Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 بازگشت به فهرست مقالات الف

 

استراليا، كتابخانه‌هاي. استراليا كشوري مستقل است كه در سال 1901 تأسيس شده و داراي شش ايالت به نام‌هاي: ويلز جنوبي جديد[1] ، كوئينزلند[2] ، استرالياي جنوبي[3] ، تاسمانيا[4] ، ويكتوريا، و استرالياي غربي[5]  است. دو منطقه‌اي كه بعداً پديد آمد يعني سرزمين شمالي[6]  و سرزمين اصلي استراليا[7]  را نيز مي‌توان ايالت به‌حساب آورد. استراليا بزرگ‌ترين جزيره و كوچك‌ترين قاره جهان است. اين كشور در نيمكره جنوبي ميان اقيانوس آرام و اقيانوس هند قرار دارد. جمعيت آن (طبق آمار سال 2000)، 18900000 نفر و مساحت آن 7713364 كيلومترمربع و زبان رسمي آن انگليسي است.

اروپاييان در سال 1788 در اين كشور ساكن شدند، ولي در حال حاضر اين كشور داراي جمعيتي چندفرهنگي است. به‌سبب برنامه عظيم مهاجرت كه از زمان جنگ جهاني دوم به اين سو اجرا شده است، 42 درصد از مردمي كه در استراليا زندگي مي‌كنند در خارج از اين كشور به دنيا آمده‌اند و يا لااقل يكي از والدينشان در خارج متولد شده است. بوميان اين سرزمين، كه تصور مي‌رود حداقل به‌مدت 40000 سال در آنجا ساكن بوده‌اند، همواره با اروپايياني كه از سال 1788 به آنجا آمده‌اند از نظر سياسي و فرهنگي روابط پرتنشي داشته‌اند. مسئله چگونگي ايجاد مصالحه ملي ميان اين دو گروه از مردم در صد سال اخير كه به جشن‌هاي استقلال در سال 2001 ختم مي‌شود، همواره از اهميت فراواني برخوردار بوده است.

تاريخچه. پيشرفت كتابخانه‌ها در استراليا از عواملي تأثير پذيرفته كه برخي عبارتند از: جمعيت نسبتاً كم، تمركز جمعيت در شهرها و به‌خصوص در ناحيه ساحلي جنوب شرقي كه بسياري از مردم، آن را به نام "مثلث كوالا"[8] مي‌شناسند، و شرايط آب و هوايي ناملايمي كه در بيشتر نقاط اين قاره وجود دارد. ضوابط خدمات كتابخانه‌اي تحت تأثير قوانين دولت‌هاي ايالتي تنظيم شده است. مسئوليت ارائه خدمات عمومي كتابخانه‌ها به‌طور مشترك برعهده دولت فدرال، دولت‌هاي ايالتي، و حكومت‌هاي محلي است. دولت فدرال از اواخر دهه 1960 به بعد، در پشتيباني مالي از خدمات كتابخانه‌اي به آموزش عالي كشور و برخي ديگر از خدمات كتابخانه‌اي پيشگام بوده است.

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي استراليا* در سال 1902 به‌عنوان كتابخانه نخستين مجلس قانون‌گذاري دولت فدرال شروع به كار كرد و از سال 1960 به‌صورت مؤسسه‌اي مستقل در آمد كه زير نظر شوراي كتابخانه اداره مي‌شود. سپس قسمت مربوط به آرشيوها از آن مجزا شد و اكنون به نام آرشيوهاي استراليا[9]  فعاليت مي‌كند.

