Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات آ

 

آزاد، اسدالله (1326-1388). دانشیار کتابداری دانشگاه فردوسی مشهد، مترجم و ویراستار. خانواده‌اش بیرجندی بود اما به اقتضای شغل پدر در زاهدان چشم به جهان گشود. پدرش از پيشكسوتان و بنيانگذاران آموزش و پرورش در استان سيستان و بلوچستان بود. دبیرستان را در سال 1343 در همان شهر به پایان رساند. تحصیلات کارشناسی را نیز در رشته زبان و ادبیات انگلیسی در 1349 در دانشگاه مشهد به پایان برد. در همین دوران با عباس حری* آشنا شد و بین ایشان دوستی­ای شکل گرفت که تا هنگام مرگ وی ادامه یافت.

 نخستین بار در وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت مشغول به­کار شد (1351). يك سال قبل از آن (1350) تحصیل در دوره کارشناسی ارشد در رشته کتابداری را در دانشگاه تهران آغاز کرد و به عنوان دانشجوی ممتاز به پایان برد. به همین اعتبار، بورس تحصیلی دولتی دریافت کرد و در مدت دو و نیم سال دوره دکتری را در دانشگاه پیستبورگ آمریکا با موفقیت به پایان برد[1]. پس از بازگشت به ایران، مدیر مدرسه عالی ایران زمین، از نخستین مؤسسه­های آموزش عالی غیردولتی در ایران شد. در سال 1358 خود را به دانشگاه مشهد منتقل کرد و به گروه آموزشی کتابداری در دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی پیوست و سال­ها به عنوان تنها دارنده مدرک دکترا در این گروه فعالیت کرد. در دوره دو ساله مدیریت گروه (1373 تا 1375) وی با زمانبندی برگزاری جلسه های گروه، سازماندهی و تقسیم درس­ها میان اعضای هیئت علمی براساس تخصص و علاقه آنها، ارزیابی عملکرد آموزشی هر یک از اعضای گروه، و تشکیل پرونده های روزآمد برای دانشجویان توانست نظم تحسین برانگیزی در گروه برقرار کند.

آزاد به سبب دگراندیشی و اختلاف سلیقه مدیریتی با مقامات دانشگاه، دو بار از زندگی دانشگاهی بازماند؛ نخستین بار از سال 1363 تا 1372 و دومین بار از 1375 تا 1377. با آمدن دولت اصلاحات در سال 1376 و باز شدن نسبی فضای دانشگاه­ها، آزاد با کوشش برخی همکارانش به دانشگاه بازگشت (1377) و تدریس را از سر گرفت و تا هنگامی که به­تدریج بیمار شد، درس­های کتابخانه و کتابداری، ادبیات کودکان، مرجع شناسی، متون تخصصی انگلیسی، اطلاعات و اجتماع را به دانشجویان کارشناسی، و درس­های کتابداری، مجموعه­سازی، و روش تحقیق را به دانشجویان کارشناسی ارشد ارائه کرد. در دوره دکترا، سیبرنتیک، کتابداری و اطلاع­رسانی بین­المللی درس می‌داد.

پس از بازنشستگی در اواخر سال 1387، وی همچنان به همکاری با گروه کتابداری دانشگاه فردوسی ادامه داد. در دهه1380 به عنوان استاد میهمان در دانشگاه امام رضا، دانشگاه آزاد مشهد و شیروان و پیام نور مشهد نیز درس داد.

بیماری قند مزمن، او را دچار مشکل قلبی و عروقی نیز کرد. در 1375 زیر عمل جراحی قرار گرفت. در سال­های 1380 و 1382 دوباره دچار سکته مغزی شد. بیماری بر استرس او افزود و موجب گسیختگی ذهنی‌اش شد. سرانجام در 29 اسفند 1388 در بیمارستان درگذشت.

انجمن کتابداری و اطلاع­رسانی ایران (شاخه خراسان) در سال 1383 مراسمی به پاسداشت خدماتش با حضور وی برگزار کرد. بسیاری پیشکسوتان رشته از جمله نوش­آفرین انصاری، پوری سلطانی* و عباس حری* در آن شرکت جستند. یک ماه پس از درگذشت او نیز مراسم دیگری در روز اول اردیبهشت 1389 در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار کرد که علاقمندان وی، از جمله عباس حری در آن سخنرانی کردند.

