Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

اطلاعات رقابتي[1]. اطلاعاتی است که به تصميم‌گيري سازمان‌ها برای دستيابي به مزيت‌هاي رقابتي كمك می­‌كند. تأمین اطلاعات رقابتي راهي است براي هشيار کردن سازمان‌ها در مورد تغييرات مداوم محيط (1، ص 1). اطلاعات رقابتی در اقتصادهاي دانش‌بنيان و سازمان‌هاي يادگيرنده به­كار می­آید و فایده آن ارتقاي قابليت‌هاي رقابتي سازمان‌ها، پيش‌بيني تحولات محيط كسب و كار، برآورد كنش‌ها و رفتارهاي رقبا، درك نياز‌مشتريان، و کمک به انتخاب استراتژي‌هاست. اطلاعات رقابتی علائم و هشدارهاي اوليه مربوط به فرصت‌ها و تهديدها را در کمترین زمان به تصمیم­گیران نشان می­دهد و بدین ترتیب، از زمان واكنش ایشان به فرصت­ها و تهدیدها می­کاهد (2، ص 2).

از اطلاعات رقابتي تعریف­های متعدد ارائه شده است اما فلیشر و رایت[2] معتقدند این اختلاف تعریف­ها بیشتر لغوی است(2، ص 2). کاهانر (3، ص 16) اطلاعات رقابتی را برنامه‌ای نظام‌مند و اخلاقی برای گردآوری، تحلیل و مدیریت اطلاعات تعریف می‌کند و روبرتا برودی[3] آن را فرآیندی تعریف کرده است که سازمان‌ها توسط آن اطلاعات کاربردی در باره رقبا و محیط رقابتی را گردآوری و آن را به شکل مطلوبی در فرآیندهای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری، در جهت ارتقاء عملکرد سازمان استفاده می‌کنند (2، ص 2). پلیسیر (2، ص 2) پس از بررسی گسترده نوشته‌های مربوط، تعریف برودی را جامع‌تر و ساده‌تر یافته است.

مفاهیم مرتبط. در فهرست سرعنوان‌هاي موضوعي کتابخانه کنگره، مفهوم اطلاعات رقابتی را مترادف اطلاعات تجاری[4]، جاسوسی تجاری[5]، جاسوسی صنعتی[6] و جاسوسی اقتصادی[7] دانسته‌اند (4) و در سرعنوان‌های موضوعی فارسی کتابخانه ملی ایران، مفهوم اطلاعات رقابتی با عنوان "هوش تجاری" ذخیره شده است و از هوش رقابتی، جاسوسی بازرگانی، جاسوسی تجاری و جاسوسی کسب و کار به آن ارجاع داده‌اند (5)[8]. در یادداشت توضیحی هر دو این فهرست‌ها نیز "اسرار تجاری رقبا" در حیطه اطلاعات رقابتی قرار گرفته است (4-5). اما منابع جدیدتر میان اطلاعات تجاری و اطلاعات رقابتی تمایز قائل شده‌اند. بیزنس دیکشنری (6) برای نشان دادن ارتباط میان این دو مفهوم از ارجاع "نیز نگاه کنید" استفاده کرده است و هر یک را ذیل مدخل مستقلی قرار داده است. از سوی دیگر، این منابع "جاسوسی" برای کسب اطلاعات در فرآیند اطلاعات رقابتی را با صراحت منع کرده‌اند (7) و آن را در ردیف مفاهیمی مانند جاسوسی تجاری، جاسوسی صنعتی و جاسوسی اقتصادی نمی‌دانند و دستیابی به اسرار تجاری رقبا را نیز در این فرایند مجاز نمی‌شمارند.