اعضاي مجلس قانون‌گذاري از ابتدا خواستار توسعه كتابخانه ملي و رساندن آن به سطح كتابخانه كنگره امريكا بودند. اين كتابخانه نقش‌هاي مختلفي را برعهده دارد كه عبارتند از: خدمات اطلاع‌رساني در كشور، دفتر مركزي جمع‌آوري و توزيع داده‌هاي كتابشناختي و ساير خدمات كتابخانه‌اي، مركز شبكه كتابخانه‌اي استراليا، توليد و پشتيباني خدمات اشتراك منابع و ساير خدمات مربوط به همكاري‌هاي بين كتابخانه‌اي، مؤسسه ميراث ملي كشور، و گردآوري و نگهداري مجموعه جامعي از مواد كتابخانه‌اي استراليا. در سال 1991 مجموعه اين كتابخانه شامل بيش از 2700000 تك‌نگاشت، در حدود 2000000 ريزنگار، 105000 پيايند جاري، و مجموعه عظيمي از نسخه‌هاي خطي، تاريخ شفاهي، و مواد تصويري، و ساير منابع ارزشمند مي‌شد. اين كتابخانه در سال 1990 اقدام به چاپ راهنماي خط‌مشي گسترش مجموعه كرد.

كتابخانه ملي در سال 1981 مبادرت به ايجاد شبكه كتابشناختي استراليا (اِي.بي.ان.)[10]  كرده است. اين شبكه نوعي شبكه اشتراك منابع ملي است كه داده‌هاي فهرست‌نويسي را براي كتابخانه‌هاي استراليا فراهم مي‌كند و آنها را قادر مي‌سازد كه دانش فهرست‌نويسي خود را جهت صرفه‌جويي در هزينه‌ها با يكديگر مبادله كنند. اين شبكه دسترسي پيوسته به اطلاعات پراكنده موجود در كشور مربوط به محل نگهداري مواد كتابخانه‌اي را نيز فراهم مي‌آورد و از خدمات امانت بين كتابخانه‌اي پشتيباني مي‌كند. تا سال 1991، بيش از 1100 كتابخانه از اين شبكه استفاده مي‌كرده‌اند، كه تا آن زمان نزديك به 8000000 عنوان كتابشناختي در پايگاه اطلاعاتي خود و 13000000 اطلاعات مربوط به محل نگهداري مواد در كتابخانه‌هاي استراليا را ضبط كرده بود.

كتابخانه ملي از اوايل دهه 1980 به بعد، نقش بسيار مهمي در پيشرفت كتابخانه‌هاي استراليا ايفا كرده است. اين كتابخانه در سال 1988 اقدام به تشكيل همايش مسئولان كتابخانه‌هاي استراليا كرد كه هدف آن رسيدن به توافق براي ايجاد ساختار و روند گسترش خدمات كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني به سراسر كشور در سال 2000 بود. همايش سال 1992، تحت عنوان "به‌سوي ايجاد فدراسيون در سال "2001[11]  با هدف كمك به بهبود روش‌هاي كنترل و دستيابي به مجموعه‌هاي ميراث استراليا تشكيل شد و مهم‌ترين موضوع در دستور كار آن عبارت از چگونگي دسترس‌پذير كردن اين مجموعه‌ها براي افراد بومي بود.

كتابخانه‌هاي ايالتي. دولت‌هاي ايالتي قبل از تشكيل فدراسيون، كتابخانه‌هايي براي خود تأسيس كرده بودند، و كتابخانه‌هاي ايالتي تا نيمه قرن بيستم مهم‌ترين كتابخانه‌هاي كشور بودند. با توسعه سريع كتابخانه ملي و كتابخانه‌هاي دانشگاهي، از اهميت نسبي كتابخانه‌هاي ايالتي از نظر منابع كتابشناختي ملي كاسته شد، ولي نقش آنها به‌عنوان منابع اوليه جهت دسترسي به ميراث علمي هر ايالت باقي مانده است. مجموعه منابع مربوط به استراليا در كتابخانه ايالتي ويلز جنوبي جديد از اهميتي در سطح ملي برخوردار است. از سال 1980، كتابخانه‌هاي ايالتي شاهد دگرگوني‌هاي عمده‌اي بوده‌اند كه در ايالت‌هاي استرالياي غربي، ويلز جنوبي جديد، و كوئينزلند در پاره‌اي موارد ناشي از بناي ساختمان‌هاي جديد براي آنها بوده است. فن‌آوري جديد آنها را قادر ساخته است كه نقش مؤثرتري در هماهنگ كردن نظام كتابخانه‌هاي عمومي در ايالت‌هاي خود ايفا كنند.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. به‌دنبال نتايج نظرسنجي دولت در سال 1957، دولت فدرال ملزم به اجراي برنامه كمك مالي گسترده به دانشگاه‌ها، مدارس عالي، و مؤسسات آموزش فني و حرفه‌اي و ساير آموزشگاه‌ها گرديد؛ و اين امر مقدمات پيشرفت كتابخانه‌هاي دانشگاهي را فراهم كرد. در آن زمان نُه دانشگاه وجود داشت كه كتابخانه‌هاي آنها كلاً مجموعه‌اي بالغ بر 1500000 جلد از منابع گوناگون را در اختيار داشتند. تا سال 1982 تعداد دانشگاه‌ها به نوزده واحد با مجموعه‌اي بالغ بر 15400000 جلد رسيده بود. در اواخر دهه 1980 تغييرات شگرفي در آموزش عالي استراليا روي داد كه طي آن نظام قبلي دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي به نظام دانشگاهي يكپارچه ملي تبديل شد. تا سال 1990 تعداد سي‌وپنج كتابخانه دانشگاهي با مجموعه‌اي در حدود 30000000 جلد كتاب و اشتراك حدود 300000 نشريه‌ادواري فعاليت داشتند.

