Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف 

 

 

اَخبار. اين اصطلاح ]جمع خَبَر[ بهمعناي آگاهيها و اطلاعات است. مفسران و لغويان آن را به "احوال" تفسير كردهاند (9: 273؛ 4: ج 4، ص 12). سمعاني آن را به معناي حكايات، قصص، و نوادر معني كرده (:1 ج 1، ص 34) و ايجي واقعهها (رويدادها) را نيز از مفاهيم آن دانسته است (49:6). عنوان صدها كتاب و رساله نيز كه داراي نام اخبار (الاخبار) است، اين معاني را تأييد ميكند (2: ج 7، ص 22، 29، 180؛ 5: 59، 109، 115؛ 8: ج 1، ص 25-31). با اين همه، هر چند اين واژه در كنار واژههاي "آثار" و "انساب" مفهوم "تاريخ " را در تمدن اسلامي موضوعيت داده است، به لحاظ ريشهشناسي، بُن و بنياد واژه مورد بحث در زبانهاي سامي صراحت ندارد. با وجود اين، عدّهاي واژه خَبَر در زبان عربي را با كلمه خبارُوْ (به معناي جنجال بر پاكردن) در زبان اكدي مرتبط ميدانند (10: ج 1، ص 22). آنچه مسلم مينمايد اين است كه اَخْبار صورت اوليه علم تاريخ در قرون نخستين اسلامي بوده است و مورّخان از آن معناي تاريخ را اراده ميكردهاند (7: 243). اين كه عدهاي از مورخان هم منسوب به اخبار و مشهور به اَخباري (الاخباري) بودهاند (11: ج 1، ص 94-95) يا بهعنوان اصحابالاخبار شناخته ميشدهاند (3: 534) بر اين نكته تأكيد دارد كه علمالاخبار را ميتوان مقدمه علمالتاريخ دانست.

در تمدن اسلامي صدها عنوان كتاب و رساله را ميشناسيم كه واژه اصطلاحي اخبار، به حيث واژه مضاف، واژههاي مضافاليه خود را تبيين مي‌كند (5: 59، 109؛ 8: ج 1، ص 25-31). از اينرو، اخبار در پيشينه كتابشناسي به متون و اسناد تاريخي، احوال رجالي، و جغرافياي تاريخي اطلاق ميشود و نيز در قلمرو روزنامهنگاري نوين، از اين واژه معناي روزنامه اراده ميگردد.

 

مآخذ:  1) ابناثير، عليبن محمد. اللباب في تهذيبالانساب. بيروت: دار صادر،]بيتا[؛ 2) ابنعبدربّه، احمدبن محمد. العقد الفريد. به كوشش عبدالمجيد الترحيني. بيروت: دارالاحياء التراث العربي، 1408 ق.=1367؛ 3) ابنقتيبه، عبداللهبن مسلم. معارف. به كوشش ثروت عكاشه. قاهره: دارالمعارف، 1960 م.=1379 ق. =1338؛ 4) ابن منظور، محمدبن مكرّم. لسان العرب. به كوشش علي سيري. بيروت: دارصادر، داربيروت، 1988 م.= 1408 ق.=1366؛ 5) ابننديم، محمدبن اسحق. الفهرست. به كوشش رضا تجدد. تهران: ابنسينا، ؛1350 6) ايجي، محمدبن ابراهيم. تحفهالفقير. نقل در روزنتال، فرانتس. تاريخ تاريخنگاري در اسلام. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1368؛ 7) بيهقي، محمدبن حسين. تاريخ بيهقي. به كوشش علياكبر فياض. مشهد: دانشگاه فردوسي، دانشكده ادبيات و علوم انساني، 1356؛ 8) حاجي خليفه، مصطفيبن عبدالله. كشف الظنون. تهران: مكتبهالاسلاميه، مكتبهالجعفري، 1387 ق. = 1346؛ 9) راغب اصفهاني. حسينبن محمد. مفردات الفاظ القرآن. به كوشش صفوان عدنان داودي. دمشق: دارالقلم، 1412 ق. = 1370؛ 10) روزنتال، فرانتس. تاريخ تاريخنگاري در اسلام. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: آستان قدس رضوي، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1365؛ 11) سمعاني، عبدالكريم بنمحمد. الانساب. به كوشش عبدالله عمرالبارودي. بيروت: دارالجنان، 1988 م. = 1408 ق. = 1366.      

    نجيب مايل هروي

 

بازگشت به فهرست مقالات الف