Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

 

اسلوواكي، كتابخانه‌هاي. جمهوري اسلوواكي (يكي از بخش‌هاي جمهوري فدراتيو چكسلواكي سابق) در اروپاي مركزي واقع شده و از شمال با لهستان، از شرق با اوكراين، از جنوب با مجارستان، از غرب با اتريش، و از شمال غربي با جمهوري چك همسايه است (2912:3). مساحت اين كشور 49,035 كيلومتر مربع و جمعيت آن (طبق آمار سال 2000) 5400000 نفر است (2916:3 ؛ 72:5). پايتخت آن براتيسلاوا[1]  و زبان رسمي آن اسلوواك است و زبان‌هاي مجاري و چك نيز رواج دارد (2912:3).

تاريخچه. پيشينه تاريخي، سياسي، و فرهنگي  بخشي كه هم اكنون جمهوري اسلوواكي خوانده مي‌شود با سرگذشت جمهوري چك در هم آميخته است. اين منطقه از زمان‌هاي دور تحت سيطره قدرت‌هاي مختلف بود؛ زماني تحت سلطه امپراتوري روم، مدتي در سيطره امپراتوري اتريش، و پس از آن نيز تحت حاكميت امپراتوري اتريش‌ـ مجارستان قرار داشت (244:4). اتحاد دو منطقه موسوم به چك و اسلوواكي نخستين بار در قرن نهم ميلادي، همزمان با تشكيل امپراتوري بزرگ موراويا[2]  صورت گرفت (2912:3).

اين اتحاد در سال 907 م. با فروپاشي امپراتوري موراويا از ميان رفت. از اين زمان، اسلوواكي تحت حاكميت مجارستان در آمد. در سال 1918، سرزمين‌هاي چك و اسلوواك متحد شدند و به‌صورت دولتي يكپارچه در آمدند، امّا در 1939 هريك اعلام استقلال كرده دولتي واحد تشكيل دادند (83:1،84، 89). در سال 1948، پس از جنگ جهاني دوّم، مجدداً با يكديگر متحد شدند و به اين ترتيب، دولت فدرال چكسلواكي تشكيل گرديد (2912:3، 244:4). اين اتحاد تا سال 1989 ادامه داشت، در اين زمان با وقوع تحولات صلح‌آميز و بدون درگيري موسوم به انقلاب مخملي[3] (نرم) بار ديگر روند جدايي دو سرزمين چك و اسلوواك، آغاز گرديد، و سرانجام در سال 1993 دولت مستقل اسلوواكي رسماً اعلام موجوديت كرد (244:4).

كتابخانه در سرزمين اسلوواكي پيشينه‌اي كهن دارد و بخشي از حيات فرهنگي اين قوم را تشكيل مي‌دهد. ظهور نخستين كتابخانه‌ها در جمهوري اسلوواكي به زمان امپراتوري بزرگ موراويا باز مي‌گردد(390:2). از نيمه دوم قرن پانزدهم، به‌تدريج كتابخانه‌هاي برجسته‌اي كه زير بناي كتابخانه‌هاي مهم امروز در اسلوواكي بود، ايجاد شد كه كتابخانه فرهنگستان موسوم به آكادميا ايزتروپوليتانا[4]  كه در سال 1467 م. تأسيس گرديد از آن جمله است. كتابخانه اين فرهنگستان هم‌اكنون بخشي از كتابخانه دانشگاه براتيسلاوا محسوب مي‌شود. تصويب نخستين قانون كتابداري  در 1919 تقطه عطف توسعه كتابداري در اسلوواكي محسوب مي‌شود (390:4). دوّمين قانون كتابداري در 1959 به تصويب رسيد كه بر اساس آن وظايف، مسئوليت‌ها، ساختار اجرايي، و نحوه ارتباط ميان كتابخانه‌ها مشخص مي‌گرديد (244:4).

