Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به  فهرست مقالات آ

 

آموزش از راه دور كتابداري و اطلاع‌رساني [1]. آموزش از راه دور تدبيري براي گسترش آموزش مداوم در ميان مردم، به‌ويژه متخصصان، است. اين نوع آموزش به‌عنوان تنها محصول عصر صنعتي شدن به‌شمار مي‌رود (3: 3) و از پيشرفت‌هاي سريع ارتباط الكترونيكي در دهه 1980 و اوايل دهه 1990 بهره‌مند شده است. فن‌آوري‌هاي نوين ارتباطاتي باعث مي‌شوند كه يادگيري در بيرون از كلاس‌هاي درس نيز صورت گيرد. اكنون تعداد زيادي از دانشكده‌ها، دانشگاه‌ها، و مؤسسات دوره‌هايي را از طريق آموزش از راه دور ارائه مي‌دهند. نتيجه آنكه، كسي كه مايل باشد مدركي در يك رشته كسب كند يا خود را با پيشرفت‌هاي جديد حرفه خويش همگام سازد، غالبآ مي‌تواند دوره‌هاي تحصيلي مورد نظر را بدون نياز به ثبت‌نام در دوره‌هاي عادي دانشگاه‌ها طي كند.

متخصصان اطلاع‌رساني عملا از سال 1888، يعني زماني كه ملويل ديويي از دانشكده كتابداري آلباني خواست كه دوره‌هاي مكاتبه‌اي براي كتابداران كتابخانه‌هاي كوچك و تخصصي تشكيل دهند، دست‌اندر كار آموزش از راه دور بوده‌اند. از آن زمان به بعد، دانشكده‌هاي كتابداري امكان ثبت‌نام براي دوره‌هاي نيمه وقت، شبانه، پايان هفته، تابستاني، و دوره‌هاي ويژه را فراهم آورده‌اند. علاوه برآن، دوره‌هايي را نيز خارج از محيط دانشگاه، يا محيط‌هاي آموزشي ديگري، به‌جاي كلاس‌هاي سنتي، ارائه داده‌اند (1: 41).

عصر اطلاعات، آنچه بر آن تأكيد مي‌شود نياز به آموزش بيشتر، آموزش مداوم، و آموزش مادام‌العمر براي متخصصان اطلاع‌رساني و افراد شاغل است. فراگيري از راه دور يكي از مفيدترين و باصرفه‌ترين روش‌هاي آموزشي براي رشد و به‌هنگام كردن اطلاعات و مهارت‌هاي اطلاع‌يابي، و نيز كسب مدارك تحصيلي تخصصي است (2: 49).

اهداف. در سال‌هاي اخير با توجه به تعداد زياد دانشجوياني كه دوره‌هاي آموزش از راه دور را مي‌گذرانند و تعداد قابل توجه مؤسساتي كه اين دوره‌ها را در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني ارائه مي‌دهند، رشد فوق‌العاده‌اي در آموزش از راه دور ديده مي‌شود. عصر الكترونيك چالش‌هاي فراواني را براي متخصصان اطلاع‌رساني به‌وجود آورده است. از آنجا كه كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني بر مديريت منابع الكترونيكي و كتابخانه‌هاي مجازي(كتابخانه‌هاي ديجيتالي ) تأكيد دارند، آموزش از راه دور فرصت‌هاي مختلفي براي متخصصان اطلاع‌رساني به‌وجود آورده است، كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره داشت :

1. موقعيت‌هايي را براي كسب يا به‌هنگام كردن دانش و مهارت‌ها در زمينه‌هايي كه پيوسته مورد نياز است فراهم مي‌آورد؛

2. تخصص‌هاي از پيش كسب‌شده را تقويت مي‌كند و بدون نياز به داشتن شرايط ورود به دوره‌اي خاص مي‌توان مبحثي را به‌عنوان يكي از دوره‌هاي آموزش ضمنِ خدمت انتخاب كرد؛

3. امكانات دسترسي به آموزش را افزايش مي‌دهد و نيازهاي فراگيراني را كه پيش‌تر به كار پرداخته‌اند برآورده مي‌سازد؛

4. بر رهايي از محدويت‌هاي زماني و مكاني كلاس درس تأكيد مي‌ورزد، زيرا آموزش از راه دور انعطاف‌پذيري كافي با زمان و مكان‌هاي مختلف فراگير در محل كار يا خانه را دارد. به اين ترتيب، زمان فراگيري به‌منظور سازگاري با اوقات فراغت افراد بسط يافته است؛

5. براي متخصصان اطلاع‌رساني و كساني كه در نقاط دورافتاده زندگي مي‌كنند و راهي براي ارتقا و ادامه تحصيل ندارند فرصت مناسبي فراهم مي‌آورد؛

6. فرصت‌هايي نيز براي افرادي كه گرفتاري‌هاي خانوادگي و كاري داشته و امكان ادامه تحصيل در دانشگاه‌ها را ندارند ايجاد مي‌كند.

