Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

 

ايرلند، كتابخانه‌هاي. جزيره ايرلند در اقيانوس اطلس، در غرب بريتانيا و شمال غربي سرزمين اصلي اروپا قرار دارد كه 26 ايالت جنوبي آن جمهوري ايرلند را تشكيل مي‌دهد و 6 ايالت شمالي، بخشي از پادشاهي انگلستان است. جمعيت جمهوري ايرلند (طبق آمار سال 2000) 3700000 نفر، مساحت آن 70284 كيلومترمربع، و زبان‌هاي رسمي آن ايرلندي و انگليسي است.

تاريخچه. فعاليت‌هاي اوليه كتابخانه‌هاي ايرلند به امر دانش‌اندوزي كه از طريق صومعه‌ها و مدارس متعدد انجام مي‌گرفت محدود مي‌شد. دبيرخانه صومعه‌ها كه راهبان در آنها نسخه‌هاي خطي را رونويسي مي‌كردند، مراكز انتشاراتي قرون وسطي و نيز نياي مراكز امانت بين كتابخانه‌اي امروزي بودند؛ چون راهباني كه در ايرلند و قاره اروپا از صومعه‌اي به صومعه ديگر مي‌رفتند به‌منظور ايجاد تسهيلات جهت تبادل عقايد، كتاب‌هايشان را با خود مي‌بردند. از 795 تا 1014 م.، مهاجمان نروژي با حملاتي ويرانگر به صومعه‌ها خسارات زيادي به‌بار آوردند ولي نتوانستند آنها را به‌كلي از ميان بردارند. در 1974 كتابخانه ملي، طرح ميكروفيلمي را به‌اجرا گذاشت كه نشان مي‌داد تعداد زيادي ازنسخه‌هاي خطي بازمانده از كتابخانه‌هاي صومعه‌اي اوليه در كتابخانه‌ها و آرشيوهاي اروپا جاي گرفته‌اند.

از قرن 11 تا 17 روند توسعه، به‌سبب ادامه درگيري‌هاي داخلي و تهاجم نورمن‌ها، كند شد. اين مشكلات سبب انتقال شفاهي اطلاعات به‌صورت شعر و ترانه گرديد، كه هنوز هم جنبه مهمي از فرهنگ ايرلندي‌هاست. اما حتي در شرايط دشوار تعدادي اثر مهم، مانند تاريخ چهار سروَر[1]  (تأليف 1632 تا 1636)، پديد آمد كه وقايع ايرلند تا سال 1616 در آنها ثبت شده است.

سرانجام، ارتباط ميان كتابخانه‌ها و صومعه‌ها با ظهور اصلاحاتي، كه تقريباً منجر به بسته‌شدن صومعه‌ها و پراكندگي مجموعه‌هاي آنها گرديد، قطع شد. با گذشت دوره‌اي طولاني كه كتابخانه‌هاي اندكي در ايرلند به‌وجود آمد، قرن 19 از نظر ايجاد كتابخانه‌هاي كليسايي و اشتراكي اهميت يافت.

كتابخانه‌هاي مؤسسه مكانيك[2]  كه جهت برآوردن نيازهاي آموزشي در اواخر قرن 18 و اوايل قرن 19 در انگليس تأسيس شد، بازمانده بلافصل نظام كتابخانه‌هاي عمومي بود. علي‌رغم بنيادي‌بودن سنت دانش‌اندوزي كه از طريق كتابخانه‌هاي اوليه صومعه‌اي توسعه يافت كندي روند خدمات كتابخانه‌اي ناشي از كشمكش‌هاي داخلي به‌تدريج از ميان مي‌رود.

كتابخانه ملي. كتابخانه ملي ايرلند*[3] در پايتخت، يعني دوبلين، قرار دارد و طبق قانون علوم و موزه دوبلين در ،1877 كه ضمن آن دولت خواستار كتابخانه انجمن سلطنتي دوبلين[4] شد، ايجاد گرديد. اين كتابخانه بيشتر از طريق دريافت، اهدا، و خريد گسترش يافت و اكنون مهم‌ترين محل نگهداري منابع مرجع درباره ايرلند به‌شمار مي‌رود. >راهنماي مجموعه‌هاي كتابخانه‌هاي ايرلند<[5] (1982)، داراي فهرست برخي مجموعه‌هاي اصلي؛ شامل آثاري از جاناتان سويفت و آثاري درباره او، تعدادي نت موسيقي چاپ قديم، نخستين آثار چاپي، و تعدادي نوشته صحافي شده ايرلندي مربوط به قرون 18 و 19 ميلادي است. مدير پيشين كتابخانه، ريچارد هيز، كتاب >منابع خطي تاريخ فرهنگ ايرلند<[6]  را در 1965 منتشر ساخت.