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي جمهوري اسلوواكي* از سال 1863 فعاليت دارد. اين كتابخانه كه به ماتيكا اسلوونسكا[5] موسوم است در شهر مارتين قرار دارد و از سال 1945 به‌عنوان كتابخانه واسپاري عمل مي‌كند(244:4؛ 1330:6) و آرشيو مركزي ادبيات و موسيقي اسلوواك نيز محسوب مي‌گردد (244:4). مجموعه اين كتابخانه تا سال 1999، شامل 5500000 جلد كتاب بوده است (1333:6). افزون بر آن، نسخه‌هاي خطي و كمياب نيز در اين مجموعه نگاهداري مي‌شود. اين كتابخانه داراي مجموعه‌اي آرشيوي شامل 1800000 فقره و مجموعه تخصصي مانند آلبوم‌هاي موسيقي، كارت‌هاي مصور[6]  و پوستر است (244:4ـ245).

اين كتابخانه از سال 1989 به‌عنوان مركز ملي شماره استاندارد بين المللي كتاب در جمهوري اسلوواكي عمل مي‌كند. ارائه آموزش‌هاي تكميلي به متخصصان كتابداري، و توسعه و هدايت برنامه‌ها و پژوهش‌هاي كتابداري نيز در اين كتابخانه صورت مي‌گيرد (245:4).

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. نخستين كتابخانه دانشگاهي جمهوري اسلوواكي كتابخانه دانشگاه كمنيوس[7]  در براتيسلاواست. اين دانشگاه از سال 1465م. به‌عنوان مركزي عملي به نام آكادميا ايزتروپوليتانا آغاز به‌كار كرد و از سال 1919 رسماً به‌عنوان دانشگاه كمنيوس تجديد سازمان شد كتابخانه آن تا سال 1999 م. داراي 2230000  جلد كتاب بوده است (6: 1333-1334؛ 245:4).

كتابخانه دانشگاه فني اسلوواك[8]  واقع در براتيسلاوا كه در سال 1938 م. تأسيس شده است، با مجموعه 3300000 جلدي خود، غني‌ترين كتابخانه دانشگاهي اسلوواكي محسوب مي‌شود (245:4؛ 1335:6). سال‌هاي پاياني دهه 1950 و نيز دهه 1960 سال‌هاي شكوفايي و رشد دانشگاه‌ها و كتابخانه‌هاي وابسته به  آنها در اسلوواكي محسوب مي‌شود. تأسيس دانشگاه‌هاي جديد يا بازسازي و تجديد سازمان مراكز فرهنگي پرسابقه در اين دوران، موجب رونق كتابخانه‌هاي دانشگاهي گرديد؛ از جمله مي‌توان به كتابخانه دانشگاه كشاورزي اسلوواك[9]  واقع در شهر نيترا[10]  اشاره كرد كه در سال 1946 تأسيس شد و مجموعه آن شامل 525000 جلد كتاب است (1333:6 و 1337). كتابخانه دانشگاه فني زوولن[11]  با مجموعه‌اي شامل 360000 جلد كتاب كه در سال 1807م. تأسيس شد و در سال 1952 به‌عنوان دانشگاه جنگلداري و فن‌آوري چوب آغاز به‌كار كرد نيز يكي از كتابخانه‌هاي دانشگاهي معتبر در جمهوري اسلوواكي به‌شمار مي‌آيد (6: 1333 و 1337).

