Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به  فهرست مقالات آ

 

آب دوات كُن. اين مفهوم به يكي از ابزارهاي كاتبان اطلاق مي‌شده و آن كَفچه يا قاشق‌ مانندي كوچك و ظريف بوده كه دُمي باريك و كشيده داشته و با آن آب در دوات مي‌كرده و صوف و ليقه دوات را هم مي‌زده‌اند. به همين اعتبار، آن را در فارسي دوات آشور، دوات شور، يا دَويت شور نيز مي‌ناميده‌اند كه معادل عربي آن مِحراك و مِلواق بوده است (3: ذيل "محراك"؛ 4: ج 2، ص 478؛ 2: ذيل "دوات شور"؛ 46:5).

درازيِ آب دوات‌كن به اندازه‌اي بوده است كه در قلمدان  جاي مي‌گرفته و عموماً آن را از آبنوس، صدف، فلز، و گاه از چوب مي‌ساخته‌اند. قَلقَشندي بر آبنوسي بودن "مِلواق" تأكيد دارد (4: ج 2، ص 478)، زيرا اين نوع آب دوات كُن، تأثيري بر رنگ مركّب و سياهي نمي‌گذاشته است؛ با اين همه، نوع چوبين و فلزي آن نيز رواج داشته است (1: ذيل "دويت آشور"؛5: 46).

 

مآخذ: 1) برهان، محمدحسين بن خلف. برهان قاطع. ذيل "دويت آشور"؛ 2) دهخدا، علي‌اكبر. لغت‌نامه. ذيل "دوات شور"؛3) شاد، محمد پادشاه‌بن غلام محيي‌الدين. فرهنگ جامع فارسي ] آنندراج[. ذيل "محراك"؛ 4) قلقشندي، احمدبن علي. صبح‌الاعشي. قاهره: دارالكتب‌السلطانيه، 1963م. = 1383ق. = 1341؛ 5) مايل هروي، غلامرضا. لغات و اصطلاحات فن كتاب‌سازي همراه با اصطلاحات جلدسازي، تذهيب و نقاشي. تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1353.

 

  نجيب مايل‌هروي

 

 

 

 

 

 

 

 

بازگشت به  فهرست مقالات آ