بخش آموزش كتابخانه ملي خدمات آگاهي رساني درباره منابع قابل دسترسي را ارائه مي‌دهد و از 1976 تعدادي رونوشت اسناد مربوط به جنبه‌هاي تاريخي و فرهنگي ايرلند را تهيه كرده است. اين سلسله انتشارات شامل پرونده‌هايي درباره جنگ اين كشور (1879-1903)؛ دانيل اوكانل، رهبر سياسي ايرلند در قرن 19؛ و جيمز جويس است. با همكاري نظام كتابخانه‌هاي عمومي و ساير سازمان‌ها، اين بخش نمايشگاه‌هايي را بر اساس مجموعه‌هاي كتابخانه ملي، در سراسر كشور، برگزار مي‌كند.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. مهم‌ترين كتابخانه‌هاي دانشگاهي ايرلند به دو دانشگاه تعلق دارد: دانشگاه دوبلين (كالج ترينيتي) و دانشگاه ملي ايرلند كه متشكل از چهار دانشكده دوبلين، كُرك، گالوي، و مينوث است. قديم‌ترين و مهم‌ترين كتابخانه پژوهشي ايرلند متعلق به دانشكده ترينيتي است كه تحت فرمان سلطنتي اليزابت اول، در 1591 تأسيس شد و از سال 1801 نوعي كتابخانه واسپاري بوده است و هنوز هم، خارج از محدوده پادشاهي انگلستان، حق دارد كليه انتشارات بريتانيايي مشمول "قانون حق مؤلف بريتانيا" را مطالبه كند. اين كتابخانه كليه انتشارات ايرلندي مشمول "قانون حق مؤلف ايرلند" و مجموعه‌هاي وسيع مربوط به اهداف آموزشي دانشگاه را نيز دريافت مي‌كند. همچنين كتابخانه دانشكده ترينيتي مجموعه‌اي گرانبها از نسخه‌هاي خطي ايرلند را نگهداري مي‌كند كه مهم‌ترين آنها "كتاب مقدس" است. اين نسخه "چهار انجيل"[7] ، كه توسط راهبان ايرلندي تهيه شده، از نظر بسياري از متخصصان، بهترين نسخه خطي تذهيب شده جهان به‌شمار مي‌رود. كتابخانه دانشكده ترينيتي به‌اشخاص متفرقه امانت نمي‌دهد، اما با برنامه‌هاي امانت بين كتابخانه‌اي همكاري دارد.

كتابخانه‌هاي دانشكده‌هاي دانشگاه ملي ايرلند كه در 1908 طبق قانون دانشگاه‌هاي ايرلند تأسيس شده‌اند، منشاء بسيار كهن دارند. به‌طور كلي، مجموعه دانشكده‌هاي دوبلين، كرك، و گالوي همسو با دوره‌هايي كه در آنها تدريس مي‌شود تدارك ديده شده است. كتابخانه بزرگ‌ترين دانشكده اين دانشگاه، يعني دوبلين، داراي مجموعه‌هاي قابل توجهي از مواد آرشيوي، شامل اسناد مهم تاريخي و سياسي منتشر نشده ايرلند است. اين كتابخانه مجموعه كاملي از كتاب‌ها و نشريات كتابداري را نيز نگهداري مي‌كند. در 1910، دانشكده سنت پاتريك، مينوث (واقع در ايالت كيلدر)، كه نوعي حوزه علميه براي متقاضيان اسقفي كاتوليك بود، به‌عنوان يكي از دانشكده‌هاي دانشگاه ملي شناخته شد و در حال حاضر دانشجويان غير روحاني اجازه دارند كه در دوره‌هاي آزاد و گوناگون آن شركت كنند. كتابخانه اين دانشكده بيشتر بر آثار فلسفه و الهيات متمركز است.