كتابخانه‌هاي عمومي. كتابخانه‌هاي عمومي در مراكز مهم شهري به‌عنوان مراكز كتابشناسي، اطلاع رساني، پژوهشي، و ارائه خدمات امانت عمل مي‌كنند. بيشتر كتابخانه‌هاي عمومي جمهوري اسلوواكي داراي بخش‌هاي ويژه كودكان و نوجوانان هستند (245:4). از اين ميان، مي‌توان به كتابخانه شهري براتيسلاوا[12]  اشاره كرد كه در سال 1900 تأسيس شده و در حال حاضر مجموعه‌اي بالغ بر 290000 جلد كتاب دارد(6: 1332). همچنين كتابخانه عمومي يان بوكاتيوس[13]  واقع در شهر كوشيتسه[14]  نيز قابل ذكر است كه در سال 1924 تأسيس شده و داراي 476000 جلد كتاب است (6: 1332). كتابخانه‌هاي عمومي در جمهوري اسلوواكي داراي مجموعه‌اي كاملاً نظام يافته هستند(245:4).

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. تقريباً كلّيه مدارس ابتدايي و راهنمايي داراي كتابخانه هستند، اما بيشتر آنها از افراد متخصص و تجهيزات و فضاي مناسب بي‌بهره‌اند؛ به‌همين سبب، قادر به پاسخگويي به نياز دانش آموزان  نيستند، امّا با كتابخانه‌هاي عمومي ارتباط نزديك دارند (245:4).

كتابخانه‌هاي تخصصي. كلّيه مراكز علمي و پژوهشي داراي كتابخانه تخصصي هستند. مهم‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي جمهوري اسلوواكي وابسته به بخش‌هاي تحقيقاتي فرهنگستان علوم هستند. از آن ميان، مي‌توان به كتابخانه‌هاي مؤسسه تحقيقات تاريخي[15]  واقع در براتيسلاوا (تأسيس 1942، با مجموعه 75000 جلد)، مؤسسه ادبيات اسلوواك[16] (تأسيس 1943، با مجموعه50000 جلد)، و مؤسسه تحقيقاتي گياه‌شناسي[17]  (تأسيس 1953، با مجموعه 21000 جلد) اشاره كرد. كتابخانه مركزي فرهنگستان علوم اسلوواكي كه از سال 1953 فعاليت دارد، در حال حاضر داراي 600000 جلد كتاب است (6: 1331-1333).

امّا غني‌ترين و قديمي‌ترين كتابخانه تخصصي جمهوري اسلوواكي، كتابخانه علمي دولتي[18]  واقع در كوشيتسه است كه پيشينه آن به سال 1657 م. باز مي‌گردد و تا سال 1999 م. داراي 3354000 جلد كتاب بوده است (6: 1332). كتابخانه علمي دولتي بانسكا بيستريكا[19]  در سال 1924 تأسيس شده و داراي 2000000 جلد كتاب است (6: 1332). كتابخانه اقتصاد اسلوواكي[20]  با مجموعه 333000 جلدي خود كه از 1948 م. فعاليت دارد نيز يكي از كتابخانه‌هاي تخصصي  مهم در اسلوواكي به‌شمار مي‌رود (6: 1332). همچنين بايد از مركز اطلاع‌رساني علمي و فني اسلواكي[21]  نام برد. اين مركز از سال 1938 سابقه فعاليت دارد و به‌عنوان مركز ملّي اطلاع‌رساني اسلواكي در حوزه‌هاي علوم و فنون و علوم انساني و اقتصاد به كليه متقاضيان ارائه خدمت مي‌كند. اين مركز در 1995 تحت پوشش "دفتر راهبرد توسعه جامعه و علوم و فنون"[22]  قرار گرفت و از اين زمان، تحولات چشمگيري در نوع و ميزان فعاليت‌هاي آن به‌وجود آمد. در حال حاضر اين مركز در حوزه‌هاي زير فعال است:

امانت كتاب و ساير مواد كتابخانه‌اي؛ امانت بين كتابخانه‌اي؛ اطلاع‌رساني از طريق ارتباط پيوسته با شبكه جهاني؛ برگزاري دوره‌هاي آموزش مقدماتي براي افراد غيركتابدار (ويژه كاركنان مركز) و دوره‌هاي آموزشي تخصصي در مركز و در دانشگاه كمنيوس و نيز مدرسه مطالعات كتابداري و اطلاع‌رساني[23] ؛ و عضويت در مراكز بين‌المللي نظير فيد[24] ، ابليد[25] ، ليبر[26]، ياتول[27] ، ايگل[28]، يونال[29]، و ارك[30]  (6).  

