Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

گُلشيري ،‌هوشنگ، (1316 ـ 1379ش) داستان‌نويس، منتقد و شاعر.

هوشنگ گلشيري داستان‌نويس معاصر در خانواده‌اي كارگري در اصفهان به دنيا آمد.1 سال‌هايي از دورة كودكي را تا 1333 در كنار پدر كه از بنايان شركت نفت بود و خانواده‌اش در آبادان گذراند و در آن سال به اصفهان بازگشت.2 در  1336 ديپلم رياضي گرفت و در يك دفتر اسناد رسمي به كار پرداخت. در 1337 به استخدام آموزش و پرورش درآمد3  و تا 1340 در مدارس روستاهاي اصفهان به تدريس مشغول بود.4 به سبب علاقه به سرودن شعر و خواندن آثار نويسندگان، به راهنمايي يكي از دوستانش به تدريج با آثار پيشروترين روشنفكران عهد آشنا شد. سپس در دانشكدة ‌ادبيات به تحصيل ادامه داد.5 گلشيري در اين دوره كار ادبي خود را با گردآوري فولكلور منطقة اصفهان آغاز كرد و پس از آن شعرها و نقدهايي نوشت. اما به زودي شعر را كنار گذاشت و به طور جدي به داستان‌نويسي پرداخت.6 در اين دوره همراه گروهي از دوستان هنردوست خود انجمني را پايه‌گذاري كرد. در دهة چهل برخي از اعضاي اين انجمن چون ابوالحسن نجفي و محمد حقوقي درتحول شعر و نثر و رواج ساختارگرايي در قالب‌هاي ادبي تأثير زيادي گذاشتند.7 مجالست گلشيري با انجمن‌نشينان او را به حزب توده كشاند و همين موجب شد كه در اواخر 1340 به مدت چند ماه به زندان افتاد. در طول مدت حبس، به سبب شناخت عميق از اعضاي حزب توده، بسياري از داستان‌هاي سياسي او با جهت‌گيري عليه اين حزب، نطفه بست. پس از آزادي همراه گروهي از جوانان از گروه كهنه‌سرايان انجمن جدا شد و انجمن ديگري تشكيل داد. انتشار نخستين شمارة مجلة جُنگ اصفهان (1344) از ثمرات اين انجمن بود.8  گلشيري در شهريور ماه 1341 مدرك ليسانس ادبيات فارسي گرفت و سپس از شهريور 1342 تا ارديبهشت 1353 در دبيرستان‌هاي اصفهان به تدريس پرداخت.9 در همين فاصله چند اثر از او، از جمله شازده احتجاب (1344)، به چاپ رسيد.10 شازده احتجاب نخستين داستاني است كه با شيوة تك گويي دروني به فارسي نوشته شده و موفقيت زيادي كسب كرده است.11 فيلمي سينمايي نيز بر اساس اين داستان به كارگرداني بهمن فرمان آرا به تصوير آمد.12 گلشيري در اواخر 1352 دوباره دستگير و شش ماه در زندان به سر برد و به مدت پنج سال حكم تعليق گرفت. پس از آزادي به تهران آمد. برنده شدن فيلم شازده احتجاب در جشنوارة سينمايي، بر شهرت او افزود. در 1356 با آغاز مجدد فعاليت‌هاي كانون نويسندگان ايران كه گلشيري در آن عضويت داشت،‌ از مجموع 10 شب شعر، ‌هشت جلسة آن در خانة او برگزار شد.13 در همين سال تا 1357 در دانشكدة هنرهاي زيبا به صورت حق‌التدريسي به كار پرداخت. در 1357 به دعوت طرح بين‌المللي نويسندگي براي سخنراني به امريكا رفت.14  مدتي نيز در لندن به سر برد. پس از آمدن امام خميني(ره) به ايران، او نيز به كشور بازگشت. اما در 1358 با فرزانة طاهري ازدواج كرد و از آموزش و پرورش اصفهان به دانشكدة ‌هنرهاي زيبا انتقال يافت. اما در 1360 او را اخراج كردند. پس از آن با مجله‌هاي آدينه، دنياي سخن و مفيد همكاري كرد.15 از 1368 تا 1371 براي سخنراني و شركت در جلسات ادبي رهسپار امريكا، انگلستان، ‌هلند و آلمان شد. در 1376 نيز به مدت نُه ماه در هلند و شهرهاي آلمان جلسات داستان‌خواني داشت. در 1377 جايزة صلح اريش ماريا رمارك [1]بدو تعلق گرفت. سرانجام به دنبال مرگ مغزي در بيمارستان ايرانمهر تهران درگذشت.16  مجموعة مثل هميشه (1347)، كريستين و كيد (1350)، مجموعة نمازخانة كوچك من (1354)، برّة گمشدة راعي از جمله داستان‌هاي مشهور وي  هستند.17 از گلشيري داستان‌هاي پراكنده، ‌مقالات و گفتگوهاي متعددي نيز به چاپ رسيد. شازده احتجاب او به زبان‌هاي انگليسي و فرانسه و داستان‌هاي كوتاهش به زبان‌هاي گوناگون چاپ شده است.18 آوازة گلشيري در خلق داستان‌هاي پيچيدة‌ ذهني به شيوة جريان سيال ذهن است.19 سبك او از ادبيات متأثر از بوف كور آغاز گرديد، اما در نيمة راه، هويت و شكلي مستقل پيدا كرد.20  در زبان شاعرانة گلشيري نيز تأثيراتي از نيما و اخوان ثالث مشهود است.21