در متون فارسي نیز جایگزین‌های مختلفی براي اطلاعات رقابتي به كار رفته است. هوشمندي رقابتي(8-10) و هوش رقابتي (11-13) از جمله این جایگزین‌ها هستند.[9]

اخلاق اطلاعات رقابتی. با وجود تفاوت‌هایی که در تعریف‌‌های اطلاعات رقابتي مشاهده می‌شود تقریباً همه آن‌ها بر استفاده از ابزارها و روش‌هاي اخلاقي و قانوني در گردآوری و استفاده اطلاعات در فرآیند اطلاعات رقابتی تاکید کرده‌اند. واژه‌نامه تخصصی انگلیسی کسب و کار (6) اطلاعات رقابتی را فرآیند مداوم پایش صنعت یا بازار یک کسب و کار به منظور شناسایی و تشخیص رقبای موجود و آتی و چگونگی تاثیر فعالیت‌های آن‌ها بر کسب و کار مربوط تعریف کرده است. این منبع در ادامه تعریف خود با صراحت اضافه می‌کند اطلاعات رقابتی از این لحاظ که برای گردآوری و غربالگری اطلاعات دارای دسترسی عمومی، از ابزارها و روش‌های قانونی و اخلاقی استفاده می‌کند، با جاسوسی صنعتی متفاوت است. سازمان جهاني متخصصان اطلاعات استراتژيك و رقابتي (7) نیز استفاده از روش‌ها و ابزارهای غیرقانونی و غیراخلاقی مانند جاسوسی برای کسب اطلاعات محرمانه رقبا را مصداق نقض منشور اخلاقی سازمان تلقی کرده و در صورت اثبات چنین امری عضو خاطی را از سازمان اخراج می‌کند. به همین علت در فرآیند اطلاعات رقابتی بر فعالیت‌های "جاری و اعلام شده رقبا" و کسب اطلاعات غیرمحرمانه آن‌ها از طریق ابزارهایی مانند بروشور، کاتالوگ، انتشارات و گزارش‌های رسمی تاکید شده است.

پیشینه. اطلاعات رقابتي ترکیبی از رشته‌های متختلف است و برآمده از علم اقتصاد، بازاریابی، نظریه‌های نظامی، علم اطلاعات و مدیریت استراتژیک است (14، ص 516) كه پس از پايان جنگ سرد به كسب و كارها نیز راه يافت (15). در آغاز، تهیه اطلاعات رقابتی با انجام مطالعاتی موردي صورت می­گرفت و در جريان مطالعات، وضعيت بازارِ كسب و كار گزارش ‌می­شد. جاسوسي صنعتي و جاسوسي اطلاعات تجاري (عمدتاً در صنايع شيميايي، غذايي و نساجي) با سابقه‌تر از اطلاعات رقابتي است. از نخستین نمونه‌ها که با عنوان اطلاعات رقابتی در کتابشناسی جاسوسی صنعتی و اسرار تجاری (16، ص 16) تبت شده است، گزارشی 78 صفحه‌اي است که توسط دانشجویان مدرسه عالی علوم اداری دانشگاه هاروارد زیر نظر بورتون آلدن در سال 1959 تهیه و منتشر شده است.

در تهیه اطلاعات رقابتي، در ابتدا بيشتر به اطلاعات و مهارت‌هاي گردآوري آن توجه می‌شد. به تحليل اطلاعات، كه منظور اصلی از تهیه اطلاعات رقابتي است، بعدها توجه شد (2، ص 1). رابطه بين اطلاعات رقابتي و فرآيندهاي تصميم‌گيري نيز در آغاز ضعيف بود. در دهه 1980 بود که تحليل اطلاعات گردآوري‌شده و استفاده از آن برای تصمیم‌گیری اهميت يافت (2، ص 1).

 درسال 1986 سازمان جهاني متخصصان اطلاعات استراتژيك و رقابتي تأسيس شد. این سازمان غیرانتفاعی که اعضای آن متخصصان مدیریت کسب و کار از بخش‌های صنعتی، دانشگاهی و دولتی سازمان‌های انتفاعی و غیرانتفاعی هستند، نقش مؤثري در ترویج و تشویق اجراي نظام‌مند اطلاعات رقابتي و استفاده از نتايج آن داشته است. در سال‌هاي اخير اهميت اطلاعات رقابتي افزايش قابل توجهي يافته است به گونه‌اي كه دروس و رشته‌هاي دانشگاهي براي آن ايجاد شده و نشريات تخصصي در زمينه آن تاسيس شده است.