رسانه‌هاي آموزشي. متداول‌ترين رسانه‌ها در مؤسسه‌هاي انگليسي زبان كه آموزش از راه دور در كتابداري و اطلاع‌رساني را ارائه دهند رسانه‌هاي چاپي است. اين رسانه‌ها شامل منابع مطالعه و كتاب‌هاي درسي است. ساير رسانه‌هاي ديگري از قبيل راديو و تلويزيون، آموزش حضوري، كارهاي عملي، مجموعه منابع آموزشي براي استفاده در منزل، و آموزش شبانه روزي را نيز مي‌توان نام برد. رسانه‌هاي ديگري نيز مانند نوارهاي ويدئويي، آموزش‌هاي رايانه‌اي، آموزش به‌وسيله تلفن و پست، مشاوره از طريق پست، تلفن و ساير رسانه‌ها، آموزش از طريق كنفرانس از راه دور به‌وسيله راديو، صفحه فشرده و ويدئو مورد استفاده قرار مي‌گيرند. استفاده از رسانه‌هاي مخابراتي تعاملي خصوصآ كنفرانس ويدئويي و ارتباط از طريق رايانه رشد زيادي كرده است. اينترنت نيز به سرعت و به‌شكل گسترده‌اي مورد استفاده است.

مواد و رسانه‌هاي آموزشي، اغلب توسط استادان پاره وقت و يا تمام وقت به‌صورت گروهي توليد مي‌شوند. برنامه‌هاي راديويي و تلويزيوني، نوارهاي صوتي و تصويري را اغلب استاداني كه با مركز توليد مواد آموزشي همكاري دارند تهيه مي‌كنند.

نظام تدريس. در نظام تدريس مبتني بر منابع چاپي، دانشجويان منابعي را كه براي آنها پست مي‌شود مطالعه مي‌كنند، به برنامه‌هاي راديويي و نوارهاي صوتي گوش مي‌دهند، برنامه‌هاي تلويزيون و ويدئو را تماشا مي‌كنند و در برنامه‌هاي تعاملي مثل كنفرانس‌هاي راه دور شركت مي‌جويند. در برخي رشته‌هاي تحصيلي فراگيران ناگزير از انجام تكاليف عملي/ آزمايشگاهي هستند، به همين سبب در مجموعه‌اي از برنامه‌هاي آموزش عملي مورد نياز كه به‌شكل حضوري صورت مي‌گيرد شركت مي‌كنند و بر اساس تعداد واحدهايي كه انتخاب كرده‌اند در برنامه‌هاي مشاوره حضور مي‌يابند.

خلاصه. علاوه بر آموزش كلاسي در دانشگاه، اكنون آموزش از راه دور روشي معتبر در سراسر جهان شناخته شده است. در دنياي كنوني اطلاعات و الكترونيك اين نوع آموزش قادر است با آموزش كلاسي رقابت كند. آموزش از راه دور در علوم كتابداري و اطلاع‌رساني، كه در سال 1888 آغاز شد، اكنون به سرعت طرفداران فراواني يافته است. تعداد كشورها و مؤسساتي كه اين نوع آموزش را در علوم كتابداري و اطلاع‌رساني ارائه مي‌دهند افزايش يافته و برنامه‌هاي آموزشي در سطوح مختلف تحصيلي و نيز كوتاه مدت تدارك ديده شده است. اين نوع آموزش راه‌هاي دسترسي به كلاس‌هاي درس را با استفاده از فن‌آوري‌هاي گوناگون و دسترس‌پذير كردن منابع و خدمات دانشگاه براي استفاده كنندگان در خارج از دانشگاه و نيز انتقال كلاس‌ها را تا خانه يا اتاق كار توسعه داده است. بنابر اين، براي متخصصان اطلاع‌رساني امكان استفاده از كلاس‌هاي درس در محيط آرام منزل و يا اتاق كارشان را فراهم مي‌آورد. براي متخصصان اطلاع‌رساني، آموزش از راه دور در علوم كتابداري و اطلاع‌رساني نه تنها بخش جدايي ناپذير "آموزش براي همه"، بلكه "آموزش براي آينده" نيز به حساب مي‌آيد.

 

مآخذ:

1) "The Library and Information Science Distance Education Consortium: The Profession,s Virtual Classroom". Wilson Library Bulletin. (Oct. 1991: 41-43;  2) Markowitz, Harold. Distance Education: Staff Handbook. University of Illinois at Urbana-Chmpaign, 1990; 3) Peters, O. "The Tieberg has not Milked: Further Reflections on The Concept of Industrialization and Distance Teaching". Open Learning. 6 (1989): 3-9.

 

چوتيما ساكچاناند[2]

ترجمه مهري پريرخ

        تلخيص داكا

 



.[1] Distance Education in Library and InformationScience ... (IFLA Selected Papers (1998 

.[2] Chutima Sacchanand

 

 

بازگشت به  فهرست مقالات آ