Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

 

انتشارات دولتي[1] . انتشارات رسمي يا دولتي، طبق تعريف فدراسيون بين‌المللي انجمن‌ها و مؤسسات كتابداري (ايفلا) در سال 1983، انتشاراتي است كه از طريق چاپ الكترو استاتيك يا هر روش ديگر به‌وسيله سازماني دولتي يا وابسته به دولت انتشار مي‌يابد و در دسترس عموم مردم قرار مي‌گيرد. سازمان‌هاي زير از جمله سازمان‌هاي دولتي تلقي مي‌شوند:

الف. مجالس مقنّنه ايالتي يا فدراسيون ايالات و استان‌ها، يا مجلس مقنّنه ملّي، استاني، منطقه‌اي، ناحيه‌اي، يا تقسيمات فرعي ديگر؛

ب. سازمان‌هاي اجرايي دولت مركزي يا فدراسيون ايالات، استان‌ها، منطقه‌ها، ناحيه‌ها، يا تقسيمات فرعي ديگر؛

ج. ارگان‌هاي قضايي؛

د. سازمان‌هاي ديگري كه به‌وسيله سازماني رسمي، مانند مواردي كه در بند الف، ب، و ج اشاره شده، تأسيس شوند و ارتباط مداوم خود را با آن سازمان از طريق سرمايه‌گذاري مستقيم يا روش گزارش‌دهي يا با پذيرش مسئوليت‌هاي آن حفظ كند؛

ه  . سازمان‌هايي كه وابسته به يكي از چهار دسته بالا باشند، مانند سازمان‌هاي رابط ميان سازمان‌هاي دولتي.

انتشارات رسمي برحسب وضعيت ناشر بدون در نظر گرفتن موضوع، محتوا، يا صورت آن مشخص مي‌شود.

با توجه به اهداف اين تعريف، اصطلاح "انتشارات رسمي" معادل اصطلاحاتي نظير "انتشارات دولتي" و "اسناد دولتي" است كه در برخي كشورها به‌كار مي‌رود. سازمان‌هايي چون دانشگاه‌ها؛ مجامع علمي؛ انجمن‌هاي صنعتي و تجاري و اتاق‌هاي بازرگاني؛ كتابخانه‌ها، موزه‌ها، و نمايشگاه‌هاي هنري؛ و مؤسسات تحقيقاتي مستقل كه سرمايه‌هاي عمومي را به‌طور غيرمستقيم دريافت مي‌كنند، با توجه به روال معمول در كشورهايشان به‌عنوان سازمان‌هاي رسمي شناخته مي‌شوند.

احزاب سياسي معمولاً جزو سازمان‌هاي رسمي به‌حساب مي‌آيند، مگر اينكه جايي براي آنها در فعاليت يا تشكيلات كشوري خاص وجود نداشته باشد. همچنين شركت‌هاي ملي، بانك‌ها، انجمن‌هاي عمومي، و ساير سازمان‌هاي قانوني كه فعاليت صنعتي يا توليدي ديگري ندارند، با توجه به روال معمول در كشورهايشان، سازمان‌هاي رسمي محسوب مي‌شوند. اما شركت‌هايي كه رسماً مستقل هستند، مالكيت عمده دولت بر سرمايه و يارانه سنگين و مستقيم آنها، سبب نمي‌شود كه سازمان‌هاي رسمي تلقي شوند.

نشرياتي كه در سازمان‌هاي رسمي تهيه مي‌شوند اما از طريق همكاري شركت‌هاي تجاري، دانشگاه‌ها، يا مؤسسات تحقيقاتي مستقل، يا هر سازمان غيردولتي ديگر منتشر مي‌شوند معمولاً جزو انتشارات رسمي به‌شمار مي‌روند.