فرایند. پلیسیر (2) با مرور 18 منبع مهم و تأثیرگذار، نشان داده است که همه متخصصان، اطلاعات رقابتی را فرایندی چرخشی می‌دانند. مراحل این فرایند چرخشی توقف ندارد و خروجي مرحله پاياني به اضافه تغييرات جديد، مرحله آغازين دور بعد را مشخص می­کند. چرخشي بودن فرآيند اطلاعات رقابتي از آن رو است كه تغييرات محيطي، هيچگاه به پايان نمي‌رسد.

مدل‌های فرایندی اطلاعات رقابتی مختلف هستند و در باره تعداد مراحل آن و نام‌گذاری آن‌ها، نظرها متفاوت است. یافته‌های پژوهش پلیسیر  برای آن چهار تا هفت مرحله شمرده­اند. وي معتقد است غير از مرحله "مرتب‌سازي، ثبت و ذخيره‌سازي اطلاعات"، كه در بيشتر منابع مغفول مانده يا به علت مفروض پنداشته شدن نامی از آن‌ها به میان نیامده است، تفاوت تعداد مراحل، بیشتر ناشي از تقسيم يا درهم‌كرد مراحل مشابه است (2).

يكي ديگر از علت‌هاي اختلاف در تعداد و نوع مراحل فرآيند اطلاعات رقابتي، تفاوت قائل شدن ميان عوامل مؤثر و زيرساخت‌ها با مراحل فرایند است. به­طور مثال برخی صاحبنظران، ارتباط با تصميم‌گيران برای شناسايي نيازهاي اطلاعات رقابتي و يا مهارت‌هاي متخصصان، فرهنگ سازماني، حمايت مديران، تفهيم تصميم‌گيران، انجام اقدام‌هاي مناسب بر اساس تحليل‌هاي صورت گرفته و بازخوردهاي تصميم‌گيران را جزو مراحل فرآيند می­شمارند، ديگران اين‌ها را جزو عوامل مؤثر و پشتيبان فرآيند می­دانند. برخي دیگر تصميم­گیری استراتژيك را جزو مراحل فرایند اطلاعات رقابتي نمی‌دانند بلکه آن را فرایندی مستقل می‌شمارند و معتقدند برونداد فرآيند اطلاعات رقابتي، درونداد فرآيند تصميم‌گيري استراتژيك است. به نظر ایشان دانش خلق شده و مؤثر حاصل از اجرای فرایند اطلاعات رقابتی، در مرحله بعد براي كنش مناسب و استراتژیک به­كار مي‌رود.

جدا از این جدل­ها، شماری فعاليت ‌و پیشنیاز برای جریان موفق فرایند اطلاعات رقابتی وجود دارد که مهم­ترین آن‌ها: 1) برنامه‌ريزي، 2) نيازسنجي و هدايت؛ 3) گردآوري اطلاعات؛ 4) مرتب‌سازي، 5) ثبت و ذخيره‌سازي اطلاعات؛ 6) تحليل اطلاعات و ارائه نتايج، 7) تصميم‌گیری و پیش‌گرفتن رويكردهاي مناسب، و 8) بررسي بازخوردهاست. پس از آن می­توان چرخه دیگری را آغاز کرد. پيش، در هنگام و پس از انجام هر چرخه، لازم است خط‌مشي‌ها، رويه‌ها، ساختارها، مهارت‌ها و پشتيباني‌هاي مورد نياز شناسايي، تدوين، و تامين شوند.

برنامه‌ريزي، نيازسنجي و هدايت از مراحل مهم فرایند اطلاعات رقابتی است. در اين بخش که به آن "پايش محيط كسب و كار"[10] نيز گفته‌اند(2)، سرفصل‌هاي اطلاعات كليدي[11] مشخص مي‌شوند. الگوهايي براي نیازسنجی و تعیین سرفصل‌هاي اطلاعات كليدي وجود دارد كه مهم­ترين و رايج‌ترين آن‌ها الگوي پِست[12]، پِستِل[13] يا پِستلِه[14] برای مشخص کردن اطلاعات مربوط به عوامل مؤثر لایه محيط كلان يا عمومي کسب و کار است. الگوی پنج نيروي پورتر[15] نیز اطلاعات عوامل مؤثر لایه محيط تخصصی و حرفه‌ای كسب و كار یا محیط رقابتی را مشخص می‌کنند. الگوي پِست، شامل اطلاعات مربوط به عوامل سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فناوري است و الگوهاي پِستِل يا پِستلِه شامل اطلاعات مربوط به همان عوامل به اضافه عوامل قانوني و محيط‌زيستي است. الگوی پنج نيروي پورتر شامل اطلاعات در باره رقباي موجود، كالاهاي جايگزين، تأمين‌كنندگان، مشتريان و تازه‌واردها است.