قديمي‌ترين كتابخانه‌هاي دانشگاهي استراليا كه به دانشگاه سيدني (تأسيس 1851) و دانشگاه مِلبورن (تأسيس 1853) تعلق دارند با مجموعه‌هايي به‌ترتيب معادل 4200000 جلد و 2500000 جلد (شامل ريزنگار)، هنوز هم بزرگ‌ترين كتابخانه‌هاي دانشگاهي اين كشور محسوب مي‌شوند. تعدادي ديگر از كتابخانه‌هاي دانشگاهي داراي مجموعه‌هايي غني هستند ولي بسياري ديگر نسبتاً جديدند. نظرسنجي‌يي كه در سال 1990 در مورد خدمات كتابخانه‌هاي وابسته به آموزش عالي به‌عمل آمد رهنمودهاي مهمي را در مورد پيشرفت‌هاي آينده ارائه داد.

در اين سال تخمين زده شد كه 300 كالج مربوط به آموزش فني و ساير آموزش‌ها (تي.اِي.اف.اِي.)[12]  داراي مجموعه‌اي بالغ بر 2500000 جلد هستند. اين كالج‌ها خدمات خود را به حدود يك ميليون متقاضي ارائه مي‌دهند. دولت فدرال در سال 1991 تأمين بودجه كالج‌هاي تي.اِي.اف.اِي. را كه قبلاً از وظايف دولت‌هاي ايالتي بود برعهده گرفت.

اشتراك منابع به‌طور سنتي مورد توجه كتابخانه‌هاي دانشگاهي بوده است و كميته كتابخانه‌هاي دانشگاهي استراليا (سي.اِي.يو.ال.)[13]  مسئول ارتقاي سطح همكاري و تبادل اطلاعات آماري و مديريتي است. مركز فعاليت‌هاي همكاري كتابخانه‌هاي دانشگاهي ويكتوريا (سي.اِي.وي.اِي.ال.)[14]  در  سال 1976 به‌عنوان اتحاديه‌اي از كتابخانه‌هاي دانشگاهي و ايالتي ايالت ويكتوريا با هدف كمك به گسترش اشتراك منابع تأسيس شد. يوني‌سان[15]  جديدترين اتحاديه از اين نوع ميان كتابخانه‌هاي دانشگاهي در ايالت ويلز جنوبي جديد است. گسترش پايگاه‌هاي اطلاعاتي منطقه‌اي و ارتباط آنها با شبكه كتابشناختي استراليا بسيار حائز اهميت است.

كتابخانه‌هاي عمومي. تهيه مقررات مربوط به ارائه خدمات در كتابخانه‌هاي عمومي برعهده مسئولان حكومت‌هاي محلي و دولت‌هاي ايالتي است. سازمان اداري كتابخانه‌ها و نحوه ارائه خدمات در ايالت‌هاي مختلف متفاوت است. در روشي كه در ايالت‌هاي شرقي متداول است، دولت‌هاي محلي عهده‌دار خدمات كتابخانه‌هاي عمومي هستند و دولت‌هاي ايالتي كمك‌هاي مالي و برخي هماهنگي‌ها را برعهده مي‌گيرند.

