Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات الف

 

ايفلا. فدراسيون بين‌المللي انجمن‌ها و مؤسسات كتابداري (ايفلا)[1]، ارگاني مستقل، بين‌المللي، غيردولتي، و غيرانتفاعي است كه اهداف آن ارتقاي تفاهم بين‌المللي؛ همكاري؛ گفت‌وشنود؛ پژوهش و توسعه در همه زمينه‌هاي كتابداري از جمله كتابشناسي، خدمات اطلاع‌رساني، و آموزش كاركنان؛ و ايجاد تشكيلاتي است كه از طريق آن بتوان جنبه‌هاي بين‌المللي كتابداري را ارائه كرد.

در جهت دستيابي به اين اهداف، فدراسيون در مورد فعاليت‌ها و سرمايه‌گذاري‌هايي كه مناسب و مطلوب تشخيص داده شود تصميم‌گيري مي‌كند. اين فعاليت‌ها عبارتند از: حمايت و هماهنگ كردن مطالعات و پژوهش‌ها؛ گردآوري، بررسي، انتشار، و اشاعه اطلاعات مربوط به فعاليت‌هاي كتابداري؛ تهيه كتابشناسي اطلاعات و آموزش؛ سازماندهي و برگزاري همايش‌هاي تخصصي؛ همكاري با مؤسسات بين‌المللي در زمينه اطلاع‌رساني، سندپردازي، و آرشيوداري؛ و ايجاد دفاتري براي انجام وظايف مشخص. در عنوان ايفلا علاوه بر واژه "انجمن‌ها"، واژه "مؤسسات" نيز حضور دارد كه شامل كتابخانه‌ها، مدارس كتابداري، و مؤسسات كتابشناختي است.

تاريخچه. فكر ايجاد سازماني بين‌المللي در حوزه كتابداري در سال 1926، در همايشي كه به مناسبت سالگرد انجمن كتابداران امريكا* در آتلانتا و فيلادلفيا برگزار گرديد، مطرح شد. در آن سال، گابريِل هنري در همايشي در پراگ پيشنهادي مبني بر ايجاد كميته‌اي بين‌المللي كه بيانگر فعاليت‌هاي كليه انجمن‌هاي ملي كتابداري باشد مطرح كرد. در 30 سپتامبر 1927، در جشن پنجاهمين سالگرد انجمن كتابداران انگليس *در شهر ادينبورگ اسكاتلند، اين پيشنهاد جامه عمل پوشيد. در اين جشن، نمايندگان انجمن‌هاي كتابداري 15 كشور شركت داشتند كه به همت آنان ايفلا پديد آمد و اسحاق كالين كتابدار كتابخانه ملي سوئد به‌عنوان نخستين رئيس ايفلا برگزيده شد.

اساسنامه ايفلا در نخستين كنگره جهاني كتابداري و كتابشناسي[2]  در رم در سال 1929 تهيه شد. در ابتدا ايفلا عمدتاً محل ديدار كتابداران مهم اروپايي و امريكايي بود و تا مدت‌ها نيز همين وضع ادامه داشت.

در سال 1933 نخستين اجلاس ايفلا در شيكاگو برگزار گرديد. در اين زمان تعداد اعضا به چهل‌ويك نفر از 31 كشور رسيد كه در ميان آنها كشورهايي از قاره امريكا و اروپا و نيز كشورهايي مانند چين، هند، ژاپن، مكزيك، و فيليپين حضور داشتند.

نخستين اجلاس ايفلا پس از جنگ جهاني دوم در 1947 در اسلو با كمك مالي بنياد راكفلر و با حضور پنجاه‌ودو نماينده از 18 كشور برگزار گرديد؛ كه مهم‌ترين دستاورد آن امضاي توافقنامه همكاري ميان ايفلا و يونسكو و نيز پذيرفته شدن ساختار بين‌المللي فهرستبرگه‌ها بود.

