Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

گلستان، نمونه‌اي از نثرهاي ادبي آهنگين زبان فارسي نوشتة سعدي در 656ق / 1258م.

سعدي* گلستان را كه شامل مطالب اخلاقي، اجتماعي، ‌ديني و در قالب حكايات شيرين است.1 با عنوان‌هاي در يك مقدمه و هشت باب در سيرت پادشاهان، در اخلاق درويشان، در فضيلت قناعت، در فوائد خاموشي، در عشق و جواني، در ضعف و پيري، در تأثير تربيت و در آداب صحبت نوشت و آن را به شاهزاده سعد بن ابوبكر بن سعد زنگي تقديم كرد.2

نثر گلستان حاوي قسمت‌هاي مصنوع و ساده و به شيوه‌اي مختلط نوشته شده است. بدين معني كه سعدي ضمن نثر ساده و استادانة خود، هرجا كه لازم دانسته، عبارات مسجّع لطيف هم آورده است. اما به حق بايد گلستان را نوعي از نثر موزون شمرد.3 با اين حال سعدي در اين كتاب از شيوة خشك نثر مترسّلان و تعقيد و آميختگي شديد با زبان عربي پرهيز كرده و گلستان او با ذوق فارسي زبانان، سازگاري و انطباق كامل يافته است و همين امر سبب شده است تا سعدي به منزلة يك مبتكر و نوع آور، در نويسندگي سدة 7ق تلقّي شود.4 نثر گلستان در مقام مقايسه با ديگر آثار نثر مصنوع در اين دوره از لحاظ كيفيت درج اشعار نيز روشي ممتاز و مشخص دارد.5 بعدها چند تن از نويسندگان از جمله جويني* در نگارستان، ‌جامي* در بهارستان، قاآني* در پريشان و قائم مقام* نويسندة دورة ‌قاجاريه‌ در مقام تقليد از آن برآمده‌اند.6 بسياري از نويسندگان از جمله سروري، شمعي و سراج‌الدين علي خان آرزو، شروحي به عربي، تركي و فارسي بر آن نوشته‌اند. غلامحسين يوسفي، خطيب رهبر و محمد خزائلي نيز شرح‌هايي بر اين كتاب نوشته‌اند.7 چاپ‌هاي قريب (1310ش)، ‌فروغي* (1316ش) و يوسفي از بهترين چاپ‌هاي انتقادي گلستان هستند. قديم‌ترين ترجمة آن به زبان فرانسوي از دوريه است كه در 1634م در پاريس چاپ و منتشر شده است.8 هانري ماسه، خاورشناس فرانسوي، ‌55 ترجمه از  گلستان به زبان‌هاي لاتين، فرانسوي، انگليسي، آلماني، روسي، عربي، تركي و جز آنها را در كتابش صورت داده است.9

 

مآخذ:

  1. خالقي‌راد، حسين. قطعه و قطعه سرايي. تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چ 1، 1375‌، ص 338.
  2. خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي. تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1348، ص 268 و 424.
  3. حاكمي، ‌اسماعيل. گزيده‌اي از نثرهاي مصنوع و مزيّن. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 5 و 119.
  4. رستگار فسايي، منصور. انواع نثر فارسي. تهران: سمت، 1380، ص 475.
  5. خطيبي، ‌حسين. فن نثر در ادب پارسي. تهران: زوّار، ‌چ 1، 1366، ج 1، ص 613.
  6. تميم‌داري، احمد. كتاب ايران، تاريخ ادب پارسي. تهران: انتشارات بين‌المللي الهدي، چ 1، 1379، ص 133.
  7. خزائلي، ‌محمد. شرح گلستان. تهران: جاويدان، چ 2، 1381، ص 73 (مقدمه).
  8. مصاحب، غلامحسين. دايرة المعارف فارسي. ج 2، ص 2408.
  9. Massé, H. Essai sar sur le poète Saadi. Paris: Librairie Paul Qeuthner, 1919.
ابوالقاسم رادفر