Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كمال‌الدين اسماعيل (ح 568 ـ 635 ق / ؟م) صوفي و شاعر قصيده‌سراي برجستة اوايل دورة مغول.

كمال‌الدين ابوالفضل اسماعيل ملقب به خلّاق‌المعاني فرزند جمال‌الدين عبدالرزاق اصفهاني* بود.1 تمام عمرش را در زادگاهش اصفهان به سر برد و چون پدرش آخرين پادشاهان خوارزمي و نيز بزرگان خاندان صاعد را مدح گفت.2 كمال‌الدين نسبت به خاندان پيامبر (ص) ارادت بسيار داشت و در نعت آن حضرت و صفات امام حسن (ع) و امام حسين (ع) اشعاري سرود.3 او در مجلس گروهي از مشايخ صوفية آن روزگار حضور يافت و به شيخ كمال كوفي و شيخ شهاب‌الدين سهروردي دست ارادت داد.4 در اواخر عمر به دنبال وقايع ناگواري چون شكست خوارزمشاهيان از مغولان به انزوا گراييد تا درگذشت. بعضي هم گفته‌اند كه به دست يكي از مغولان كشته شد.5 كمال‌الدين در آوردن معاني دقيق شهرت بسيار داشت و ناقدان سخن او را بر پدرش برتري مي‌دادند. وي در سبك عراقي سرمشقي براي قصيده پديد آورد كه در ساية سعدي به اوج كمال رسيد.6 او در ميان قدما بيشتر به انوري* و ظهير فاريابي توجه داشت و تالي خاقاني و ظهير به شمار مي‌رفت.7 از ممدوحانش مي‌توان علاءالدين تكش خوارزمي (حك 568ـ596 ق / ؟م)، سلطان جلال‌الدين منكبرني، اتابك سعد زنگي (حك 599ـ628 ق / ؟م) و ابوبكر بن سعد زنگي (حك 623ـ658 ق / ؟م) را نام برد.8

 

مآخذ:

1ـ كمال‌الدين اسماعيل. ديوان خلاق‌المعاني ابوالفضل كمال‌الدين اسماعيل اصفهاني. به اهتمام حسين بحرالعلومي، ‌تهران: دهخدا، 1348 ش، ص سه (مقدمه).

2ـ نفيسي، سعيد. تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسي. تهران: فروغي، چ 2، 1344 ش، ج 1، ص 158.

3ـ كمال‌الدين اسماعيل. همان، ص هفت، هشت (مقدمه).

4ـ معصوم عليشاه شيرازي، محمد معصوم. طرائق‌الحقائق. با تصحيح محمد جعفر محجوب، تهران: سنايي، چ 2، 1382 ش، ج 2، ص 648.

5ـ صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 873.

6ـ ريپكا، يان و ديگران. تاريخ ادبيات ايران. ترجمة‌ابوالقاسم سري، تهران: سخن، 1382 ش، ج 1، ص 392.

7ـ زرين كوب، ‌عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، ‌چ 1، 1363 ش، ص 71، 72.

8ـ كمال‌الدين اسماعيل. همان، ص يازده، ‌سيزده، چهارده، شانزده (مقدمه).

و نيز نگ: شبلي نعماني، ‌محمد. شعرالعجم. ترجمة‌ سيد محمدتقي فخر داعي گيلاني، تهران: 1327 ش، ج 2، ص 13.

ابوالقاسم رادفر