كنترل كتابشناختي جهاني. ايفلا سال‌ها با كتابخانه‌هاي ملي و انجمن‌هاي ملي كتابداري همكاري كرده تا كنترل كتابشناختي جهاني انتشارات رسمي را به‌وجود آورد. سازمان‌هايي در كشورها وجود دارد كه كار آنها تهيه فهرست كليه نشريات رسمي كشور برحسب استانداردهاي بين‌المللي و ارائه اطلاعات فهرستنويسي به ساير كشورهاست. ايفلا كوشش‌هاي بسياري كرده است تا همه سازمان‌هاي دولتيِ مسئولِ فهرستنويسي را به تبعيت از استانداردهاي بين‌المللي از نظر شكل اطلاعات و فهرستنويسي ترغيب كند. در اين زمينه سازمان‌هاي برخي كشورها پيشرفت مطلوبي نيز داشته‌اند. به‌طور مثال، اداره انتشارات دولتي ايالات متحده[2]  با همكاري كتابخانه كنگره، هزاران نشريه رسمي را هر سال برطبق استانداردهاي بين‌المللي، فهرستنويسي مي‌كند. بسياري از كتابخانه‌هاي ايالات متحده اين پيشينه‌هاي الكترونيكي را به فهرست‌هاي عمومي خود اضافه مي‌كنند. در نتيجه، استفاده از نشريات رسمي ايالات متحده افزايش مي‌يابد.

بخش اطلاعات دولتي و انتشارات رسمي ايفلا با همكاري واحد كتابشناسي از سيلوي ژاك[3]  ]نماينده[ سازمان ملل درخواست كرد كه رهبري كتابداران را در پژوهشي جهت بررسي خدمات كتابشناختي در سازمان‌هاي بين‌الدولي برعهده گيرد. نتايج اين پژوهش با عنوان >ارائه خدمات مرجع از طريق انتشارات سازمان‌هاي بين‌الدولي<[4]  در سال 1991 انتشار يافت. يافته‌ها حاكي از تمايل سازمان‌هاي بين‌المللي به پذيرفتن استانداردها و اشكال بين‌المللي فهرستنويسي است. اين بررسي همچنين نشان داده است كه كتابداران مايلند اين اطلاعات، علاوه بر شكل كاغذي به‌صورت الكترونيكي نيز در دسترس باشد.

اين غيرممكن است كه برنامه‌هاي كتابشناسي همه كشورها شرح داده شود، اما برنامه‌اي كه در سازماني دولتي مثل "جي.پي.اُ." به كار رفته است، مي‌تواند به‌عنوان نمونه مفيد باشد. اين اداره، >فهرست ماهانه نشريات دولتي ايالات متحده<[5]  را منتشر مي‌كند كه سالانه حدود پنجاه‌هزار نشريه بخش‌هاي حقوقي، اجرايي، و قضايي دولت فدرال را دربر مي‌گيرد. اين فهرست، كه بر روي كاغذ و ميكروفيش موجود است و از طريق ارتباط مستقيم با شبكه‌هاي تجاري يا كتابخانه‌اي نيز قابل دستيابي است، مطابق با استانداردهاي بين‌المللي اطلاعات كتابشناختي تهيه شده است. در هر پيشينه فهرستنويسي مشخص شده است كه نشريات به كتابخانه‌هاي واسپاري ارسال شده است يا خير.

جي.پي.اُ. همچنين سياهه‌اي از نشريات آماده فروش را با عنوان >فايل مرجع نشريات<[6]  منتشر مي‌كند. اين فهرست كه بر روي ميكروفيش و نوار رايانه‌اي موجود است، از طريق ارتباط مستقيم با شبكه‌اي تجاري قابل دستيابي است و در جي.پي.اُ. براي تأمين نيروي انساني به‌صورت مستقيم استفاده مي‌شود.

اين اداره >كتاب‌هاي دولتي ايالات متحده<[7]  را كه فهرستي از مشهورترين كتاب‌هايي است كه براي فروش در اختيار دارد، براي خوانندگان غيركتابخانه‌اي منتشر مي‌كند.