 

مآخذ:

  1. عبداللهيان، حميد. كارنامة نثر معاصر. تهران: پايا، چ1، 1379، ص113.
  2. همخواني كاتبان، ‌زندگي و آثار هوشنگ گلشيري. ‌گردآوردة حسين سناپور، تهران: نشر ديگر، چ1، 1380، ص21.
  3. همان، ‌ص43.
  4. عبداللهيان،‌ حميد. همان‌جا.
  5. همخواني كاتبان، ص 21 – 22.
  6. ‌عابديني، ‌حسن. صد سال داستان نويسي در ايران. تهران : نشر تندر، ‌1368، ‌ج2، ‌274.
  7. عبداللهيان،‌حميد. همان‌جا.
  8. همخواني كاتبان، ص23.
  9. همان، ص43.
  1. همان، ص24.
  1. ميرصادقي، جمال. ادبيات داستاني. تهران: شفا، 1366، ص671.
  2. ياوري، ‌حورا. «داستان بلند (رمان)»، ادبيات داستاني در ايران زمين. از سري مقالات دانشنامة ايرانيكا، زير نظر احسان يارشاطر، ‌ترجمة پيمان متين، با مقدمة ابراهيم يونسي، تهران: اميركبير، 1382، ص73.
  3. همخواني كاتبان، همان، ص 25 ـ 26.
  4. همان، ص43.
  5. همان، ‌ص 26ـ 27.
  6. همان، ص 44ـ 46 (‌به اختصار).
  7. عابديني، ‌حسن. فرهنگ داستاننويسان ايران. تهران: تهران دبيران، 1369، ص135.
  8. همخواني كاتبان، ص 30ـ 35 ( به اختصار).
  9. رحيميان، ‌هرمز. ادوار نثر فارسي از مشروطيت تا سقوط سلطنت. ‌تهران: سمت، 1380، ص243.
  10. سپانلو، محمدعلي. نويسندگان پيشرو ايران. تهران: كتاب زمان، چ1، 1362، ص119.
  11. عامري، ‌رضا. نقشبندان قصة ايراني (نقد آثار و افكار گلشيري). تهران: ترجمان انديشه، 1382، ص273.

و نيز نگ: تسليمي، علي. گزارههايي در ادبيات معاصر ايران (داستان). تهران: اختران، چ1، 1383، ص 227 ـ 230؛ ياحقي، محمدجعفر. جويبار لحظهها. تهران: جامي، چ1، 1378، ص 283 ـ 284؛ نيز نك: حسيني، صالح و رضوي، پويا. گلشيري كاتب‌خانه روشنان. تهران: نيلوفر، 1380؛ طاهري‌مجد، مريم. هوشنگ گلشيري (مجموعه گفت‌وگوهايي دربارة هوشنگ گلشيري). تهران: روزنگار، 1383.

 

[1]. Erich Maria Remargue

ابوالقاسم رادفر