برعكس، مركز خدمات كتابداري و اطلاع‌رساني غرب استراليا (ال.آي.اس.دبليو.اِي.)[16]  فراهم‌آوري مجموعه كليه  كتابخانه‌هاي عمومي را برعهده دارد و دولت‌هاي محلي فقط ساختمان كتابخانه‌ها را در اختيار قرار مي‌دهند. در ايالت تاسمانيا، دولت ايالتي مسئول امور كتابخانه‌هاي عمومي يكپارچه است و دولت‌هاي محلي نيز در اين كار مشاركت وسيعي دارند.

دو پرسش عمده در گسترش خدمات كتابخانه‌هاي عمومي استراليا وجود دارد: 1) آيا بايد اين كتابخانه‌ها به كمك‌هاي دولت فدرال متكي باشند؟ 2) آيا بايد هزينه ارائه خدمات از متقاضيان دريافت شود؟ در يك نظرسنجي عمومي در سال‌هاي 1975-1976 توصيه شده است كه از كمك‌هاي مالي دولت فدرال در خدمات كتابخانه‌هاي عمومي استفاده شود. اين نظر در سال 1991 با نظرخواهي از نمايندگان مجلس قانون‌گذاري تأييد شده است؛ ولي دولت فدرال بر اين عقيده پافشاري مي‌كند كه دولت‌هاي ايالتي و محلي بايد بودجه كتابخانه‌هاي عمومي را بپردازند.

همايش مسئولان كتابخانه‌هاي استراليا در سال 1988 پيشنهاد كرد كه بايد ميان رايگان بودن خدمات اصلي كتابخانه‌هاي عمومي و خدمات جانبي آنها، كه مي‌توان بابت آنها هزينه دريافت كرد، تفكيك قائل شد؛ اين موضوع باعث ايجاد بحث‌هاي دامنه‌داري در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني استراليا شده است. چند دولت ايالتي با اين تفكيك موافقت دارند ولي ساير ايالت‌ها قوياً از رايگان بودن كليه خدمات كتابخانه‌هاي عمومي پشتيباني مي‌كنند.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. كمك‌هاي مالي دولت فدرال، كه در دهه 1960 آغاز شده بود، سبب پيشرفت مداوم كتابخانه‌هاي آموزشگاهي دولتي و خصوصي گرديد. اين كمك‌ها در سال 1986 قطع شد و، در نتيجه، كتابخانه‌هاي آموزشگاهي دچار بحران اقتصادي شدند. تنها كمك مالي باقي‌مانده مربوط به طرح مشترك دولت ايالتي و دولت فدرال براي پايگاه اطلاعاتي، شركت برنامه‌ريزي آموزشي است كه سابقاً اِي.اس.سي.آي.اس. خوانده مي‌شد و مبنايي جهت برنامه ملي فهرست‌نويسي مشترك براي كتابخانه‌هاي آموزشگاهي است.

در سال 1990، حداقل پنجاه ميليون جلد كتاب در بيش از 10000 كتابخانه آموزشگاهي وجود داشته است. در حدود 80 كتابخانه دومنظوره[17]  در اين كشور وجود دارد كه بيشتر آنها را كتابخانه‌هاي عمومي تشكيل مي‌دهند كه در داخل مدارس مستقر شده‌اند و همگي در جنوب استراليا قرار دارند.

كتابخانه‌هاي تخصصي. بيش از 1500 كتابخانه از اين نوع به ارائه خدمات به ادارات دولتي و سازمان‌هاي تجاري، حرفه‌اي، مذهبي، و ساير مؤسسات مي‌پردازند. در دهه 1980، اطلاعات كتابشناختي منابع اين كتابخانه‌ها در پايگاه اطلاعات كتابشناختي استراليا (اِي.بي.ان.) وارد شد. اين كار موجب شناخته شدن بيشتر منابع شد و اهميت آنها نيز بيشتر آشكار گرديد.