در سال 1961 همايش بين‌المللي اصول فهرست‌نويسي در پاريس برگزار گرديد و علاوه بر آن از سوي "شوراي منابع كتابخانه"[3]  اعانه‌اي به مبلغ 20000 دلار به آن اختصاص يافت كه سبب شد ايفلا بر امر فهرست‌نويسي تمركز يابد. در سال 1971 هرمن لايبيرز[4]  كتابدار كتابخانه ملي بلژيك، محل استقرار دبيرخانه ايفلا را به شهر لاهه هلند انتقال داد. وي برنامه كنترل كتابشناختي جهاني* (يو.بي.سي.)[5]  را پيشنهاد كرد و بدين ترتيب، كتابداران جهان سوم به ايفلا راه يافتند و با كمك مالي شوراي منابع كتابخانه، دفتري دائمي براي يو.بي.سي. در لندن ايجاد شد. لايبيرز گروهي را نيز به نام گروه توسعه برنامه[6]  در ايفلا ايجاد كرد كه بعدها تبديل به هيأتي تخصصي گرديد. در سال 1976 اساسنامه جديد ايفلا توسط انجمن در شهر لوزان به تصويب رسيد. در سال 1992 تعداد كشورهاي عضو به 135 كشور و تعداد اعضا به 1284 نفر رسيد. تا سال 2000 تعداد كشورهاي عضو 144 و تعداد كل اعضا به بيش از 1600 نفر بالغ گرديد.

عضويت. از سال 1976 ايفلا داراي دو نوع عضو اصلي بوده است: انجمن‌ها و نيز مؤسسات، كه هر دو داراي حق رأي هستند، نهادهاي مشاوره‌اي مرتبط با سازمان‌هاي بين‌المللي نظير فدراسيون بين‌المللي سندپردازي (فيد)[7] ، شوراي بين‌المللي آرشيو[8] ، شوراي بين‌المللي آموزش بزرگسالان[9]، سازمان جهاني استانداردسازي (ايزو)[10] ، انجمن بين‌المللي ناشران[11] ، و نظام بين‌المللي اطلاعات نشريات[12]  نيز حق رأي دارند. برخي سازمان‌هاي بين‌المللي كه با فعاليت‌هاي كتابداري مرتبط هستند مي‌توانند به عضويت ايفلا در آيند و حق رأي داشته باشند.

كشورهاي عضو حق عضويتي سالانه مي‌پردازند كه معادل يك درصد سهم پرداختي آن كشور به يونسكو است. مؤسسات و سازمان‌هاي عضو نيز سالانه 600 فلورن هلند و اعضاي وابسته مبلغ 150 فلورن هلند حق عضويت بابت ثبت نام در يك بخش پرداخت مي‌كنند. چنان‌چه اعضا مايل به ثبت نام در بخش‌هاي بيشتري باشند، براي عضويت در هر بخش بايد 100 فلورن هلند اضافه‌تر پرداخت كنند.

نهادهاي تصميم‌گيري. مهم‌ترين نهاد تصميم‌گيرنده، هيأت رئيسه و هيأت تخصصي است. هيأت رئيسه از نظر اجرايي و مديريتي اختيار تام دارد و هيأت تخصصي نيز در هماهنگي و برنامه‌ريزي فعاليت‌هاي تخصصي انجام وظيفه مي‌كند. هيأت رئيسه شامل رئيس و 7 عضو انتخابي و رئيس هيأت تخصصي است. هيأت تخصصي نيز متشكل است از هشت نفر مسئولان شاخه‌هاي هشتگانه و يك نفر ديگر كه از سوي اعضاي هيأت مالي انتخاب مي‌شود.