در 1989، دو دانشگاه جديد ديگر تشكيل شد: دانشگاه شهر دوبلين (مؤسسه ملي آموزش عالي دوبلين سابق، تأسيس 1975) و دانشگاه ليمريك (مؤسسه ملي آموزش عالي ليمريك سابق، تأسيس 1968). هر دو دانشگاه طيف گسترده‌اي از دوره‌هاي مقدماتي و پيشرفته را ارائه مي‌كنند و كتابخانه‌هايشان بازتابي از جهت‌گيري فن‌آوري آنهاست. كتابخانه دانشگاه شهر دوبلين مجموعه‌هاي ويژه‌اي در زمينه‌هاي زبان كاربردي، ارتباطات، و بازاريابي بين‌المللي دارد؛ و كتابخانه ليمريك نيز مجموعه‌هايي را درباره آمارهاي ايرلند و اروپا نگهداري مي‌كند و نوعي مركز اسناد اروپايي به‌حساب مي‌آيد. اين كتابخانه داراي مجموعه كاملي از استانداردهاي مربوط به مجامع ايرلندي، بريتانيايي، و امريكايي ويژه آزمايش مواد است. كتابخانه‌هاي مهمي در دانشكده‌هاي فني منطقه‌اي واقع در شهر آتلون (وست ميث)، كارلو، داندالك (لوث)، گالوي، لتركني (دانگال)، اسليگو، و واترفورد نيز وجود دارد. برخي كتابخانه‌هاي دانشكده‌هاي فني منطقه‌اي توسط مسئولان كتابخانه‌هاي عمومي محلي تشكيل شده و نيروي انساني آنها تأمين گرديده است. كتابخانه‌هاي دانشكده‌هاي مؤسسه فن‌آوري دوبلين[8]  توسط كاركنان كتابخانه‌هاي عمومي دوبلين اداره مي‌شود.

دوبلين داراي تعداد زيادي كتابخانه دانشگاهي تخصصي، از جمله كتابخانه دانشكده‌اي سلطنتي ايرلند، است كه در 1785 جهت توسعه مطالعات در زمينه علوم، ادبيات، و باستان‌شناسي تأسيس شده و مجموعه‌هاي وسيع آن شامل بخشي از كتابخانه شاعر ايرلندي، توماس مور (1779-1852)، است. كتابخانه چستربيتي*[9]  (هنرهاي شرقي)، كتابخانه فرنسيسكن[10] ، و كتابخانه دان ماير[11]  (مربوط به مطالعات قوم سلت و تاريخ كليسا) نيز منابع پژوهشي را در خود جاي داده‌اند.

كتابخانه‌هاي عمومي. علي‌رغم تصويب قانون كتابخانه‌هاي عمومي ايرلند در 1855، روند توسعه كتابخانه‌ها كند بوده است. كوشش‌هاي بنياد كارنگي پادشاهي انگلستان كه از 1913 براي توسعه كتابخانه‌هاي عمومي كمك‌هاي مالي مي‌كرد، نتايج سودمندي داشت. پيش از تأسيس شوراي كتابخانه‌ها[12]  براساس قانون 1947 كتابخانه‌هاي عمومي، بنياد كارنگي مهم‌ترين عامل رشد كتابخانه‌هاي عمومي بود.

در اوايل دهه 1990، در ايرلند 31 مسئول براي كتابخانه‌هاي عمومي (در هر ايالت يكي) وجود داشت. چند شهر بزرگ دوبلين، كرك، ليمريك، واترفورد، و دان‌لگر (ناحيه كوچكي در ايالت دوبلين كه هويت كتابخانه‌اي جداگانه‌اي دارد)، هر يك داراي مسئول كتابخانه‌اي مستقلي است.

بالاترين تمركز خدمات در دوبلين است كه نزديك به‌يك سوم كل جمعيت در آن زندگي مي‌كنند. خدمات در دوبلين از طريق 36 كتابخانه تمام وقت اقماري، 12 واحد كتابخانه سيّار، يك مركز اطلاعات تجاري، يك كتابخانه موسيقي، يك مركز اطلاعات جوانان، و پنج كتابخانه متعلق به زندان‌ها ارائه مي‌گردد. آرشيو شهر[13]  و موزه شهري[14]  نيز تحت سرپرستي كتابخانه‌هاي عمومي فعاليت دارند. در كليه اماكن خدماتي، كمك‌هاي تخصصي قابل دريافت است. در دهه 1990، در دوبلين، گرايش به سمت ارائه خدمات به معلولان و اطلاع‌رساني براي عموم پديد آمده است و فعاليت‌هاي پيشرفته و فزاينده‌اي به‌صورت گسترده در حال انجام است.

