Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف 

 

اِته، كارل هِرمان[1] . وي، پژوهشگر، شرقشناس، و فهرستنويس نامدار آلماني در سال 1844 در قصبه اشترالزْوند زاده شد. آموزشهاي مقدماتي را در زادگاه خويش و تحصيلات عالي را در دانشگاههاي گرانيروالْد و لايپزيگ دنبال كرد. در 1865 به دريافت درجه دكتري در رشته زبانشناسي نايل آمد. آنگاه راهي مونيخ شد و در دانشگاه اين شهر به مطالعه و تدريس زبانهاي فارسي، عربي، و تركي پرداخت كه از 1867 تا 1871 ادامه يافت (13:1؛ 4: ج 14،ص 447؛ 6: ج 2، ص 333).

در اوايل سال 1872 به آكسفورد دعوت شد تا در كار فهرستنويسي نسخههاي خطي برخي زبانهاي شرقي با آن دانشگاه همكاري كند. اته كه سخت مشتاق آشنايي با آثار كهن اين زبانها بود، به انگليس رفت و حدود سه سال از عمر خود را در آن دانشگاه به مطالعه نسخههاي خطي گذراند. ثمره اين مطالعات، تكميل فهرستي از نسخههاي خطي فارسي، عربي، تركي، هندي، و پشتوي موجود در كتابخانه بودليان* در آكسفورد بود كه چندي پيش از آن توسط شرقشناس نامور آلماني، كارل ادوارد  زاخائو، آغاز شده بود. بهعلاوه، او فهرستي تكميلي از نسخههاي خطي عربي همين كتابخانه فراهم آورد (6: ج 2، ص 333). ظاهراً در همين دوران بود كه دانشگاه آكسفورد درجه كارشناسي ارشد افتخاري به وي داد.

همزمان با آغاز كار در كتابخانه بودليان، از جانب وزير انگليس در امور هندوستان مأموريت يافت كه از نسخههاي فارسي موجود در كتابخانه ديوان هند* لندن فهرستي تهيه كند. در سالهاي 1887-1889 ممتحن رسمي مدرسه مطالعات شرقي دانشگاه آكسفورد بود (6: ج 2، ص 333). در 1875 دانشگاه ويلز انگليس از وي دعوت كرد كه در كهنترين شعبه اين دانشگاه، واقع در شهر ابريستويث[2]  به تدريس زبان آلماني و زبانهاي شرقي بپردازد. وي با پذيرش اين دعوت در واقع اقامتگاه آينده خود را انتخاب كرد. اته چهل سال (تا 1915) در اين گوشه آرام در مقام استادي دانشگاه ويلز به تحقيق و تتبع و تدريس پرداخت (171:3؛ 98:5). از پارهاي گزارشها برميآيد كه پذيرفتن دعوت دانشگاه ويلز و اقامت دائم وي در آنجا، در واقع، گريز از حكومت بيسمارك و تن دادن به نوعي تبعيد سياسي بوده است. با وجود اين، اته همچنان به مليت خويش ميباليد.

اته علاوه بر زبانهاي عبري، عربي، و سانسكريت زبانهاي آلماني، فرانسوي، و ايتاليايي را نيز تدريس ميكرد و در نشريه دانشگاه پيوسته اعلام ميداشت كه حاضر است با دانشجويان ديگر زبانهاي شرقي كار كند (171:3).

وي، تا پايان عمر، لهجه آلماني خود را حفظ كرد و با اينكه در زبانآموزي استعدادي درخشان داشت، هيچگاه براي آموختن زبان ويلزي به خود زحمت نداد (3: 171، پانويس 28). طي اقامت در ابريستويث، فرصتي يافت تا با شرقشناسان بزرگ انگليسي، از جمله ادوارد براون آشنا شود (14:1). او سالها عضو رسمي انجمن شرقشناسي آلمان بود و مقالات متعددش در نشريات معتبر آلمان به چاپ ميرسيد.

از اته آثار بسياري در زمينههاي گوناگون (تحقيقات، ترجمهها، نشر انتقادي متون كهن و فهرستهاي نسخ خطي) در قالب مقاله، رساله، و كتاب بر جاي مانده است. او صاحب تأليفات و تحقيقات ارزندهاي درباره شعر فارسي و شعراي فارسيزبان است. اهمّ ترجمهها و متون كهني كه او با ديدگاهي انتقادي منتشر ساخته نيز در اين باره است.

فهرست نسخههاي خطي فراهمآمده توسط او به اين قرار است: 1) >فهرست نسخههاي خطي فارسي، تركي، هندي، و پشتو در كتابخانه بودليان آكسفورد<، بخش 2، آكسفورد، 1903 (ج 1، 1889). اين فهرست شامل معرفي دويست و پنجاه و چهار نسخه خطي است كه در 1758 از جيمز فريزر، كارمند شركت هند شرقي، خريداري شده بود (110:2)؛ 2) >فهرست نسخههاي خطي در كتابخانه ديوان هند لندن<، ج 1 و 2، آكسفورد، 1903. اين فهرست در 1937 توسط ادوارد ادواردز *ويرايش و توضيحات و نمايههايي بر آن افزوده شد. 3) >فهرست نسخههاي خطي شرقي، فارسي، عربي، و هندي در كتابخانه ملي ويلز<، ابريستويث، 1916؛ و 4) >فهرست توصيفي نسخههاي خطي فارسي و عربي كتابخانه ادينبورگ< (با همكاري اشرفالحق و روبرتمن)، ادينبورگ، 1925.

اته و همسرش در آغاز جنگ جهاني اول در آلمان به سر ميبردند. پس از چندي به تقاضاي مقامات دانشگاه ابريستويث اجازه يافتند كه به بريتانيا برگردند، ولي چون در آن روزها احساسات ضدآلماني در سراسر بريتانيا و از جمله در ابريستويث بسيار تند و خطرناك بود، اته و همسرش ناچار به ترك شهر شدند و با آنكه مطبوعات و برخي مقامات بلندپايه دانشگاهي و سياسي به حمايت از او برخاستند و او خود درخواست تابعيت انگلستان كرد، سرانجام در برابر حقوق بازنشستگي مختصري، ناگزير به استعفا شد. با اين حال، وي همچنان تا هنگام مرگ (1917) به كار فهرستنويسي براي موزه بريتانيا و ديوان هند لندن ادامه داد (3: 172-173).

 

مآخذ: 1) اته، كارل هرمان. تاريخ ادبيات فارسي. ترجمه صادق رضازاده شفق. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1356؛

2) Craster, E. History of the Bodleian Library, 1845-1945. Oxford: 1952; 3) Ellis, Edward Lewis. The University College of Wales. Aberystwyth: 1872-1972. Cardiff: University of Wales Press, 1972; 4) "Ethe, Hermann". Enciclopedia Italiana. Vol 14, P. 447; 5) Herford, C.H. "Impressions of Aberystwyth 1887-1901". The College by the Sea Aberystwyth, 1928; 6) Who Was Who, 1916-1928. Vol II. London: A and C. Black, 1967.

          مجدالدين كيواني (دابا)

            تلخيص نوريالسادات شاهنگيان

 

 

 


[1]. Ethé, Carl Hermann

[2]. Aberystwyth

 

بازگشت به فهرست مقالات الف