Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

 

افريقاي مركزي[1] ، كتابخانه‌هاي. جمهوري افريقاي مركزي، مستعمره سابق افريقاي استوايي فرانسه[2] ، ميان كشورهاي چاد در جنوب، سودان در شرق، زئير و كنگو در شمال، و كامرون در غرب واقع است. جمعيت اين كشور (طبق آمار سال 2000) 3600000 نفر و مساحت آن 622984 كيلومترمربع است. زبان رسمي آن فرانسوي و زبان ملي آن سانگو است.

تاريخچه. موقعيت آبانگي ـ شاري[3]  (نام اوليه جمهوري افريقاي مركزي) در مركز افريقا، مانعي براي نخستين كاشفان فرانسوي بود. از اين رو، مؤسسات جديد در جامعه‌اي كه بر سنّت شفاهي استوار بوده نسبتآ دير شكل گرفته‌اند. كتابخانه‌ها، آرشيوها، و خدمات سندپردازي در جمهوري افريقاي مركزي نسبتآ جديدند.

نخستين كتابخانه‌ها در اوايل سده بيستم در كنار مؤسسات آموزشي به‌وجود آمدند. اين كتابخانه‌ها مؤسسه‌هاي مستقلي نبودند، بلكه فقط مجموعه متوني براي حمايت از برنامه‌هاي درسي به‌حساب مي‌آمدند. چند دهه گذشت تا اينكه در سال 1960 اين كشور استقلال خود را بازيافت. پيش از اين، كتابخانه‌هاي كوچكي در مدارس عالي و تخصصي تشكيل شده بود.

آرشيوها، نخستين بار، با مهاجران فرانسوي، كه گزارش روزانه و يادداشت‌هاي سفر خود را به‌منظور ارسال به فرانسه و دريافت راهنمايي مي‌نوشتند ظاهر شدند. آبانگي ـ شاري يكي از كشورهاي افريقاي استوايي فرانسه بود كه سابقه‌اي از آرشيوهاي تاريخي آن به‌جا نمانده است. مركز افريقاي استوايي فرانسه، شهر برازاويل[4]  بود و گزارش‌هاي دولتي در آنجا نگهداري مي‌شد. پيش از آنكه كشورها مستقل شوند قسمت عمده آرشيوها به استان آكسن انتقال يافته بود. هدف جمهوري افريقاي مركزي بازگرداندن آرشيوهاي مربوط به خود بود.

تأسيس مؤسسات مستعمراتي در قلمروهاي خارجي فرانسه، با هدف توسعه منابع، از طريق مطالعات محلي مختلفي صورت مي‌پذيرفت. جمع‌آوري چنين تحقيقاتي به‌تدريج منجر به ايجاد خدمات اطلاع‌رساني در برازاويل و بعدها در آبانگي - شاري شد. تأسيس يك مركز تحقيقات كشاورزي در بوكوكو[5]  و ديگر مناطق در اوايل سال 1940 نشان‌دهنده آغاز خدمات اطلاع‌رساني بود.

كتابخانه ملي. به‌موجب فرماني در سال 1981، كتابخانه ملي در جمهوري افريقاي مركزي تأسيس گرديد و مسئوليت ايجاد آن را وزارت فرهنگ برعهده گرفت. در سال 1986 قانون واسپاري پديد آمد. آرشيوهاي عمومي، خصوصي، و ملي كه به ارائه گزارش به دفتر رئيس‌جمهور مي‌پرداختند، به‌موجب اين قانون در سال 1969 به‌وجود آمدند و مقررات بنيانگذاري آرشيوها در جمهوري افريقاي مركزي در سال 1983 تصويب شد.

لايحه‌اي براي برنامه حفاظت از آرشيوهاي تاريخي وجود دارد كه هنوز در سراسر كشور داراي اعتبار است، ولي به‌سبب كمبود بودجه تا اوايل دهه 1990 هيچ كار واقعي براي اجراي آن صورت نپذيرفته است. در عين حال، مدير آرشيوهاي ملي از طريق مصاحبه‌هاي راديويي و ديگر فعاليت‌هاي عمومي با مردم به گفت‌وگو پرداخته است تا آنان را از مشكلات آرشيوها آگاه سازد.

