Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف 

 

اتحاديه ناشران و كتابفروشان تهران. ايجاد تشكلهايي ـ هرچند غيررسمي ـ در جامعه ناشران و كتابفروشان ايران، از دوران سلطنت ناصرالدين شاه قاجار آغاز شد (7:1). صنف ناشران و كتابفروشان در اين دوره در مراحل اوليه در دو محل متمركز بوده است: نخست تيمچه سرپوشيده حاجبالدوله كه به تيمچه كتابفروشها مشهور بود و بعدها با رفتن برخي ناشران و كتابفروشان به خيابان ناصريه (ناصرخسرو فعلي)، به اين محل منتقل گرديد (6:1، 9)؛ و ديگري بازار بينالحرمين (بازار حلبيسازها) (9:1). از بزرگان طبع و نشر آن دوران ملاّ حاج محمد، حاج شيخ باقر (كه وي با درباريان ناصرالدين شاه نيز معامله كتاب داشت)، حاج محمدحسين، حاج ميرزا علياصغر كاشاني، مير محمدعلي شيرازي، حاج علياكبر خوانساري، حاج شيخرضا، آقا ميرزا محمود خوانساري (كه نماينده كتابفروشها در دوره نخست مجلس شوراي ملي نيز بود)، ميرزا علي فرهومند، ميرزا احمد سعادت، و ديگران را ميتوان برشمرد (1: 7، 8، 9).

در تاريخ نشر و ناشران ايران، انجمني با نام انجمن ناشران و كتابفروشان نيز تشكيل گرديده است كه نشريه كتابهاي ماه را در چند شماره انتشار داده است. كتابفروشان تهران در سال 1325 به تأسيس اتحاديه صنفي نيز اقدام كردند (24:4). در سال 1337 شمسي اتحاديه ناشران و كتابفروشان تهران با رياست نصرالله سُبوحي مدير كتابفروشي مركزي و معاونت محمدعلي ترقّي مدير كتابفروشي خيام آغاز بهكار كرد (10:2). از اولين گامهاي دوره نخست اتحاديه اخذ معافيت مالياتي براي ناشران و كتابفروشان بود.

دومين دوره با رياست محمدعلي ترقي در سال 1339 آغاز شد. در سومين دوره كار اتحاديه (سال 1342) محمد رمضاني *مدير كتابفروشي كلاله خاور و مدير مجله شرق، كه خود از ادبا و فضلاي آن زمان بود، به رياست اتحاديه برگزيده شد. در اين دوره، وزارت فرهنگ انتشار كتابهاي درسي سالهاي پنجم و ششم ابتدايي و كتابهاي درسي متوسطه را به گروهي از ناشران و كتابفروشان واگذار كرد.

در چهارمين دوره در سال 1344 نصرالله سُبوحي بار ديگر به مدت دو سال عهدهدار رياست اتحاديه گرديد. رياست اتحاديه در دوره پنجم را محمدعلي ترقي برعهده داشت كه علي محمدي اردهالي به معاونت برگزيده شد. در اين دوره، كاظم سعيدي، احمد عطايي، عبدالغفار طهوري، و محسن رمضاني جزو اعضاي هيأت مديره بودند.

انتخابات دوره ششم در سال 1353 سبب گرديد كه جواد اقبال به رياست اتحاديه و علي محمدي اردهالي به سمت معاون وي برگزيده شوند (كه محمدي اردهالي مدتي بعد استعفا كرد). در اين دوره، احمد عطايي، كاظم سعيدي، حسن معرفت، محسن رمضاني، و داود رمضان شيرازي جزو اعضاي هيأت مديره بودند. در دوره ششم، فعاليتهاي اتحاديه افزايش يافت. مجله آشنايي با كتاب در اين سالها منتشر شد و شركت تعاوني ناشران و كتابفروشان نيز با همت كاظم سعيدي تأسيس گرديد.

پس از انقلاب اسلامي، با نظارت كميته موقت امور صنفي امام خميني و به انتخاب تعدادي از پيشكسوتان صنف، علي محمدي اردهالي مدت سه سال رياست اتحاديه را برعهده گرفت و سپس دوره هفتم اتحاديه در سال 1361 آغاز شد كه علي محمدي اردهالي به سمت رئيس هيأت مديره برگزيده شد. ديگر اعضاي هيأت مديره عبارت بودند از: كاظم سعيدي (معاون)، صدرالسادات دزفولي، محمد آخوندي، داود رمضان شيرازي، قاسم نظيفي، و الياس اسماعيليان. مدت اين دوره تا سال 1371 به طول انجاميد (10:2). طي اين سالها، اتحاديه حضور چنداني در صحنه حلوفصل مسائل و مشكلات صنفي نداشت و بيشتر نوعي تشكيلات كوچك اداري بود كه با انتظارات اعضاي صنف سازگار نبود. در همين مدت سازمان كلي ناظر بر اصناف وضع روشنتري به خود گرفت و اتحاديه تبديل به زيرمجموعهاي از مجمع امور صنفي صنوف توليدي خدماتي فني شد (3).