مجالس قانون‌گذاري دولت فدرال و دولت‌هاي ايالتي همگي داراي كتابخانه‌هايي با عملكرد گسترده هستند. كتابخانه مجلس قانون‌گذاري فدرال[18] ، كه تاريخ تأسيس آن به 1902 برمي‌گردد، از دهه 1970 به بعد به ارائه خدمات پژوهشي گسترده‌اي در زمينه‌هاي مربوط به قوانين و مقررات پرداخته است. سازمان پژوهش‌هاي علمي و صنعتي دولت فدرال (سي.اس.آي.آر.اُ.)[19]  كه نه تنها به ارائه خدمات به‌صورت متمركز مي‌پردازد، بلكه متكي به شبكه وسيعي از كتابخانه‌هاي اقماري در سراسر استرالياست، از اهميت ويژه‌اي در جهت تهيه اطلاعات علمي و فني برخوردار است. اين سازمان را نمي‌توان به‌عنوان كتابخانه ملي علوم و تكنولوژي به‌حساب آورد، زيرا هدف آن در درجه اول پاسخگويي به نيازهاي سازمان خود است؛ ولي مجموعه عظيمي را كه در اختيار دارد مي‌توان به‌همراه مجموعه‌هاي كتابخانه‌هاي دانشگاهي و كتابخانه ملي به‌عنوان مرجعي جهت رفع نيازهاي تحقيقاتي استراليا در زمينه‌هاي علوم و فنون به‌حساب آورد.

كتابخانه‌هاي مراكز و نمايندگي‌هاي دولتي در سطح دولت فدرال و دولت‌هاي ايالتي بخش مهمي از منابع كتابخانه‌اي استراليا را تشكيل مي‌دهند. جزئيات مربوط به سازمان و اداره آنها در هر واحد متفاوت است، ولي، به‌طور كلي، از نظر سازماني در حوزه مسئوليت اداره يا نمايندگي دولتي قرار مي‌گيرند. تا سال 1970 تعدادي از كتابخانه‌هاي ايالتي از نظر نيروي انساني و هماهنگي در برخي فعاليت‌ها به آنها كمك مي‌كردند.

كتابداران كتابخانه‌هاي تخصصي معمولاً نقش مهمي در فعاليت‌هاي حرفه‌اي برعهده دارند. شرايط متفاوت استخدامي و پراكندگي جغرافيايي از عللي است كه آنها را به اين فعاليت‌ها تشويق مي‌كند. كتابخانه‌هاي تخصصي استراليا، به‌ويژه آن دسته كه در بخش‌هاي تجارت، بهداشت، و حقوق فعاليت مي‌كنند، به‌طور فعالانه‌اي از تجهيزات پيشرفته رايانه‌اي و مخابراتي در خدمات خود بهره مي‌گيرند.

حرفه كتابداري. انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني استراليا[20] مهم‌ترين سازمان حرفه‌اي كتابداري در استراليا است. عضويت در اين انجمن نه تنها شامل كتابداران متخصص مي‌شود، بلكه همه كساني را كه در كتابخانه‌ها كار مي‌كنند يا به پيشرفت كتابداري اين كشور علاقه‌مندند دربر مي‌گيرد. اين انجمن در سال 1937 به نام مؤسسه كتابداران استراليا[21]  تاسيس شد، سپس در سال 1949 به انجمن كتابداري استراليا[22]  تغيير نام يافت و بعد ازبازنگري در ساختار و خط‌مشي آن، در نيمه دهه 1980، در سال 1990 به نام فعلي آن ناميده شد. اين تغيير نام حاكي از علاقه اين انجمن به گسترش دامنه اعضاي خود به ساير متخصصان علاقه‌مند به علم اطلاع‌رساني است. اعضاي اين انجمن در سال 1992 بالغ بر 8000 نفر از جمله 4500 متخصص مي‌شد. پس از بحث‌هاي فراوان، سرانجام انجمن از محل قبلي خود در سيدني به مقر جديدش در ساختمان مناسبي كه به همين منظور در كانبرا ساخته شده بود نقل مكان كرد.

انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني استراليا همواره علاقه‌مندي شديد خود را به آموزش كتابداري در استراليا نشان داده است. اين آموزش ابتدا بر پايه الگوي انگليسي، مبتني بر برگزاري آزمون توسط انجمن‌هاي حرفه‌اي، پايه‌گذاري شده بود. اين روش در سال 1981 منسوخ شد و جاي خود را به آموزش تخصصي در مدارس عالي آموزش كتابداري و آموزش نيمه‌تخصصي كتابداري در نظام تي.اِي.اف.اِي داد. در 1992 جمعاً پانزده مؤسسه مسئول آموزش تخصصي و نوزده مؤسسه مسئول آموزش نيمه‌تخصصي كتابداري بودند.

تعداد زيادي از انجمن‌هاي حرفه‌اي كتابداري و گروه‌هاي علاقه‌مند به اين حرفه در استراليا وجود دارد. انجمن كتابخانه‌هاي آموزشگاهي استراليا[23]  كه اتحاديه‌اي از انجمن‌هاي ايالتي كتابداران مدارس است، پيوند نزديكي با انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني استراليا دارد. شوراي استراليايي كتابخانه‌ها و خدمات اطلاع‌رساني[24] ، انجمن  همكاري‌هاي داوطلبانه‌اي است كه گرايش‌هاي كتابداران استراليا را منعكس مي‌كند. اين شورا داراي بيش از 600 عضو است كه تقريباً همه كتابخانه‌هاي عمده تحقيقاتي و تعداد قابل توجهي از كتابخانه‌هاي عمومي و تخصصي را شامل مي‌شود. مسئوليت اصلي آن منعكس كردن گرايش‌هاي مختلف كتابخانه‌هاي استراليا به دولت و برانگيختن حس همكاري ملي ميان كتابخانه‌هاست.

اين شورا در سال 1988 با همكاري اين دو مركز تأسيس شد: شوراي كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني استراليا[25]  كه خود توسط  كليه دولت‌هاي ايالتي در سال 1981 با هدف تنظيم رهنمودهايي براي توسعه كتابخانه‌ها تشكيل شده است، و شوراي مشورتي استراليا در زمينه خدمات كتابشناختي[26]  كه  توسط كتابخانه ملي در سال 1956 با هدف ارتقاء سطح همكاري ميان كتابخانه‌ها ايجاد شده است.

 

مآخذ:

1) ALIAS: Australia's Library, Information and Archives Services: An Encyclopedia of Practice and Practitioners, 1988-91; 2) Australia, Parliament, House of Representatives, Standing Committee for Long-term Strategies. Australia as Information Society: Grasping New Paradigms, 1991; 3) Idem. Australia as an Information Society: The Role of Libraries Information Networks, 1991.

 وارن سي. هورتون[27]  (WELIS)

 ترجمه مجتبي اسدي انجيله

 

 

 

[1]. New South Wales

[2]. Queensland

[3]. South Australia

[4]. Tasmania

[5]. Western Australia

[6]. Northern Territory

[7]. Australian Capital Territory

[8]. Koala Triangle

[9]. Australian Archives

[10]. Australian Bibliographic Network (ABN)

[11]. Towards Federation 2001

[12]. Technical and Further Education (TAFE)

[13]. Committee of Australian Universtity Librarian (CAUL)

[14]. Cooperative Action by Victorian Academic Libraries(CAVAL)

[15]. UNISON

[16]. Library and Information Service of Western Australia(LISWA)

[17]. JointـUse Libraries

[18]. Commonwealth Parliamentary Library

[19]. Commonwealth Scientific and Industrial ResearchOrganization (CSIRO)

[20]. The Australian Library and Information Association(ALIA)

[21]. Australian Institute of Librarians (AIL)

[22]. Library Association of Australia

[23]. Australian School Libraries Association (ASLA)

[24]. Australian Council of Libraries and Information Services(ACLIS)

[25]. Australian Libraries and Information Council (ALIC)

[26]. Australian Advisory Council on Bibliographical Services(AACOBS)

[27]. Warren C. Horton


بازگشت به فهرست مقالات الف