Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

كوشان‌، اسماعيل‌ (1333 ق / 1915م -1360ش)، كارگردان، تهيه‌كننده و بنيانگذار نخستين فيلم اسكوپ در سينماي ايران. در تهران به دنيا آمد. مدرك دكتري‌ خود را در رشتة‌ اقتصاد در برلين‌ گرفت‌. در سال‌هاي‌ جنگ‌ جهاني‌ دوم‌ در برلين به‌ دستگاه‌ تبليغات‌ گوبلز راه‌ پيدا كرد، و گويندة‌ بخش‌ فارسي‌ راديو برلين‌ شد. در ‌استوديو «اوفا» و «وين‌فيلم‌» استخدام شد‌ و در امور مربوط به لابراتوار و فيلم‌برداري‌ تجربه‌ آموخت‌.3 در راه بازگشت به ايران به ناچار مدت كوتاهي در تركيه اقامت كرد، و چند فيلم‌ در استوديو «سس‌فيلم‌» دوبله كرد كه نمايش آن‌ها در ايران با اقبال عمومي مواجه شد‌.4 در بسياري از رشته‌هاي سينمايي جزو اولين‌ها است. نخستين‌ فيلم ‌خارجي‌ را به‌ فارسي‌ دوبله‌ كرد (دختر فراري، 1326‌)، نخستين‌ استوديوي‌ فيلم‌سازي‌ را با نام‌ «ميترافيلم‌» تأسيس‌ كرد (1326)، كه‌ پس‌ از ورشكستگي‌ به‌ «پارس‌فيلم‌» (1327) تغيير نام‌ داد؛1 تهيه‌كنندة‌ اولين‌ فيلم‌ ناطق‌ سينماي‌ ايران‌ (طوفان زندگي‌، 1327) در سال‌هاي‌ پس از دورة‌ فترت*‌ بود؛ امكان‌ تهية‌ نخستين‌ فيلم‌ «اپيزوديك‌» [1](فيلم‌هاي چند قسمتي) را به‌ نام‌ واريتة‌ بهار (1328) فراهم‌ ساخت‌؛ باني‌ نخستين‌ فيلم‌ اسكوپ‌ سياه ‌و سفيد (اتهام‌، 1335) و اسكوپ‌ رنگي‌ (عروس‌ فراري‌، 1337) و اولين‌ فيلم‌هاي‌ توليد مشترك‌ با فرانسه ‌(ابرام‌ در پاريس‌، 1343)، تركيه ‌(عدل ‌الهي‌، 1348) و آلمان‌ غربي‌ (شيرخفته‌، 1355) و انتشار يكي‌ از نخستين‌ مجله‌هاي ‌سينمايي‌ (عالم‌ هنر، 1330) بود.2 در آغاز دهة 1330 بزرگ‌ترين‌ استوديوي ‌فيلم‌سازي‌ ايران را تاسيس كرد، و تا 1348 ‌رئيس‌ اتحادية‌ صنايع‌ فيلم‌ ملي‌ ايران‌ بود. در فاصلة‌ 1326 تا 1357 ده‌ها فيلم‌ تهيه‌، كارگرداني‌ و فيلم‌برداري كرد. گاهي‌ سالي‌ چهار پنج‌ فيلم‌ مي‌ساخت‌ و در دهة‌ 1350 بر فيلم‌هايي كه تهيه مي‌كرد كم‌ترين دقت را داشت‌.5 تمام‌ تلاش او‌ در جهت‌ توليد و عرضة‌ ملودرام‌هاي‌ رقص‌ و آوازدار و فيلم‌هايي‌ با ظاهر تاريخي‌ و حماسي‌ بود، و آن‌چه‌ تحت عنوان «فيلمفارسي‌» مشهور شده‌ با نام‌ او و فيلم‌هايش عجين است‌. در 66 سالگي در تهران درگذشت.

نيز نك: دوبلة فيلم.

 

مآخذ:

  1. «دفترهاي سينما. شمارة 6، دي 1360، ص 164.
  2. «كتاب سال ماهنامة سينمايي فيلم»، ضميمة شمارة 281، بهمن 1380، مقالة «صد شخصيت تاريخ سينماي ايران». غلام حيدري، ص 142.
  3. از گفت‌وگوي نگارنده با برادرش محمود كوشان در 1374. (نوار)
  4. از گفت‌وگوي نگارنده با ابوالقاسم تفضلي  در 1377. (نوار)
  5. «خاطرات و خطرات فيلمبرداران سينماي ايران». غلام حيدري، دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1376، ص 132.
    [1].  
عباس بهارلو