گردآوری اطلاعات از دیگر مراحل مهم و دشوار فرایند اطلاعات رقابتی است. در این مرحله ، متخصصان و كارشناسان، اطلاعات مورد نياز را كه سرفصل‌هاي آن قبلاً (در مرحله برنامه‌ريزي و نیازسنجی) مشخص شده است، از منابع گوناگون و به روش‌هاي مناسب جستجو و گردآوري مي‌كنند. رعايت اصول اخلاقي و قانوني در اين مرحله اهمیت می‌یابد، اطلاعاتی که گرد می‌آید اولاً بايد اطلاعات منتشر شده باشد و نه اطلاعات محرمانه؛ ثانياً از منابع مجاز گردآوری شده باشند، و ثالثاً با روش‌هاي معمول گردآوري شوند. دو اصل "پرهیز از جاسوسي" و "رعايت حق مولف" از جمله اصولی هستند که مطابق منشور اخلاقی سازمان جهاني متخصصان اطلاعات استراتژيك و رقابتي (7) الزامی هستند.

منابع كسب اطلاعات شامل منابع دست اول و منابع دست دوم هستند. منابع دست اول، سازمان‌ها و ادارات دولتي، كاركنان، طرف‌های تجاری، مشتريان، كنفرانس‌ها، نمايشگاه‌ها، كاتالوگ‌ها و وب‌گاه‌ها، و منابع دست دوم شامل مجلات، راديو و تلويزيون، گزارش‌هاي تحليلی و حرفه‌اي هستند. برخي سازمان‌ها، موسسه‌ها و نشریات، از جمله مؤسسه‌هاي فعال در زمينه بهينه‌كاوي[16] نيز بخشي از اطلاعات لازم را گردآوري می‌کنند و به صورت رسمي در اختيار مشتركان يا عموم قرار مي‌دهند. سازمان‌هاي بورس اوراق بهادار، نشرياتي مانند وال استريت جورنال، بيزنس ويك، فورچون و آي‌ام‌آي صد (17) و تورهاي تعالی برنامه‌ريزي شده دبيرخانه جايزه ملي تعالي سازماني ايران، از این موارد هستند. براي جستجوي اطلاعات در فرايند اطلاعات رقابتي نيز مي‌توان از روش‌هايي مانند جستجوي اينترنتي، پيمايش، مصاحبه، مشاهده، مرور رسانه‌ها و شبكه‌ها استفاده كرد.

تحليل اطلاعات گردآوري شده و تبديل آن به دانش قابل استفاده یکی دیگر از مراحل فرايند اطلاعات رقابتي است. روش‌هاي زيادي براي تحليل و نتيجه‌گيري از اطلاعات، مدون و ارائه شده‌اند. متاير (18)، پنجاه روش و فن براي تحليل اطلاعات را شناسايي و معرفي كرده است که از ميان آن‌ها، تحليل سوات[17]، ماتريس اي‌دي‌ال[18] (تشكيل شده از سرنام آرتور دهون ليتل و مؤسسه‌اي به همين نام)، پنج نيروي پورتر، ماتريس اسپيس[19]، تحليل پِست و پِستِل يا پِستلِه، تحليل زنجيره ارزش، مدل چهار گوشه پورتر، تئوري بازي و بازي جنگي[20]، معروف‌تر و رايج‌تر هستند.

اهمیت. از آنجا كه اطلاعات رقابتي به تحليل محيط بيروني و فضا و بستر فعاليت‌های سازمان با هدف تسهيل فرآيند تصميم‌­گيري و اتخاذ رويكردهاي مناسب می­پردازد، فراورده آن اطلاعات استراتژيك است. این اطلاعات به سازمان‌ها ‌کمک می­کند از رفتارها و طرح‌های رقبایشان آگاه شوند و هوشیار بمانند (2).

