Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف 

 

ابراهيم سلطان، ابوالفتح معزالدين. مغيث‌الدين، مشهور به ابراهيم سلطان، در سال 796 ق. در شيراز به دنيا آمد (8: ج 2، ص 165). وي فرزند دوم شاهرخ* بود كه از 14 سالگي در دولت تيموري منصب‌هاي گوناگون داشت. مهم‌ترين و آخرين سمت او فرمانروايي فارس بود. وي در چند نوبت به كمك پدر خود شتافت و در تمام موارد در نبرد با دشمنان شاهرخ پيروز گرديد (3: ج 3، ص 618 ـ 621).

ابراهيم سلطان حاكمي مردمدار و هنردوست بود. در خوشنويسي دستي توانا داشت و به‌ويژه خط ثلث را به زيبايي مي‌نوشت. 16 ورق نفيس قرآن به خط ابراهيم سلطان در موزه قرآن آستان قدس رضوي نگهداري مي‌شود. در موزه‌هاي پارس، شيراز، و مترو پوليتن نيويورك نيز قرآن‌هايي به خط او يافت مي‌شود (1: ج 2، ص 514).

كتابخانه ابراهيم سلطان در شيراز از مهم‌ترين كتابخانه‌هاي زمان خود به‌شمار ميرفته است. شرفالدين علي يزدي (     ـ 858 ق.)، مورخ نامدار تيموري، به تشويق ابراهيم سلطان اقدام به تأليف اثر مشهور خود ظفرنامه كرد (7: ج ،1 ص 17) و در اين راه "براي جمع روزنامه‌هايي كه در خزائن سلاطين زمان مضبوط بوده، و تحقيق از معمّرين و شهود عيني وقايع، تحمل و خرج فراوان كرد تا به همت وي تأليف ظفرنامه به اتمام رسيد" (380:4).

اثر ديگري كه براي كتابخانه ابراهيم سلطان نگارش يافته انيس‌النّاس است. مؤلف آن شخصي به نام شجاع بوده كه هيچ‌گونه اطلاعي درباره زندگي وي در منابع وجود ندارد. فقط به تصريح خود او، از نوادگان پسرعموي شاه ابو اسحاق اينجو بوده است. وي در سبب تأليف كتاب مي‌نويسد: "گفتند آنكه درباب آداب معيشت دنيا و شروط ملازمت اكابر كبري و آداب صحبت و... كتابي در اخلاق انشا كني به رسم كتب خانه آن حضرت ] ابراهيم سلطان[. اين كمينه نيز به حكم المأمور معذور به اين امر مشغول گشت... اين كتاب، مؤلَّف و محرَّر گردانيد مشتمل بر بيست فصل و نام آن انيس‌النّاس نهاد" (5: 11، 303).

نسخه نفيسي از اين اثر در كتابخانه مجلس شوراي اسلامي نگهداري مي‌شود كه، در شمسه ابتداي كتاب، عبارت "برسم خزانه السلطان الاعظم الاعدل مغيث الدنيا و الدين ابوالفتح ابراهيم سلطان" ديده مي‌شود (1:6). همچنين نسخه نفيسي از كليات سعدي در كتابخانه كليه پنجاب وجود دارد كه به سفارش كتابخانه ابراهيم سلطان نوشته شده است (8: ج ،2 ص 1365).

رياست كتابخانه او برعهده خواجه نصيرالدين محمد مذهِّب* بوده كه منشور كلانتريِ كتابخانه يا همان حكم رياست كتابخانه، صادره از جانب ابراهيم سلطان به خواجه نصيرالدين، را شرفالدين علي يزدي در مجموعه منشآت خود آورده است (:2 ج 2، ص 942).

ابراهيم سلطان در 4 شوال 838 ق. پس از بيماري سختي در شيراز درگذشت (:1 ج 2، ص 514).

 

مآخذ: 1) آل‌داود، علي. "ابراهيم سلطان". دايره‌المعارف بزرگ اسلامي. ج ،2 ص 512-515 ؛ 2) بياني، مهدي. احوال و آثار خوشنويسان. تهران: علمي، 1363؛ 3) خواندمير، غياث‌الدين‌بن همام‌الدين، تاريخ حبيب‌السير في اخبار افراد بشر. به تصحيح محمد دبيرسياقي. تهران: خيام، 1362؛ 4) دولتشاه، دولتشاه ‌بن بختيشاه. تذكره‌الشعرا. به كوشش محمد رمضاني. تهران: كلاله خاور، 1335؛ 5) شجاع. انيس‌النّاس. به تصحيح ايرج افشار. تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1374؛ 6) همو. انيس‌النّاس. نسخه خطي شماره 3945 كتابخانه مجلس شوراي اسلامي؛ 7) شرف‌الدين علي يزدي. ظفرنامه. به تصحيح محمد عباسي. تهران: اميركبير، 1336؛ 8) عبدالرزاق سمرقندي، كمال‌الدين. مطلع‌السعدين و مجمع‌البحرين. به تصحيح محمد شفيع. لاهور: چاپخانه گيلاني، 1949 م. = 1369 ق. = 1328.

غلامرضا اميرخاني

 

 

         

 

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات الف