Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف 

 

ابن اقساسي علوي. درباره سال تولد، زندگي، و تحصيلات ابن اقساسي اطلاعي در دست نيست. وي كتابدار كتابخانه صابي واقع در كوچه ابن ابي‌عوف در جانب غربي بغداد بود (5: 159). اين كتابخانه به همت ابوالحسن محمدبن هلال صابي معروف به "غرس النعمه" (416-480 ق.) در سال 452 ق. بنا شد. چندين سال پيش از آن دو كتابخانه مهم ـ كتابخانه اردشير و كتابخانه شاپور وزير ـ در منطقه كرخ و بين‌السورين در آتش سوخته و غارت شده بود (3: 48-49)، به همين سبب صابي كتابخانه خود را وقف عام كرد.

اين كتابخانه در بدو تأسيس داراي 400 جلد كتاب در موضوعات مختلف علمي بود، ولي هنگام وفات مؤسس آن، بيش از 4000 جلد كتاب وقفي در آنجا وجود داشت (3: 49).

ابن اقساسي فردي شيعه مذهب (1: ج 9، ص 42) و منتسب به روستاي اقساس، از حوالي كوفه، بود. در الانساب سمعاني و معجم‌البلدان ياقوت حموي به شخصي به نام ابومحمد يحيي بن‌ محمد اقساسي علوي اشاره شده كه در دهه 470 درگذشته است (6: 239). احتمال مي‌رود كتابدار كتابخانه كوچه ابن ابي‌عوف همين فرد بوده باشد.

ابن اقساسي كتابدار ماهري بود و كتابخانه صابي را به مركز تجمع دانشمندان و دانش‌پژوهان تبديل كرده بود (4: 147-148) و دانشمندان بسياري سال‌هاي متمادي از اين كتابخانه به‌صورت رايگان استفاده مي‌كردند. كتابخانه صابي علاوه بر اينكه محل مطالعه بود، جايگاه مباحثات علمي نيز محسوب مي‌شد (6: 239).

ابن اقساسي در كتاب‌هاي كتابخانه صابي تصرف بسيار كرد و با زدودن كلمه وقف از روي كتاب‌ها، بسياري از آنها را فروخت و در توجيه اين كار بيان داشت كه پول فروش كتاب‌ها را صرف صدقات كرده است (2: 396؛ 1: ج 9، ص 43).

 

مآخذ: 1) ابن جوزي. المنتظم في تاريخ‌الملوك و الامم. هند: ]بي‌نا[، 1358 ق.= 1317؛ 2) امين، حسين. تاريخ العراق في‌العصر سلجوقي. بغداد: المكتبه الاهليه، 1385 ق.= 1344؛ 3) ساعاتي، يحيي محمود. وقف و ساختار كتابخانه‌هاي اسلامي. ترجمه احمد اميري شادمهري. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1374؛ 4) همو. نقش كتابخانه‌هاي مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامي. ترجمه علي شكويي. تهران: سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي، 1373؛ 5) عش، يوسف. كتابخانه‌هاي عمومي و نيمه عمومي عربي در قرون وسطي (بين النهرين، سوريه و مصر). ترجمه اسدالله علوي. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1372؛6) عواد، گورگيس. خزائن‌الكتب‌ا‌لقديميه في‌العراق. بيروت: دارالرائد العربي، 1406 ق.= 1364.

 مژده كمالي فرد

 

 

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات الف