رقابت چالشي است که رصد مستمر محیط فعالیت را براي آگاهی از تغییرات و رخدادهای محیطی مؤثر و درک صحیح آن‌ها، الزامي، و تشخيص زمان مناسب براي تعیین و انجام واکنش‌هاي درخور را به عاملي كليدي تبديل مي‌سازد. صاحبنظران رشته مديريت معتقدند تغییرات مربوط به نیازها، خواسته‌ها و سلایق مردم و نيز محدودیت در منابع و بازارهاي مصرف و تقاضا، به رقابت ميان توليدكنندگان و عرضه‌كنندگان می‌انجامد، وآن‌ها را وامی­دارد به فكر خلق جذابيت‌ها و ارزش‌هاي بيشتر و جديدتر براي كالاها و خدمات خود باشند تا مشتريان بيشتري را به خريد و استفاده از محصولات خود ترغيب کنند. یافته‌های پژوهشی که در سال 2005 توسط گروه جی‌آی‌ای[21] انجام شده است نشان مي‌دهد اطلاعات مربوط به رقبا، محیط فعالیت و مشتریان و بازار، مهم‌ترین اطلاعات مورد نیاز شرکت‌ها و سازمان‌هاست (19). یافته‌های پژوهشی دیگر نشان می‌دهد اطلاعات رقابتي نقش مهمی در تدوين استراتژي‌ها، توسعه كسب و كار و تصميم‌گيري‌هاي استراتژيك به عهده دارد (19).  

مايكل پورتر، از صاحبنظران به‌نام مديريت، استراتژي‌هاي رقابتي را از منظر مصرف‌کنندگان سه دسته می­داند و معتقد است سازمان‌ها در محيط رقابتي بايد يكي از اين جذابيت‌ها را در استراتژي‌هاي خود پي بگيرند:1) تولید و عرضه کالاها و خدمات به قيمت پائين داشته باشند، 2) محصولات متفاوت عرضه كنند و يا 3) به جای تمرکز بر بازار عمومی، بر بخش خاصی از بازار تمرکز کنند (20).

اطلاعات رقابتي براي انواع موسسه‌هاي دولتي و خصوصي، انتفاعي يا غيرانتفاعي و عرضه‌کننده کالا یا خدمات كاربرد دارد. در باره مؤسسه‌هاي خدمات عمومي و دولتی، از جمله بخش‌هایی که کتابخانه‌ها در آن‌ها فعالیت می‌کنند، رقابت براي به­دست آوردن منابع از دولت‌ها، سازمان‌ها و نهادهاي عمومي و اجتماعي قاعدتاَ بسیار اهمیت دارد. ناش وايت ويژگي‌هاي محيط رقابتي، استراتژي‌هاي رقابتي و تصمیم‌های رقابتی اين نوع سازمان‌ها و كتابخانه‌ها را  شرح داده است (21).

برنامه‌ريزي براي اطلاعات رقابتي در سطح ملي و منطقه‌اي نیز سابقه و كاربرد فراوان دارد. پژوهش‌های متعددی در این زمینه انجام شده است که برای نمونه می‌توان به تحقیقات سازمان جهانی متخصصان اطلاعات رقابتی، مولر (19) و هنری دو (22) اشاره کرد.

اطلاعات رقابتي و مديريت دانش. اطلاعات رقابتي با مديريت دانش اشتراك‌هايي در اهداف و شيوه اجرا دارد. هدف هر دو تسهيل فرآيند تصميم‌گيري و تعيين استراتژي‌هاي مناسب و كاراست. "نظام‌مند بودن" و "كاربردي بودن" ويژگي هر دو است. اجراي هر دو نیز بايد "روش‌مند" و "سازمان‌يافته" باشد، به گونه‌اي كه اطلاعات بتواند در دسترس كساني كه به آن نياز دارند قرار گيرد و بروندادهاي هر دو بايد قابل به­‌كارگيري در جهت خلق ارزش و ايجاد مزيت رقابتي براي سازمان باشد (23).

بااین همه، هیچیک از اين دو را نمي‌توان به­جاي ديگری به­كار برد. تفاوت مهم آن‌ها این است که تمرکز مديريت دانش به دانش درون سازمان است در حالی که اطلاعات رقابتي در پی اطلاعات بيرون سازمان است (24، ص 641). رابطه میان اين دو تکمیل کردن يكديگر است، زيرا شناسايي، گردآوري و ثبت و ذخيره‌سازي اطلاعات بيروني، در مراحل پایانی نیازمند دانش سازمانی برای بررسي و تحليل هوشمندانه اطلاعات، در جهت تبدیل آن به دانش قابل استفاده در تصميم‌گيري‌ها و تعيين استراتژي‌هاي کارا در سازمان است. از سوی دیگر، مدیریت دانش نیز با ورود اطلاعات محیطی توسط فریند اطلاعات رقابتی رشد می‌یابد (25).

 

 

مآخذ:

 

1) Muller, Marie-Luce. "Beyond competitive intelligence-innovation and competitive strategy". South African Journal of Information Management. VOL. 7, No. 1 (Mar. 2005). [online]. Available: http://www.sajim.co.za/index.php/SAJIM/article/viewFile/244/235. [6 July 2016]; 2) Pellissier, Rene. & Nenzhelele, Tshilidzi. E. "Towards a universal competitive intelligence process mode". South African Journal of Information Management, VOL. 15, No. 2 (Aug. 2013). [online]. Available: http://www.sajim.co.za/index.php/SAJIM/article/viewFile/567/656. [6 July 2016]; 3) Kahaner, Larry. Competitive Intelligence: How to Gather, Analyze, and Use Information to Move Your Business to the Top. New York: Simon & Schuster, 1996. [online]. Available: https://books.google.com. [6 July 2016]; 4) "Business intelligence". Library of Congress Subject Headings. [online]. Available: http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85018300. [12 Jan. 2016];

5) "هوش تجاری". فهرست سرعنوان‌های موضوعی فارسی. سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوری اسلامی. 1394. [آنلاین]. بازیابی:

 http://opac.nlai.ir/opac prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&classType=2&id=200609&pageStatus=0 .[22 دی 1394].

6) Business Dictionary. "Competitive Intelligence". [online]. Available: http://www.businessdictionary.com/definition/competitive-intelligence.html. [6 July 2016]; 7) Strategic and Competitive Intelligence Professionals. "Code of Ethics for CI Professionals". [online]. Available: http://www.scip.org/?page=CodeofEthics. [12 Jan. 2016];

7) درگی، پرویز. هوشمندی رقابتی و هوشمندی بازاریابی. تهران: بازاریابی،1391]؛ 8) زهره‌وندیان، كريم؛ محمدزاده، فرید ؛ خسروی‌زاده، اسفندیار. "بررسی ارتباط بین بازاریابی اثربخش و هوشمندی رقابتی در باشگاه های ورزشی استان البرز". پژوهشنامه مديريت بازرگاني، 1 (زمستان 1392):51-59؛ 9)‌ نجفي حقي، جواد. "هوشمندي رقابتي". تدبير، 154 (اسفند 1383): 14-20؛ 10) پاك‌مرام، عسگر؛ اسكندري، كريم؛ مولوي، زهرا. "هوش رقابتي؛ رديابي حركت رقيبان". تدبير، 214 (اسفند 1388):41-44؛ 11) پيرايش، رضا؛ علي‌پور، وحيده. "بررسي رابطة بين هوش رقابتي و اثربخشي استراتژي‌هاي بازاريابي در بين بانك‌هاي دولتي و خصوصي استان زنجان". مديريت بازرگاني، 12 (تابستان 1391): 1-18؛ 12) صلواتي، عادل؛ خسروي، انور؛ اماني، سحر. "چابكي سازماني و هوش رقابتي در بانك‌هاي خصوصي و دولتي". پژوهشهاي مديريت عمومي، 21 (پائيز 1392). 141- 160؛

