازهاي ايران. محمدرضا درويشي آمده است.  
محمدرضا درویشی