 آزاد بیشتر به ترجمه می‌پرداخت. آثار او شامل17عنوان ترجمه، ۸ عنوان ویرایش، 77 مقاله منتشر شده و 9 مقاله منتشر نشده است. در اوائل دهه 1360 آزاد تلاش كرد تا با توجه به شکل­گیری آموزش کتابداری نوین در ایران که برگرفته از الگویی آمریکایی بود (1) اثری را در زمینه کتابداری تطبیقی ترجمه كند تا در زمینه گشودن افق فکری برنامه­ریزان آموزشی و نیز اعضای هیئت علمی ایران سودمند باشد. این کتاب با عنوان شناخت و کاربرد روش تطبیقی در علوم کتابداری در سال 1361 انتشار یافت.[2] دیگر ترجمه مهم وی در ابتدای کار وی، کتاب مبانی فلسفه کتابداری آموزشی (1365) اثر جان م. کرایست[3] بود که موضوع رسالت آموزشی کتابخانه­ها و نقش آنها در راهبری گروه های آموزشی کتابداری را برجسته می­کرد[4]. همچنین، ترجمه کتاب کتابخانه­ها و کتابداران در عصر الکترونیک (1366) نوشته فردریک ویلفرد لنکستر[5] (2013-1933) افق فکری جامعه کتابداری را با سناریوهای آینده و پیشرفت­های محتمل فناوری اطلاعات و توسعه منابع الکترونیکی آشنا کرد. در سال 1368، دکتر آزاد یک اثر مهم فلسفی (تاریخ و فلسفه کتابداری) را از ا. ک. موکهرجی، کتابدار نامدار هندی ترجمه کرد که نخستین کتاب در باب فلسفه کتابداری در ایران به شمار می­رود.[6] او در زمینه مجموعه­سازی نیز یکی از آثار مهم آن زمان را که به لحاظ محتوای موضوعی از جامعیت خوبی برخوردار بود (مجموعه سازی: پیدایش، گزینش و گسترش مواد کتابخانهای، 1376) ترجمه و منتشر نمود[7]. اطلاعات کتابشناختی مربوط به همه آثار او در مدخل تحت نام وی در ویکی پدیا (2) و نیز وب سایت گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی مشهد (3) قابل دسترس است. همچنین، نوشته­های دیگری توسط برخی از همکاران و دانشجویان و دانش آموختگان دکتر آزاد درباره ویژگی­های علمی و شخصیتی وی در نشریه الکترونیکی شناسه (4) وجود دارد که می­تواند زوایای بیشتری از زندگی او را بنمایاند.

آزاد ویژگی­های نیکو و شخصیتی تاثیرگذار، دلی پرشور، سری آزادی‌خواه و قلبی مهربان داشت. ارتباط وی با همکاران و دانشجویانش صمیمانه بود. او مشارکت­جو بود و همواره به دعوت همکاران و دانشجویان برای فعالیت های حرفه‌ای پاسخ مثبت می‌داد. دقت وی در ترجمه و تدریس تأثیر عمیقی بر جامعه کتابداری داشت.

 

مآخذ:

 

1)  Hayati, Z. and Fattahi, R. "Education for librarianship in Iran before the 1979 Islamic Revolution: An historical review of the American roles and influences". Library Review. Vol. 54, No. 5 (May 2005): 316-327.

2) "اسدالله آزاد". ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wi ki) /اسدالله_آزاد/بازیابی: 20دی 1394. 3)  "اسدالله آزاد". دانشگاه فردوسی مشهد، گروه کتابداری و اطلاع رسانی. 1394 به نقل از: http://lis.um.ac.ir/index.php?  odule=htmlpages&func=display&pid=46  بازیابی : 21دی1394.  4) "ویژه نامه دکتر حری و دکتر آزاد". نشریه الکترونیکی شناسه. شماره هفتم.1394. به نقل از: http://shenasehmag.ir/index.php/2013-08-07-21-24-48/2015-12-01-20-35-25 بازیابی :18دی1394


 

[1] پایان نامه دکترای وی با این مشخصات ثبت شده است:

Asadollah Azad. "Job Satisfaction of Paraprofessional Librarians: A Comparative Study of Public and Technical Services Departments in Selected University Libraries". University of Pittsburgh, 1978.

[2]  سیمسوا، س. ، مک کی، م. شناخت و کاربرد روش تطبیقی در علوم کتابداری. ترجمه اسدالله آزاد. تهران:  مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۶۱.

Simsova, Silva. A Handbook of Comparative Librarianship. New York: Archon Books, 1970.

[3] John Christ. Toward a Philosophy of Educational Librarianship, 1972.

[4]  کرایست، جان م. مبانی فلسفه کتابداری آموزشی. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: آستان قدس رضوی، ۱۳۶۵.

[5] Lancaster, F. W. Libraries and librarians in an age of electronics. Arlington, VA: Information Resources Press,1982.

[6]  موکهرجی، ا. ک. تاریخ و فلسفه کتابداری. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد :آستان قدس رضوی، ۱۳۶۸.

[7]  گاردنر، ریچارد ک. مجموعه­سازی: پیدایش، گزینش و گسترش مواد کتابخانهای. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد:  آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش­های اسلامی، ۱۳۷۶.

 

رحمت الله فتاحی

بازگشت به فهرست مقالات آ