Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

محمودي كمال‌الوزاره، ميرزا احمدخان (1292ق / 1875م- 1309ش)، نويسنده، نمايشنامه‌نويس و سياستمدار.

ميرزا احمدخان در تهران به دنيا آمد. او فرزند ميرزا محمودخان مشاورالملك، ستاره‌شناس عصر ناصري و كاشف ستارة محمودي بود.1

در صنف پياده‌نظام در دارالفنون تحصيل كرد2 و در رشته‌هاي رياضي، طبيعي، زبان و ادبيات فرانسه و عرب نيز دانش آموخت.3 در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتي شد. در 1330 ق در اداره‌ي خزانه‌داري و سپس در سمت معاون ماليه و بازرس اداره مشغول به كار شد.4 مشاغل بعدي او، منشيگري در وزارت امور خارجه بود.5 در قحطي 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ي تهران بود كه با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد.6 احتمالاً در همين سال نيز به اتهام عضويت در كميته‌ي مجازات پنج ماه در زندان انفرادي نظميه زنداني شد. در دوران حبس، داستان لوطي حادث (ياناتوان) را نوشت7؛ در اين اثر با طرفداري از كميته‌ي مجازات، اعمال اين تشكيلات را ستوده است.8

آثار نمايشي كمال الوزاده عبارتند از:

  1. «حاجي ريايي خان» يا «تارتوف شرقي»؛ چاپ: ذيعقده‌ي 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ي فاروس) نمايشنامه‌اي در چهار پرده كه در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ي متمول جامعه انتقاد و حاجي خان اسفندياري، شخصيت اول آن، مظهر رياكاري و تزوير، نماينده اين طبقه شناسانده شده است.9
  2. «استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعة چاپ فاروس) در چهار پرده. اين اثر را جنتي عطايي در شش پرده10، و ملك‌پور بهترين اثر از آثار نمايشي دردوران مشروطه‌11 نوشته است.
  3. «نوروز شكن» يا «قهرمان ميرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوريل 1919م بنابر نوشتة نويسندة اين نمايش راجع به رويداد واقعي و خالي از هر اغراق در يك پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ي عقل و عشق مي‌گذرد.12
  4. «ميرزا برگزيده‌ي محروم‌الوكاله»، (1302ش)، كه به خاطر نوشتن آن كمال‌الوزاره كه در مشهد شهردار بود، به تهران تبعيد شد. نمايشنامه‌هاي ديگر او عبارتند از «مقصر كيست يا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تي‌تيش ماماني» يا «فقر عمومي» (1306ش)؛ «طبيب اجباري»، كمدي ايران در چهار پرده.

     محمودي تصوير‌گر عوام در جامعه معاصر خويش است. بسياري از شخصيت‌هاي او با وجود ظاهري نوگرا و متجدّد مانند دكتر، روزنامه‌نگار، وكيل و قاضي در باطن عامي‌اند.13

    مآخذ:
  1. امجد، حميد. تياتر قرن سيزدهم، تهران، نشر نيلا، چاپ اول 1378، ص 289.
  2. آرين‌پور، يحيي. از صبا تا نيما، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.
  3. بزرگمهر، شيرين، تأثير ترجمه متون نمايشي بر تئاتر ايران، تهران، نشر تبيان، چاپ اول 1379، ص 94.
  4. ملك‌پور، جمشيد، ادبيات نمايشي در ايران، تهران، توس، 1363، 2/183؛ خلج، منصور، نمايشنامه‌نويسان ايران، همان، ص 39.
  5. امجد، حميد. تياتر قرن سيزدهم، همان، ص 290.
  6. ملك‌پور، همان، 184.
  7. خلج، منصور. نمايشنامه‌نويسان ايران، همان، ص 40.
  8. ملك‌پور همانجا.
  9. علي‌آبادي، س. «كمال‌الوزاره محمودي كيست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ي ششم، فروردين ماه 1332، ص 37.
  10. جنتي عطايي، ابوالقاسم. بنياد نمايش در ايران. تهران: ابن‌سينا 1333، 92.
  11. ملك‌پور، همان، 195.
  12. علي‌آبادي، ص 39.
  13. امجد، حميد. تياتر قرن سيزدهم، همان، ص 138. 
محمودی، کمال‌الوزاره