واحدهاي فرعي. بخش‌ها اركان ايفلا را تشكيل مي‌دهند و چندين بخش يك شاخه را پديد مي‌آورند كه هماهنگ با هم فعاليت دارند. كليه اعضا مي‌توانند در بخش‌هاي انتخابي، نامزدهاي خود را براي كميته‌هاي دائمي يا گروه‌هاي اصلي متخصصان، كه هماهنگ‌كننده برنامه‌هاي بخش‌ها هستند، انتخاب كنند. هيأت هماهنگ‌كننده از رؤسا و دبيران بخش‌هاي مربوط به آن شاخه تشكيل مي‌شود و هيأت تخصصي مركب از كليه رؤساي هيأت‌هاي هماهنگ‌كننده شاخه‌هاست. ايفلا براي انجام امور حرفه‌اي خود، علاوه بر اين، داراي دو واحد غيررسمي‌تر به نام ميزگرد و گروه كار است.

مقرّ اصلي. مقرّ اصلي ايفلا، كتابخانه سلطنتي در شهر لاهه است. كاركنان آن عبارتند از: دبير كل، مسئول هماهنگي فعاليت‌هاي حرفه‌اي، مدير اجرايي، و پنج نفر كارمند. اين افراد مسئوليت وظايف جاري سازمان، ارتباط با سازمان‌هاي ديگر، هماهنگي ميان گروه‌هاي حرفه‌اي مختلف و واحدهاي داخلي ايفلا، انجام امور مربوط به هيأت رئيسه و هيأت تخصصي، و انتشارات را برعهده دارند. هر برنامه اصلي برعهده يكي از كتابخانه‌هاي ملي جهان است. اين كتابخانه‌ها به‌عنوان دفتر مركزي و بين‌الملليِ هر يك از برنامه‌ها فعاليت مي‌كنند.

شاخه‌ها و بخش‌ها. هشت شاخه اصلي ايفلا، كه هر يك داراي بخش‌هاي متفاوت است، عبارتند از: 1) شاخه كتابخانه‌هاي پژوهشي عمومي اعم از ملي، دانشگاهي، و پارلماني؛ 2) شاخه كتابخانه‌هاي تخصصي؛ 3) شاخه كتابخانه‌هاي عمومي كه بخش‌هاي كتابخانه‌هاي نابينايان، كودكان، آموزشگاهي، و سيار در آن قرار مي‌گيرند؛ 4) شاخه كنترل كتابشناختي اعم از كتابشناسي، فهرست‌نويسي، رده‌بندي، و نمايه‌سازي؛ 5) شاخه مجموعه‌سازي و خدمات عمومي؛ 6) شاخه مديريت و فن‌آوري اطلاعات؛ 7) شاخه آموزش و پرورش؛ و 8) شاخه فعاليت‌هاي منطقه‌اي.

برنامه‌ها. ايفلا داراي 32 بخش و چندين ميزگرد و گروه كار است كه هر يك برنامه‌هاي خاص خود را دارد و از اين طريق، همه مسائل مربوط به كتابداري را از مطالعات پيچيده مربوط به مديريت كتابخانه‌هاي دانشگاهي تا آموزش حرفه‌اي كتابداران مدارس؛ از ايجاد مراكز منطقه‌اي مخصوص نابينايان در جهان سوم تا تهيه انتشارات رسمي؛ و از كوشش در راه اعتلاي شغل و حرفه كتابداري و كتابداران تا رشد و توسعه كتابخانه‌هاي عمومي مورد بررسي و مداقه قرار مي‌دهد.

همزمان با اين برنامه‌ها، ايفلا داراي شش برنامه اصلي است كه كل بخش‌ها در آن سهيم‌اند و ايفلا همواره همكاري ميان بخش‌ها را براي به ثمر رساندن آنها مورد تأكيد و تشويق قرار مي‌دهد؛ اين شش برنامه عبارت است از.

1. كنترل كتابشناختي جهاني و مارك بين‌المللي (يو.بي.سي.آي.ام.)؛

2. دسترسي جهاني به انتشارات* (يو.اي.پي.)[13] ؛

3. برنامه بين‌المللي مارك (آي.ام.پي.)[14] ