Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كمال خُجَندي ( ـ 798 تا 808 ق / ؟م) عارف، شاعر.

شيخ كمال‌الدين مسعود خجندي مشهور به شيخ كمال و متخلص به كمال در خجند ماوراءالنهر به دنيا آمد.1 در جواني به زيارت خانة خدا مشرف شد و پس از بازگشت در تبريز اقامت گزيد. در آن شهر مورد حمايت سلطان حسين جلاير (حك 776ـ784 ق / ؟م) قرار گرفت، تا جايي كه به امر آن سلطان خانقاهي در وليانكوه برايش بر پا كردند. بدين ترتيب مريدان و پيروان بسياري به گرد او جمع شدند.2 پس از آن به دنبال واقعة فتح تبريز توسط توقتَمش خان پادشاه در بند، به فرمان همسر توقتمش از 784 ـ 790 ق در شهر سراي واقع در دشت قبچاق به سر برد. در اين مدت نيز مريدان بسياري يافت و با عبيدالله چاچي عارف سرشناس آشنا شد.3 آنگاه بار ديگر به تبريز بازگشت. در اين دوره مورد نوازش و الطاف ميرانشاه فرزند تيمور و حكمران آذربايجان قرار گرفت.4 كمال ادامه حياتش را به حالت انزوا در خانقاهش گذراند و پس از مرگ همان جا به خاك سپرده شد.5 غزل‌هاي عارفانة او ساده و روان است. ديوان اشعارش نزديك به 8000 بيت دارد.6 كمال در شعر جز سعدي و حافظ كسي را به پاية خود نمي‌دانست.7

 

مآخذ:

1ـ حكيميان، ‌ابوالفتح. فهرست مشاهير ايران، تهران: دانشگاه تهران، 1357 ش، ج 2، ص 388.

2ـ صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران، تهران: دانشگاه تهران، چ 2، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 1132.

3ـ نفيسي، سعيد. تاريخ نظم ونثر در ايران و در زبان فارسي، تهران: فروغي، 1344 ش، ج 1، ص 211.

4ـ براون، ادوارد. تاريخ ادبي ايران، از سعدي تا جامي، ترجمه و حواشي علي اصغر حكمت، تهران: 1327 ش، ص 348.

5ـ صفا، ‌ذبيح‌الله. همان، ص 1133.

6ـ نفيسي، سعيد. همان جا.

7ـ گل سرخي، ايرج. ديوان كمال خجندي، تهران: سروش، چ 1، 1374 ش، ص 4.

نيزنگ: مجمع بزرگداشت شيخ كمال خجندي (1375: تبريز). [مجموعه مقالات]، مجمع بزرگداشت شيخ كمال، 1375.

ابوالقاسم رادفر