دسترسي جهاني. يكي از اهداف اصلي دسترسي جهاني در رابطه با انتشارات دولتي، تشويق كتابداران و ناشران دولتي به همكاري در ارائه اطلاعات انتشارات دولتي به مردم كشورهاي خود و همچنين ساير كشورها به‌طور مشترك است. قصد ايفلا ترغيب همه دولت‌ها در يافتن راه‌هايي به‌منظور تهيه نشريات دولتي براي كتابخانه‌هاي كشورهاي آنهاست. در اكثر كشورها، نشريات در كتابخانه‌هاي مجلس و ملي نگهداري مي‌شود. قراردادها و توافق‌هاي دولتي، مبادله نشريات دولتي ميان دولت‌هاي مختلف، يا در سطوح مختلف دولت‌ها را تحت پوشش قرار مي‌دهد.

سازمان‌هاي دولتي از طريق تهيه فهرست، درج آگهي، بازاريابي، و برگزاري نمايشگاه‌ها و جلسات، مردم را از نشريات موجود آگاه مي‌كنند. به‌طور مثال، تنها هدف برخي كشورها در ايالات متحده، افزايش دسترسي مردم به نشريات دولتي است. جي.پي.اُ.، سي.آي.سي. (اداره خدمات عمومي مركز اطلاع‌رساني به مصرف‌كننده)[8] ، اريك* (مركز اطلاع‌رساني  تحقيقات آموزشي)[9] ، و ناتيس (مركز علمي اطلاعات فني)[10]  از اين‌گونه سازمان‌ها به‌شمار مي‌روند. همچنين بسياري از سازمان‌ها داراي مراكز اطلاع‌رساني و كتابخانه‌هايي هستند كه، علاوه بر كاركنان، در دسترس عموم نيز قرار دارند.

جي.پي.اُ. خدمات سفارش كتاب به‌صورت پستي را در سطح وسيعي انجام مي‌دهد و بيست كتابفروشي را در سراسر ايالات متحده اداره مي‌كند. اين سازمان همچنين كنترل برنامه امانت بين كتابخانه‌اي را برعهده دارد كه 1400 كتابخانه و مركز خدمات مبادله بين‌المللي با كتابخانه كنگره را تحت پوشش قرار مي‌دهد. سازمان، اغلب با همكاري مؤسسات انتشاراتي به بازاريابي مي‌پردازد و آگهي‌هاي خدمات عمومي را براي راديو و تلويزيون و مطبوعات تهيه مي‌كند.

سي.آي.سي. نشرياتي را به‌طور رايگان يا به‌بهاي ناچيز براي مصرف‌كننده تهيه و آنها را از طريق آگهي‌هاي خدمات عمومي و كاتالوگ تبليغ مي‌كند. يكي از موارد رايگان، >راهنماي كتابخانه‌هاي واسپاري<[11]  است كه از سوي كميته مشترك چاپ منتشر مي‌شود. اريك منابع مربوط به زمينه آموزش و پرورش را گردآوري و فهرستنويسي مي‌كند و به فروش مي‌رساند، و ناتيس نيز همين عمل را در حوزه‌هاي علوم، فن‌آوري، و تجارت انجام مي‌دهد.

انتشارات رسمي بي‌دوام[12] . بسياري از كاربران انتشارات رسمي اعتراض دارند كه اطلاعات مورد نياز آنها يا اصلاً در كتابخانه‌ها وجود ندارد يا در زمان نياز در دسترس نيست؛ اگرچه، سرانجام، آن اطلاعات به كتابخانه‌ها مي‌رسد. بسياري از اين اطلاعات در برخي كشورها "اسناد بي‌دوام" و در برخي كشورهاي ديگر "ادبيات خاكستري* " ناميده مي‌شوند. دلايل بسياري براي اين وضعيت وجود دارد. در بسياري موارد، نشريات در چاپخانه‌هاي سازمان تهيه مي‌شوند و تازماني‌كه اين اطلاعات بر روي كاغذ يا ميكروفيش در كتابخانه‌ها در دسترس قرار گيرند به‌قدري كهنه مي‌شوند كه صرفاً از نظر تاريخي ارزشمند خواهند بود.

