Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كريم شيره‌اي، (1311ـ1260ق / ؟ م)1 و 2، بازيگر مسخره و از مقلدان مشهور دربار ناصري. متولد اصفهان اولين شبي كه وارد تهران شد، مجلس عروسي شخصي، نظر او را جلب كرد و وارد آن مكان گرديد. ميان مطرب‌ها جايي براي نشستن پيدا كرد. صاحب مجلس متوجه او شد و پيش رفت و اسمش را پرسيد: «من دلقك اصفهونم كه براي پيدا كردن كاري بتهرون آمدم»3 كريم در ادامه گفت: «كارم خندانيدن مردم تو اين قبيل جشن‌هاست و مي‌توانم نهصد و هشتاد چشمه از هزار مسخرگي را به خوبي انجام دهم».4 كريم در مدت كوتاهي در تهران مشهور شد و براي خود، دار و دسته‌اي فراهم و در اكثر جشن‌ و سرورها، او و دار و دسته‌اش را دعوت مي‌كردند.شهرت او بالا گرفت تا اين‌كه يكي از درباريان و نزديكان شاه او را به خانه دعوت نمود و روز بعد در حضور ناصرالدين شاه، كريم كارهاي اعجاب آورش را در خصوص لودگي و مسخرگي به نمايش گذارد.5 بدين ترتيب به دربار و خلوت شاه راه پيدا كرد. بذله گويي و شوخي‌هاي او در حضور همايوني معروف است.6 وقتي از محبوبيتش نزد شاه مطمئن شد، به همه كس ليچار (لچر) مي‌گفت؛ و از اين جهت دست كريم باز بود. احتمالاً لقب شيره‌اي كه به او اطلاق مي‌گرديد، شايد حركات و زبان شيرين او در بذله گويي بوده است.7 مايه‌هاي اصلي نمايش كريم شيره‌اي، انتقادهاي تند و صريحي، همراه با مطايبه، شوخي و متلك از اوضاع كشور، رفتار و حركات درباريان و حاكم‌هاي ولايت و شهرهاي ايران و بعضي از روحاني‌ نماها بود.8 كريم، از طرف رئيس بيوتات سلطنتي، نايب نقاره‌خانه شده بود و نقاره‌چي‌ها را تحت اداره داشت و به دليل شغل خود بر دسته‌هاي مطربي درجة دوم و سومي غير دولتي شهر تهران هم رياست كرده و در مقابل اجازة «حق الپرچيني» از آن‌ها مي‌گرفت.9 به هر حال كريم شيره‌اي با وجود اين‌كه دلقك دربار ناصرالدين شاه بود، «مسخرة ملي» نيز محسوب مي‌شد و همراه دوست هنرمندش اسماعيل بزاز در مناسبت‌هاي مهم از قبيل: اعياد و جشن‌هاي بزرگ شركت مي‌كرد و براي اكثر اقشار ملت نمايش‌هايي ترتيب مي‌داد.10

 

مآخذ:

  1. بيضايي، بهرام. نمايش در ايران. تهران: چاپ كاويان، مهرماه 1344، ص176.
  2. تقويم يكصد و پنج سالة تطبيقي. گردآورنده: احمد نجم‌آبادي، تهران: انتشارات شركت سهامي تحرير ايران، 1334، ص58 و 59.
  3. نوربخش، حسين. كريم شيره‌اي، دلقك مشهور دربار ناصرالدين شاه. تهران: انتشارات سنائي، چاپ چهارم 2536 (1356)، ص33.
  4. همان‌جا: ص64.
  5. همان‌جا: ص66 و 67.
  6. دايرةالمعارف فارسي: به سرپرستي غلامحسين مصاحب، تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، چاپ سوم 1381، جلد دوم، بخش اول (ش ـ ل)، ص2217.
  7. مستوفي، عبدالله. شرح زندگاني من. تهران: زوار، 1340، جلد اول، ص483.
  8. نوربخش، حسين. كريم شيره‌اي. ص40.
  9. ملك‌پور، جمشيد. ادبيات نمايشي در ايران. تهران: انتشارات توس، چاپ اول 1363، جلد اول، ص274.
  10. تئاتر كريم شيره‌اي: ادبيات مشروطة 4. با مقدمه و حواشي باقر مؤمني، تهران: نشر سپيده، چاپ اول 2537 (1357)، ص36.
    محمود عزیزی