Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

 

اوربيت[1] . اين واژه آغازه عبارت "بازيابي پيوسته اطلاعات كتابشناختي"، و نام نوعي شبكه اطلاع‌رساني براي كاوش پيوسته اطلاعات است. كاوش اطلاعات به‌صورت پيوسته نخستين بار در سال 1951 به‌همت باگلي پايه‌ريزي شد. در سال 1954، رايانه عملاً در كاوش‌هاي كتابشناختي به‌كار رفت. در سال 1964، مدلارز[2]  در دسترس محققان قرار گرفت و به اين ترتيب، شركت توسعه نظام‌ها (اس.دي.سي.)[3]  نخستين نظام‌هاي پيوسته را به‌نمايش گذاشت. اوربيت يكي از فرآورده‌هاي اس.دي.سي. است كه، در واقع، توسعه نظام كالكس[4]  محسوب مي‌شود و براي بخش فن‌آوري خارجي نيروي هوايي ايالات متحده طراحي شده است.

در سال 1967، كتابخانه ملي پزشكي ايالات متحده با همكاري شبكه اطلاع‌رساني اوربيت، كاوش در پايگاه اطلاعاتي اين كتابخانه را تجربه كرد (611:7). اين كتابخانه نسخه‌اي ديگر از اوربيت را در نظام ال هيل به‌كار گرفت. ال هيل براي در دسترس قرار دادن بخش پيوسته پايگاه اطلاعاتي مدلارز يعني مدخل‌هايي كه در اي.آي.ام.[5]  چاپ مي‌شود مورد استفاده قرار مي‌گيرد (64:6). از سال 1972، نظام اس.دي.سي. با استفاده از اوربيت به ارائه دو برنامه عمده: يكي طراحي، ذخيره‌سازي، و بازيابي صحيح اطلاعات؛ و ديگري اجازه استفاده از كاوش متقابل به‌صورت تجاري پرداخت (7: 611). در سال 1989، اوربيت و بي.آر.اس.[6]  كه از مراكز تجاري توليدكننده نرم‌افزارهاي بازيابي اطلاعات صفحات فشرده است در هم ادغام گرديد (57:8) و توسط ماكسول خريداري شد. سپس در اوايل سال 1994، اوربيت با كواستل ادغام گرديد و در حال حاضر اين دو نظام از طريق خطي واحد اما به‌طور مستقل در دسترس كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني قرار دارند (1:4).

نظام اطلاع‌رساني اوربيت در ايالات متحده مستقر است، اما استفاده‌كنندگان ساير نقاط جهان نيز مي‌توانند به اوربيت دسترسي داشته باشند. به علاوه، اين نظام بعد از ادغام با كواستل، در فرانسه، انگليس، و آلمان هم دفتر دارد. در اين نظام حدود 250 پايگاه اطلاعاتي وجود دارد كه زمينه‌هاي موضوعي آنها پروانه‌هاي ثبت اختراعات و اكتشافات، علوم زيست شيمي، انرژي، بهداشت، و محيط زيست است (1:4). اين نظام بيشترين خدمات اطلاعاتي را در زمينه ثبت اختراعات ارائه مي‌دهد و داراي پايگاه‌هاي اطلاعاتي در اين زمينه است (119:2).

سياهه پايگاه‌هاي اطلاعاتي اوربيت و تهيه‌كنندگان آنها را مي‌توان از طريق بانك اطلاعاتي بايگاني‌هاي اوربيت بازيابي كرد. اين بانك هر سه ماه يك‌بار روزآمد مي‌شود و چگونگي كاوش اطلاعات در پايگاه‌هاي اطلاعاتي اوربيت را مشخص مي‌سازد (97:3).

اوربيت نظامي انعطاف‌پذير است و از عملگرهاي بول استفاده مي‌كند. استفاده از عملگرهاي بول (نه، يا، و) امكانات وسيعي را براي كاوش اطلاعات علمي و فني و عمدتاً به زبان طبيعي فراهم مي‌آورد (10:1). مراحل كاوش را مي‌توان به‌طور دائم مثلاً براي يك هفته ذخيره كرد. با دادن فرمان چاپ مي‌توان اطلاعات كتابشناختي عناوين بازيابي‌شده را همراه با سياهه‌اي از واژه‌ها و عبارات نمايه‌شده به‌صورت پيوسته در صفحه نمايش مشاهده كرد، يا با دادن فرمان چاپ ناپيوسته و ذكر نشاني كاوشگر، سياهه كامل اطلاعات كتابشناختي منابع بازيابي‌شده يا كل متن را به‌صورت ناپيوسته دريافت داشت (7:5).

يكي از توانايي‌هاي مهم و جديد اوربيت، پاور ايندكس[7] است كه بدون در نظر گرفتن تخصص كاوشگر، نتيجه كاوش را تحول مي‌بخشد و بهترين پايگاه‌هاي مربوط به‌عنوان كاوش‌شده را شناسايي مي‌كند. با استفاده از اين توانايي، كاربر با سياهه‌اي از بايگاني‌هاي مورد نظر، به ترتيب اهميت، روبه‌رو مي‌شود و با استفاد از پاور ايندكس به‌صورت خودكار به بايگاني مورد نظر انتقال مي‌يابد.

 

مآخذ: 1) خلاصه دستورالعمل‌هاي استفاده از پنج بانك اطلاعات بين‌المللي. تهران: سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران، ؛1371 2) فرح‌زاد، محمد. "بررسي وضعيت بانكهاي  پيوسته سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي". پيام كتابخانه. س. چهارم، 1 و 2 (بهار و تابستان 1373): 114-122؛ 3) مهدوي، محمدتقي. بانك‌هاي اطلاعاتي جهان. تهران: سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران، 1372؛

4) "Communique Newsletter Questel, Orbit". France Telecom Group. (July 1996): 1; 5) Handy Guide to ORBIT. ORBIT Search Service. 1990; 6) Lancaster, F.W.; Fayen, E.G. Information Retrieval Online. Los Angeles; Melville, 1973; 7) Maloney, James. "Online Information Service". World Encylopedia of Library & Information Services, P.611; 8) Pemberton, Jefferyk. "What is Ahead for BRS". Online, 13 (March 1989): 57-66.

                فرزانه فرزين

 


[1]. ORBIT (Online Retrieval of BibliographicInformation Timeshared)

[2]. MEDLARS (Medical Literature Analysis &Retrieval System)

[3]. SDC (System Development Corporation)

[4]. COLEX (Circle Online Experimentation)

[5]. AIM (Abridged Index Medicus)

[6]. BRS (Bibliographic Retrieval Service)

[7]. Power Indix

 

بازگشت به فهرست مقالات الف