دور از پايتخت، دستيابي به خدمات و كيفيت آنها تابع عوامل هرمنطقه است. مناطق روستايي بيشتر شهرستان‌ها كوچك‌تر از آن است كه كتابخانه‌هايي تمام وقت با عملكرد حرفه‌اي داشته باشد. بسياري از نواحي روستايي داراي واحدهاي كتابخانه سيّار يا مراكز كوچكي هستند كه به‌صورت نيمه‌وقت و به‌وسيله افراد تازه كار اداره مي‌شود.

خدمات كتابخانه‌اي خارج از كشور كه به‌وسيله اداره محيط زيست[15]  ارائه مي‌شود از جانب شوراي كتابخانه‌ها پيشنهاد گرديده است. شورا در امور مربوط به كتابخانه‌ها، مسئولان محلي را راهنمايي مي‌كند و براي طرح‌هاي جديد، از جمله ساختمان‌ها، مجموعه‌هاي كتاب، و وسايل نقليه كتابخانه‌ها، كمك هزينه مي‌دهد. "طرح اعانه شورا"[16]  ()1961 ابزار تشويقي براي رشد اساسي خدمات كتابخانه‌هاي عمومي بوده است. عوامل مهم ديگري كه مؤثر واقع شده عبارت است از: پذيرش ويژگي تخصصي بودن كليه پست‌هاي مديريتي و ابداع يك نظام آموزشي در 1970، كه بر مبناي اعطاي مرخصي تمام وقت به كاركنان كتابخانه‌هاي عمومي، جهت تحصيلات دانشگاهي برقرار شد.

در كنار كتابخانه‌هاي عمومي به‌وجود آمده طبق "قانون 1855 كتابخانه‌هاي عمومي ايرلند"، تعدادي كتابخانه عمومي وقفي وجود دارد. كتابخانه مارش[17]  كه در 1701 تأسيس شده و اولين كتابخانه عمومي كشور است، در درجه اول اهميت قرار دارد. اين كتابخانه شامل كتاب‌هاي قديمي و خطي و نيز داراي معماري جالبي است.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. در دوره ابتدايي، ارائه خدمات به مدارس را كتابخانه‌هاي عمومي انجام مي‌دهند. عموماً كاركنان متخصص اين كتابخانه‌ها، برخورد مستقيم با دانش‌آموزان ندارند؛ در عوض، آموزگاراني را كه مسئوليت مجموعه و تشكيلات كتابخانه را برعهده دارند راهنمايي مي‌كنند. در دوبلين از سوي كاركنان كتابخانه‌ها، دوره‌هاي آموزشي ويژه‌اي براي آموزگاران تشكيل مي‌شود و دولت، به نسبت سرانه دبستان‌هاي ملي، به مسئولان محلي كمك‌هاي مالي مي‌دهد.

در مقاطع بالاتر، كه تخصيص بودجه دولتي ميسر نيست، خدمات كتابخانه‌اي بستگي تام به ابتكارات مسئولان محلي دارد. آنها دانش‌آموزان را تشويق مي‌كنند كه از كتابخانه‌هاي عموميِ محلي استفاده كنند؛ و همكاري گسترده‌اي ميان مدرسه و كتابخانه وجود دارد. مدارس بازديدهاي گروهي از كتابخانه‌ها را سازماندهي مي‌كنند و كتابخانه‌ها نيز موادي را براي طرح‌هاي ويژه تدارك مي‌بينند. در دوبلين، تعدادي طرح داوطلبانه با شركت كاركنان كتابخانه‌هاي عمومي در جهت ارائه خدمات تخصصي مستقيم به مدارس و با همكاري محققان واحد توسعه تحصيلات دانشكده ترينيتي اجرا شد. كتابخانه‌هاي عمومي دوبلين در حال حاضر، به‌عنوان برنامه تحقيقاتي پيشرفته، ارائه كامل خدمات به دو دبيرستان را ادامه مي‌دهند.

كتابخانه‌هاي تخصصي. ايرلند داراي انواع مختلفي از كتابخانه‌هاي تخصصي است. بيشتر سازمان‌هاي بزرگ، كتابخانه يا مركز اطلاع‌رساني دارند. فهرست مختصري شامل كتابخانه‌هاي وزارت آموزش و پرورش، مجلس[18] ، مؤسسه مديريت عمومي، مؤسسه مديريت ايرلند، كنگره اتحاديه‌هاي تجاري ايرلند، اتحاديه كاركنان، مؤسسه تحقيقات اقتصادي و اجتماعي[19] ، و شركت اي.گينس و شركاء، نشان مي‌دهد كه كتابخانه‌هاي تخصصي با تمام جنبه‌هاي زندگي ايرلندي‌ها مرتبط است و همكاري وسيعي ميان اين كتابخانه‌ها و نظام كتابخانه‌هاي دانشگاهي و عمومي وجود دارد.