مهم‌ترين آرشيوهاي خصوصي متعلق به روحانيان، شخصيت‌هاي سياسي سابق، و شركت‌هاي تجاري قديمي است و اين اسناد جزئي از اموال خصوصي مالكان آنهاست.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. دانشگاه بان‌گويي[6]  در سال 1970 و كتابخانه آن در 1981 تأسيس شد. ساختمان اين كتابخانه مجموعه‌اي را در زمينه علوم، ادبيات، و حقوق در خود جاي داده بود و دانشكده پزشكي نيز داراي كتابخانه تخصصي بوده و ساير بخش‌ها نيز چنين وضعيتي در دانشگاه داشته‌اند؛ مانند مؤسسه عالي توسعه روستايي[7]  در ام بياكي[8] كه در سال 1982 تبديل به مؤسسه‌اي دانشگاهي گرديد. براي 2000 دانشجوي دانشگاه، فقط 100 صندلي در ساختمان اصلي كتابخانه دانشگاه وجود دارد.

كتابخانه‌هاي عمومي. نظام كتابخانه عمومي در جمهوري افريقاي مركزي به‌همت وزارت فرهنگ و با كمك شهروندان و مؤسسات فرهنگي از قبيل مركز جوانان پروتستان و مراكز فرهنگي سفارتخانه‌هاي خاص در بان‌گويي به‌وجود آمد. يكي از اهداف كتابخانه ملي جديد، ايفاي نقش اساسي در ارتقاي سطح خواندن در سراسر كشور است. در بعضي از مناطق خاص بان گويي، و شهرهاي بزرگ‌تر خارج از آن، مراكز جوانان به ارائه برنامه‌هاي هنري مي‌پردازند و در آنجا فضايي نيز براي مطالعه وجود دارد. در واقع، تا اواخر دهه 1980 هيچ ساختماني براي كتابخانه عمومي وجود نداشت و بيشتر مراجعان به كتابخانه‌هاي عمومي را دانش‌آموزان مدارس ابتدايي و متوسطه تشكيل مي‌دادند.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. سال‌هاي زيادي است كه كتابخانه‌هاي آموزشگاهي توسعه پيدا نكرده‌اند. در مدارس بزرگ‌تر كتابخانه‌هاي كوچكي وجود دارد كه خدمات آنها محدود به توزيع كتاب ميان دانش‌آموزان در آغاز و پايان سال است. به‌جز اين موارد، اتاق‌هاي كوچك مطالعه نيز در دهه 1980 به‌صورت پراكنده تأسيس شده است.

كتابخانه‌هاي تخصصي. اين نوع كتابخانه‌ها وابسته به مؤسسه‌هاي تحقيقاتي يا بين‌المللي است كه دفتر اصلي آنها در بان‌گويي است كه از جمله مي‌توان به كتابخانه اتحاديه اقتصادي و گمركي افريقاي مركزي[9]  اشاره كرد.

حرفه كتابداري. تا سال 1990، جمهوري افريقاي مركزي فاقد كتابخانه، آرشيو، يا مركز آموزش اطلاع‌رساني بود و آموزش در اين زمينه‌ها از طريق مدارس خارج از كشور، در افريقا يا اروپا، از جمله دانشگاه داكار (سنگال)، مدرسه ملي عالي كتابداري فرانسه، سازمان ملي سندپردازي پاريس، و مدرسه علوم اطلاع‌رساني مراكش صورت مي‌گرفت.

تا اواخر دهه 1980، انجمني براي كتابداران، سندپردازان، يا آرشيويست‌ها در جمهوري افريقاي مركزي وجود نداشته است.

آلن- ميشل پوتو[10]  (WELIS)

ترجمه انگليسي چارلز اس. فاين من[11]

 ترجمه فارسي حميد محسني

 

 


[1]. Central African Republic

[2]. French Equatorial Africa

[3]. Ubangi - Shari

[4]. Brazzaville

[5]. Boukoko

[6]. University of Bangui

[7]. Institut Superieur de Developement Rural

[8]. M' Bai'ki

[9]. Central African Customs and Economic Union(UDEAC)

[10]. Alain- Michel Poutou

[11]. Charles S. Fineman

 

بازگشت به فهرست مقالات الف