كتابخانه اين مركز داراي 362000 جلد كتاب، 144000 نشريه ادواري، و 239000 پروانه ثبت اختراع است (6: 1332).

حرفه كتابداري. آموزش كتابداران و متخصصان اطلاع‌رساني از طريق مدارس ويژه كتابداري واقع در براتيسلاوا در دوره‌هاي چهارساله صورت مي‌گيرد. آموزش‌هاي ويژه جهت متخصصان و تربيت نيروهاي متخصص در سطوح دانشگاهي در گروه كتابداري و اطلاع‌رساني دانشكده هنر دانشگاه كمنيوس[31]  در براتيسلاوا  ارائه مي‌گردد (245:4).

آموزش‌هاي مستمر براي متخصصان در مركز آموزش عالي كتابداري وابسته به كتابخانه ملي اسلوواكي و كتابخانه فني اسلوواك ارائه مي‌شود(245:4).

انجمن كتابداران اسلوواكي از سال 1968 با عنوان انجمن كتابداران و متخصصان اطلاع رساني فعاليت دارد كه در سال 1990 به انجمن كتابداران اسلوواكي تغيير نام داده است. اعضاي اين انجمن را كتابداران، كتابشناسان، و اطلاع‌رسانان تشكيل مي‌دهند و مركز آن شهر براتيسلاواست (245:4).

 

مآخذ: 1) اكرمي ابرقويي، جعفر. كتاب سبز، جمهوري چك. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،1376؛

2) Ciganik, Marek. "Czechoslovakia, Libraries" Encyclopedia of Library and Information Sciences, Vol. 6, PP.390-403; 3) The Europa World Yearbook. 4th. ed. London: Europa Publication Limited, 1997; 4) Kolarova - Palkova, Helena. "Chechoslovakia". World Encyclopedia of Library and Information Services, 3rd. ed. 1993, PP. 244-245; 5) The State of World Population, 2000. UNFPA; 6) "What is SC STI?", [on-line]. Available: http://www.sltk. stuba. sk/ only/slek 201. htm. [14 Oct. 2001]; 7) The World of Learning. 49th. ed. London: Europa Publication Limited 1999.                

آرزو تجلّي

 

 

 


[1]. Bratislava

[2]. Great Moravian Empire

[3]. Velvet Revolution

[4]. Academia Istropolitana

[5]. Matica Slovenska

[6]. Picture Postcard

[7]. Comenius University of Bratislava

[8]. Slovak University of Technology

[9]. Slovak Agricultural University

[10]. Nitra

[11]. Technical University in Zvolen

[12]. Bratislava Municipal Library

[13]. Jan Bocatius

[14]. Kosice

[15]. Institute of Historical Studies

[16]. Institute of Slovak Literature

[17]. Institute of Botany

[18]. State Scientific Library

[19]. Banska Bystrica

[20]. Slovak Economic Library

[21]. The Slovak Center of Scientific and TechnicalInformation (SC STI)

[22]. The Office for the Strategy of Development ofSociety, Science and Technology

[23]. School of Library and Information Studies

[24]. Federation International de Documentation (FID)

[25]. European Bureau of Library, Information andDocumentation Association (EBLIDA)

[26]. League of European Research Libraries (LIBER)

[27]. International Association of Technical UniversityLibraries (IATUL)

[28]. European Association for Grey literatareExploitation(EAGLE)

[29]. The Unesco Network of Associated libraries(UNAL)

[30]. European Refrence Centre (ERC)

[31]. Department of Librarianship and InformationScience of the Faculty of Arts of Comenius University

 

بازگشت به فهرست مقالات الف