فن‌آوري‌هاي نوين. استفاده روزافزون از فن‌آوري‌هاي الكترونيكي اساساً نقش سازمان‌هاي دولتي را در انتشار اطلاعات ميان عموم مردم تغيير داده است. كشورهاي جهان براي جمع‌آوري، انتشار، و توزيع انتشارات رسمي از روش‌هاي الكترونيكي استفاده مي‌كنند يا درصدد استفاده از آنها هستند. برخي سازمان‌هاي بين‌المللي نظير سازمان بهداشت پان امريكن تصميم گرفته‌اند كه كتابداران كشورهاي درحال رشد را با ندادن خطوط ارتباطي مطمئن و تعيين هزينه براي دسترسي به اطلاعات موجود، با مشكلات بزرگي در دستيابي پيوسته به اطلاعات روبه‌رو كنند. چنين سازمان‌هايي نشريات را به‌صورت صفحه فشرده رواج داده‌اند و كتابخانه‌ها را با وسايل مورد نياز جهت استفاده از آنها تجهيز كرده‌اند.

حرفه كتابداري. در بيشتر كشورها، انجمن‌هاي ملي كتابداري وجود دارد كه بسياري از آنها بخش‌هايي را به انتشارات رسمي اختصاص داده‌اند. اكثر انجمن‌هاي ملي، از اعضاي ايفلا به‌شمار مي‌روند و بخشي به نام اطلاعات دولتي و انتشارات رسمي دارند. اين بخش، كتابداران انتشارات رسمي سرتاسر دنيا را تشويق مي‌كند كه خود را در مناطق جغرافيايي‌شان بشناسانند و علاقه گروه‌هاي موجود در انجمن‌هاي ملي خود را جلب كنند تا بتوانند سياست‌ها و برنامه‌هايي را در جهت بهبود محصول، سازماندهي، اشاعه، و دستيابي به انتشارات رسمي ترتيب دهند.

بخش اطلاعات دولتي ايفلا با قبول كتابداران جهان سوم در كميته دائمي و استفاده از وجوه حاصل از طرح‌ها و همايش براي جلب كتابداران به همايش‌هاي بخش‌هاي ايفلا، ظرفيت كتابداران جهان سوم را در فعاليت‌هاي ايفلا بالا برد. شركت‌كنندگان در سمينار سال 1988 در كانبرا (استراليا) تصويب كردند كه متخصصان اطلاع‌رساني در كشورهاي منطقه جنوب اقيانوس آرام براي ايجاد يا توسعه گروهي در داخل سازمان ملي متخصصان گام‌هايي بردارند تا ارتباطات و آموزش را در حوزه اطلاعات دولتي تصويب و نظامي براي كنترل و مشورت با ناشران و سياستگذاران دولتي ايجاد كنند. اين گروه‌هاي ملي، شوراي كاربران اطلاعات دولتي[13]  را تشكيل مي‌دهند كه مركب از حداقل دو نماينده از هر گروه ملي اطلاعات دولتي بوده تا به شناسايي، بحث، و اقدام مناسب در زمينه‌هاي علايق عمومي بپردازند.

در امريكا، بزرگ‌ترين و فعال‌ترين سازمان كتابداران انتشارات رسمي، ميزگرد اسناد دولتي انجمن كتابداران امريكا[14] ست. در برخي كشورها ناشران دولتي، گروه‌هاي  مشاوره نظير گروه مشاوران مركز خدمات اداري پادشاهي[15]  در انگليس و شوراي كتابخانه واسپاري براي ناشران دولتي[16]  در ايالات متحده تشكيل دادند.