13) Jaharuddin, Nor Siah; Dato' mansor, Zuraina; yaakob, Samsudin Yaakob. "Assessing the Supply Chain Intelligence Practices of Small Medium Enterprises in Malaysia" Procedia Economics and Finance. Vol.35 (2016): 515 – 521. [online]. Available: http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212567116000642. [6 July 2016]; 14) Clayborn, Steven L. "Competitive Intelligence: Where Spies Go After the Cold War" 84th Annual International Conference Proceedings, Institute for Supply Management, 1999. [online]. Available: https://www.instituteforsupplymanagement.org/about/content.cfm?ItemNumber=30134&navItemNumber=30170. [6 July 2016]; 15) Sable, Martin H. Industrial Espionage and trade Secrets: An International Bibliography. New York, London: Haworth, 1985. [online]. Available: https://books.google.com. [6 July 2016];

16) سازمان مديريت صنعتي ایران. "صد شركت برتر ايران". بازیابی: http://imi100. imi. ir. [12 آذر 1394]؛

17) Metayer, Estelle. "50 Competitive Intelligence Analysis Techniques". Competia, 2013. [online]. Available: http://competia. Com. [9 Dec. 2015]; 18) Muller, Marie-Luce. "Global competitive intelligence practice". South African Journal of Information Management. Vol. 9, No. 3 (Sept. 2007). [online]. Available: www.sajim.co.za/index.php/SAJIM/article/download/28/28. [6 July 2016]; 19) Tanwar, Ritika. "Porter's Generic Competitive Strategies". IOSR Journal of Business and Management (IOSR-JBM). Vol. 15, Issue 1 (Nov. – Dec. 2013); 20) Nash White, Larry. Library Performance and Service Competition: developing Strategic responses, Oxford: Chandos, 2006; 21) Dou, Henri; Damayanty Manullag, Sri;Jean-Marie Dou Jr,Henri "Competitive Intelligence, public private partnership, Innovation, cluster policy and Regional Development".La Inteligencia Competitive:factor clave para la toma de decisions estrategicas en las organizaciones-Conferencia Internacional. (Madrid: November 29-30 2007); 22) Williams, Rachel. "Knowledge-enabled Competitive Intelligence: CI across Business Functions". APQC. 2003; 23) Miller, Stephen H. "Competitive Intelligence". Encyclopedia of Library and Information Science. New York: Dekker, 2003; 24) Taib, Khairul Mizan et al. "Knowledge Management and Competitive Intelligence: A Synergy for Organizational Competitiveness in the K-Economy". Communications of the IBIMA. Vol. 6, No 5. (2008): 25-34.

 

 


[1]. Competitive Intelligence (IC)

[2]. Fleisher, C. S. & Wright, S

[3]. Roberta Brody

[4] .Business Intelligence

[5]. Business Espionage

[6]. Industrial Espionage

[7]. Economic Espionage

[8] قدیم‌ترین پیشینیه کتابشناختی با موضوع "هوش تجاری در فهرست آنلاین کتابخانه ملی ایران متعلق به کتابی است با عنوان "جاسوسی صنعتی" تالیف ژاک برژیه (جاویدان، 1355). کتابی نیز با عنوان "هوشمندی رقابتی و هوشمندی بازاریابی" (8) در فهرست یادشده وجود دارد که به آن موضوع "هوش هیجانی" داده شده است که احتمالاً منظور همان هوش تجاری است.

[9] (یادداشت ویراستار: واژه Intelligence در زبان انگلیسی هم به معنای هوش (در مورد جانداران) است و هم به معنای اطلاعات حساس و بعضاً سرّی (در مورد سازمان‌ها) است مثلا در انگلیسی سازمان/ وزارت اطلاعات را Intelligence Service/Department می‌گویند. بنابراین انتخاب ترکیب "هوش تجاری" به عنوان معادل Business Intelligence ناشی از اشتباه در ترجمه است).

[10]. Monitoring Business Environment

[11]. Key Intelligence Topics: KIT

[12]. Political, Economical, Social and Technological: PEST

[13] .Political, Economical, Social, Technological, Environment and Legal: PESTEL

[14]. Political, Economical, Social, Technological, Legal and Environmental: PESTLE

[15] .Porter five forces

[16]. Benchmarking

[17]. Strengths, Weakness, Opportunities and Threats: SWOT

[18]. Arthur Dehon Little: ADL

[19]. Strategic Position & ACtion Evaluation: SPACE

[20]. War gaming

[21]. Global Intelligence Alliance: GIA

[22] f_masoudi@yahoo. com

فرامرز مسعودي

بازگشت به فهرست مقالات الف