Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

گرشاسب نامه

موضوع اين كتاب داستان پهلواني به نام گرشاسب است كه بر حسب روايات داستان سرايان عموي نريمان نياي رستم بوده و در هند و ساير ممالك به سبب جنگها و رشادت‌هاي خود شهرت گرفته است.1 دومين اثر بزرگ حماسي (پس از شاهنامه فردوسي) در ادب فارسي به شمار مي‌رود.2 ابونصر علي بن احمد اسدي طوسي (د 465 ق) شاعر، لغت دان و خوشنويس نامدار اين منظومه را در 7000 تا000/10 بيت به بحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف در 456 ق آغاز و در 458ق به پايان برده است. در ساختن اين منظومه مآخذي مانند گرشاسب نامة ابوالمؤيد بلخي و گرشاسب (اخبار گرشاسب) كه صاحب تاريخ سيستان از آن سود برده، مورد استفاده قرار گرفته‌اند.3 اسدي طوسي گرشاسب نامه را هنگام اقامت در نخجوان به فرمان وزير اميرابودلف شيباني و به پاداش انعام و احساني كه از آن امير ديده بود، سرود.4 پيروي كامل اسدي از فردوسي و ارتباط و همانندي موضوع، چنان آثار آنان را به يكديگر پيوسته كه مي‌توان گرشاسب نامه را قسمتي از شاهنامه دانست. اين كتاب افزون بر وقايع افسانه‌هاي تاريخي، شامل دقايق ادبي، روش استفاده از لغات فارسي، بيان دستورهاي اخلاقي، ‌تربيتي، اجتماعي و حكمت، موعظه و آيين زندگي است.5

مآخذ:

1ـ فروزانفر، بديع الزمان. سخن و سخنوران، تهران: خوارزمي‌، ‌چ 2، 1350، ص 443.

2ـ صفا، ذبيح الله. حماسه سرايي در ايران، تهران: اميركبير، چ 3، 1352، ص 283.

3ـ همان. تاريخ ادبيات در ايران، تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج 2، ص 407 و 411.

4ـ اسدي طوسي، ابونصر علي. لغت فرس، ‌به كوشش محمد دبير سياقي، ‌تهران: طهوري، 1336، ص سه (مقدمه).

5ـ همان. گرشاسب نامه، به اهتمام حبيب يغمايي، تهران: طهوري، چ 2، 1354، ص دو (مقدمه).

و نيز نگ: بياني‌، مهدي. كارنامة بزرگان ايران، تهران: اداره كل انتشارات و راديو، 1340، ص 105ـ 106 ؛ خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي دري، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1348، ص 422 ؛ مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي، تهران: جيبي، چ 3، 1381، ج 2، ص 2378 (ذيل گرشاسب نامه).

ابوالقاسم رادفر