مدارس كتابداري روزبه‌روز واحدهاي بيشتري درباره انتشارات رسمي ارائه مي‌دهند و بسياري از گروه‌هاي انتشارات رسمي سراسر دنيا كارگاه‌ها و همايش‌هايي برگزار كرده‌اند. همچنين بخش اطلاعات دولتي ايفلا همايش‌هايي در ارتباط با جلسات سالانه ايفلا تشكيل مي‌دهد. نخستين همايش در نيويورك در سال 1982 برگزار شد و كتابداران و ناشران شانزده كشور در آن شركت كردند، سپس همايش‌هايي در شيكاگو (1985) تحت عنوان "علوم اجتماعي و فن‌آوري الكترونيكي در زمينه اطلاعات دولتي"[17] ، در لندن ()1987  تحت عنوان "مجموعه‌هاي انتشارات رسمي ـ دولتي: مشاركت آنها در دستيابي به اطلاعات رسمي ـ دولتي"[18] ، و در پاريس (1989) تحت عنوان "خدمات مرجع انتشارات سازمان‌هاي دولتي"[19]  برگزار كرد.

اين بخش همچنين همايش‌هايي را براي كشورهاي در حال رشد برگزار مي‌كند. نخستين همايش براي كتابداران افريقايي فرانسوي‌زبان در شهر رباط مراكش در سال 1987 برگزار شد.

يونسكو سرمايه‌اي را به شركت كتابداران كشورهاي فرانسوي‌زبان افريقا در همايش اختصاص داد. مركز اسناد فرانسه [20]  خلاصه مقالات همايش را منتشر كرد. اين همايش كه به زبان فرانسوي برگزار شد چنان موفقيت‌آميز بود كه دومين همايش آن در تونس در سال 1991 برگزار گرديد.

دومين همايش كشورهاي در حال رشد به مردم جزاير جنوب اقيانوس آرام اختصاص داشت و در 1988 در كانبرا برگزار شد. وجوه به‌دست‌آمده از محل‌هايي نظير انجمن ملل آسياي جنوب شرقي[21]  امكان شركت كتابداران ملل كوچك جنوب اقيانوس آرام را در همايش فراهم ساخت. و سرانجام، سومين همايش كشورهاي در حال رشد در مكزيك در سال 1991 اختصاصاً براي كتابداران امريكاي لاتين برگزار گرديد.

 

مأخذ :

U.S. Government Printing Office, G P O/2001: Vision for a New Millennium, 1991.               

برنادين اي. آبوت هودوسكي[22]  (WELIS)

ترجمه ويدا بزرگ‌چمي

 


[1]. Official publications

[2]. U.S.Government Printing Office (GPO)

[3]. Sylvie Jacques

[4]. Reference Service for Publications of IntergovernmentalOrganizations

[5]. Monthly Catalog of U.S. Government Publications

[6]. Publications Reference File

[7]. U.S. Government Books

[8]. CIC (Consumer Information Center of the GeneralServices Administration)

[9]. ERIC (Educational Research Information Center)

[10]. NATIS (National Technical Information Service)

[11]. Directory of Depository Libraries

[12]. Fugitive official publications

[13]. Government Information Users Council

[14]. Government Documents Round Table of the AmericanLibrary Association

[15]. Her Majesty's Stationery Office Services Working Party

[16]. Depository Library Council to the Public Printer

[17]. Social Sciences and Electronic Technology in theArea of Government Information

[18]. Official Government Publications Collections: TheirContribution to Making Official Government InformationAccessible

[19]. Reference Service for Publications of IntergovernmentalOrganizations

[20]. Documentation Francais

[21]. Association of South-East Asian Nations

[22]. Bernadine E. Abbott Hoduski

 

بازگشت به فهرست مقالات الف