Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كندي، ابويوسف يعقوب بن اسحاق، د. ميان 252 تا 260ق/ 866 تا 873م، مشهور به فيلسوف العرب. خاندان او از اميران عرب بودند كه مقيم بصره شدند و كندي به بغداد رفت و در آن‌جا باليد و در فلسفه و علوم رايج عصر استاد و نام‌آور شد.1 كندي نزد مأمون و معتصم، كه در زمان ايشان عقل‌گرائي معتزله رواجي داشت، تقرّب يافت و معلم احمد پسر معتصم گرديد. اما در دوران متوكل ظاهراً گرفتار بي‌مهري خليفه شد.2 كتاب‌هاي بسياري در علوم مختلف مانند فلسفه و طب و نجوم و رياضيات و غيره به كندي نسبت داده شده است و صورتي كه ابن نديم از آن‌ها ارائه كرده چندين صفحة بزرگ را در برمي‌گيرد.3 برخي از اين آثار به لاتيني ترجمه شده‌اند. پس از آن‌كه آثار فلسفي كندي در دورة معاصر كشف شد و به چاپ رسيد، سبك نگارش او در فلسفه به لحاظ استحكام و قوت بيان مورد انتقاد محققان قرار گرفت و برخي كوشيدند با استناد بر اين‌كه نثر فلسفي عربي هنوز در آغاز راه بوده آن را توجيه كنند.4 مورخان علم و فلسفة كلاسيك اسلامي نيز انتقادهائي بر او وارد كرده بودند چنان‌كه آثار او را، با وجود اقرار به علمش، فاقد اسلوب نگارش تحليلي و منطقي توصيف كرده‌اند.5 آثار فلسفي كندي با نام رسائل الكندي الفلسفيه، به كوشش محمد عبدالهادي ابوريده، قاهره، 1369ق/ 1950م، و برخي نيز به وسيلة ديگران به چاپ رسيده است.

اهميت كندي در فلسفة اسلامي در اين است كه براي نخستين بار به تفكر نسبتاً جامعي دربارة مسائل فلسفه دست زد و در كنار آن به علوم نيز پرداخت و اين، صرف نظر از محتواي انديشة او، چونان سنتي در فلسفة اسلامي دنبال شد. در زمان كندي آثار بسياري به صورت پراكنده و تك‌نگاري به وسيلة مترجمان از يوناني و سرياني به عربي درآمده بود. حتي خود او را نيز از جمله مترجمان و ويراستاران ترجمه‌ها شمرده‌اند. تفكر فلسفي نيز به طور غيرمتمركز و موردي نزد برخي از معتزله و انديشمندان مستقل آغاز شده بود كه تنها منقولاتي از آنان باقي مانده است. كندي در چنين زمنيه‌اي دست به نگارش انديشه‌هاي فلسفي خود زد و در آن‌ها نه تنها به فلسفة رسيده از يونان پرداخت بلكه خود نيز چيزهائي بر آن افزود و پس از او بود كه فلسفه از نوعي رسميت و رواج در نزد متفكران مسلمان برخوردار شد تا به اوج‌هاي خود در انديشة فارابي و ابن‌سينا و ديگران دست يافت. از آثار مهم او رساله في العقل است كه نخستين اثر در عالم اسلام در اين موضوع به شمار مي‌رود.

           مآخذ:

  1. قفطي، جمال‌الدين علي. اخبار العلما باخبار الحكما. مصر: 1326ق، 240- 241.
  2. الاهواني، احمدفواد. «الكندي». ترجمة رضا ناظمي، در تاريخ فلسفه در اسلام، به كوشش م.م. شريف، تهران: 1362، 1/594.
  3. ابن‌نديم. الفهرست. به كوشش رضا تجدد، تهران: 1350، 315- 320.
  4. سيف، آنطوان. الكندي. بيروت: 1985م، 36- 41 و بعد.
  5. قفطي. همان. 241؛ قاصي‌صاعد اندلسي. التعريف بطبقات الامم. به كوشش غلامرضا جمشيدنژاد اول، تهران: 1376، ص221.
منوچهر پزشک