در انتخابات دوره هشتم (سال 1371) علي محمدي اردهالي به سمت رئيس، داود رمضان شيرازي به سمت معاون، و محسن باقرزاده بهعنوان منشي و خزانهدار اتحاديه انتخاب شدند. در اين دوره كوششهايي جهت رايزني با اعضاي صنف بهعمل آمد؛ ولي در مجموع، روش كار و سياستهاي حاكم بر اتحاديه تفاوت چشمگيري با دوره قبل نداشت. در سال 1375 كه انتخابات دوره نهم انجام شد، داود رمضان شيرازي رئيس؛ محسن باقرزاده معاون؛ حسن كيائيان موسوي منشي، دبير اجرايي، و سخنگو؛ مرتضي احمد آخوندي خزانهدار؛ و محمود باقري قمي بازرس اتحاديه شدند. دو نفر اعضاي عليالبدل اتحاديه، نادر قدياني و ارشد عيناللهي بودند (10:2). در اين دوره ساختار تشكيلاتي اتحاديه بهطور كلي دگرگون شد و كارهاي اجرايي آن بر اساس برنامه مصوب هيأت مديره شكل گرفت.

طرح آمارگيري از اعضا، انتشار خبرنامه، رايزني ادواري با اعضاي صنف، رفع ممنوعيت عضويت برخي ناشران، تشكيل كميسيونهاي تخصصي، و دادن گزارش سالانه به اعضا از مهمترين برنامههاي مصوب هيأت مديره در دوره نهم بود.

در اين دوره، كميسيونهاي تخصصي عبارت بودند از: )1 كميسيون روابط عمومي و تبليغات كه نشريه گزارش كتاب را بهطور ماهانه منتشر ميكرد و، تا مرداد 1377، تعداد 16 شماره از آن منتشر گرديد؛ 2) كميسيون آموزش كه براي نخستين بار كلاسهاي آموزش ناشران را در كشور سازماندهي كرد و تا مرداد 77 دو دوره كلاس (بهار و تابستان) را تشكيل داد. هدف از تشكيل اين كلاسها، ارتقاي دانش عمومي ناشران، هماهنگ كردن اين دانشها، و نيز انتقال آن به ناشران جوان و تازهكار بود؛ 3) كميسيون رفاه كه شركت تعاوني مسكن اتحاديه را تشكيل ميداد و با مشاركت مستقيم اعضا و كارمندان گروههاي تحت پوشش و كليه داوطلبان اعم از ناشران، كتابفروشان، و موزّعان كتاب تشكيل شد و، تا خرداد 1377، حدود 350 عضو داشت؛ و 4) كميسيون حل اختلاف كه از قبل نيز وجود داشته، اما فعالتر شده و هر هفته چند پرونده از موارد اختلاف را بررسي و حلوفصل ميكرد. از ديگر كميسيونها ميتوان كميسيون ارشاد و كميسيون بيمه و شهرداري را نام برد.

در مرداد 1380، انتخابات دوره دهم اتحاديه نيز با شركت 226 ناشر و كتابفروش برگزار شد كه طي آن داود رمضانشيرازي، جلال فهيم هاشمي، محمود باقري قمي، حسن كيائيان، و صادق رحمت سميعي به عضويت هيأت مديره اتحاديه برگزيده شدند (2:6). در اين سال، اتحاديه نخستين كتاب خود را با عنوان گامهاي اصلي در نشر كتاب منتشر كرد (30:5).

امروزه، اتحاديه تا حدودي بهعنوان وزنهاي قابل اعتنا در صحنه فرهنگ كشور ظاهر شده است، اگر چه تا رسيدن به جايگاه واقعي خود راه درازي در پيش دارد.

 

مآخذ: 1) ترقي، محمدعلي. "برگي از تاريخچه ناشران و كتابفروشان". آشنايي با كتاب، 6 (اسفند 1353): 6-9؛ 2) رمضان شيرازي، داود. "نگاهي گذرا به تاريخچه اتحاديه". گزارش كتاب. س. اول، 2 (آذر 1376): 10؛ 3) قانون نظام صنفي و آئيننامههاي اجرايي. تهران: روابط عمومي مجامع امور صنفي تهران، ؛1373 4) مصاحب، محمود. كتاب در ايران. تهران: راهنماي كتاب، 1342؛ 5)  "معرفي اولين كتاب منتشرشده اتحاديه: گام‌هاي اصلي در نشر كتاب". گزارش كتاب. س. پنجم، 43 و 44 (خرداد و تير 1380): 30؛ 6) "نتايج انتخابات هيأت مديره اتحاديه صنف ناشران و كتابفروشان". كتاب هفته، 9 (6 مرداد 1380): 2.

          حسن كيائيان موسوي

 

 

بازگشت به فهرست مقالات الف