حرفه كتابداري. مدرسه عالي دوبلين داراي بخش آموزش كتابداري و اطلاع‌رساني است كه دوره‌هاي ارائه شده توسط آن عبارتند از: دوره يك‌ساله پيشرفته براي دريافت دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني[20] ؛ دوره يك‌ساله تمام‌وقت يا دوساله نيمه‌وقت براي دريافت درجه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع‌رساني؛ و دوره كارشناسي علوم اجتماعي شامل برنامه مطالعات اطلاع‌رساني و برنامه تحقيقاتي كه تا مقطع دكتري ادامه مي‌يابد. انجمن كتابداري ايرلند[21]  (تأسيس 1928) نيز برخي همايش‌ها و دوره‌هاي كوتاه‌مدت براي ايجاد فرصت‌هايي در جهت ادامه آموزش افراد واجد شرايط، برگزار مي‌كند. همچنين اين انجمن، به‌وسيله تعدادي از گروه‌هاي علاقه‌مند، برنامه‌هايي را درباره موضوع‌هاي مورد علاقه حرفه كتابداري، مانند خدمات ديداري و شنيداري، فهرست‌نويسي و نمايه‌سازي، ادبيات كودكان و نوجوانان، و كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تخصصي برپا مي‌كند. كمك هزينه‌اي از طرف انجمن كتابداري ايرلند تحت شرايطي به كساني كه داراي ويژگي‌هاي بارز كتابداري باشند داده مي‌شود. عضويت در اين انجمن، از 1989، براي متقاضياني كه حائز شرايط خاص حرفه‌اي و ساير ملاك‌ها باشند امكان‌پذير است. انجمن كه تا اوايل دهه 1990 داراي 650 عضو بود، >كتابخانه ايرلند<[22]  و همچنين >راهنماي كتابخانه‌ها و خدمات اطلاع‌رساني در ايرلند<[23]  را منتشر مي‌كند.

انجمن‌هاي حرفه‌اي ديگر عبارتند از: انجمن خدمات سندپردازي و اطلاع‌رساني ايرلند[24] ، كه در سال 1967 براي  حمايت از فعاليت‌هاي كتابخانه‌هاي تخصصي و اطلاع‌رساني پديد آمد و >فهرستگان نشريات جاري در كتابخانه‌هاي ايرلند<[25]  را در 1975 منتشر ساخت. انجمن كتابخانه‌هاي آموزشگاهي ايرلند[26] ، در 1962 تأسيس شد كه هرسال دوره‌هاي تابستاني كتابداري مدارس را برگزار مي‌كند و نشريه رسمي آن >خبرنامه سي.ال.اس.<[27]  است. آرشيوداران ايرلند نيز علائق حرفه‌اي خود را از طريق انجمن آرشيوهاي ايرلند[28]، تأمين مي‌كنند.

            ديردر اليس ـ كينگ[29]  (WELIS)

 ترجمه ماهرخ لطفي

 

 


[1]. Annals of the Four Masters

[2]. Mechanics Institute Libraries

[3]. National Library of Ireland

[4]. Library of the Royal Dublin Society

[5]. Guide to Collection in Dublin Libraries

[6]. Manuscript Sources for the History of Irish Civilisation

[7]. Four Gospels

[8]. Dublin Institute of Technology

[9]. Chester Beatty Library

[10]. Franciscan Library

[11]. Dun Mhuire Library

[12]. Library Council

[13]. City Archive

[14]. Civic Museum

[15]. Department of the Environment

[16]. Council᾽s Grants Scheme

[17]. Marsh᾽s Library

[18]. Libraries of the Oireachtas (Parliament)

[19]. Economic and Social Research Institute

[20]. Diploma in Library and Information Science (DLIS)

[21]. Library Association of Ireland (LAI)

[22]. Irish Library

[23]. Directory of Libraries and Information Services inIreland

[24]. Irish Association of Documentation and InformationServices (IADIS)

[25]. Union List of Current Periodicals in Irish Libraries

[26]. Irish Association of School Libraries

[27]. CLS Bulltein

[28]. Irish Association for Archives

[29]. Deirdre Ellis - King

 

بازگشت به فهرست مقالات الف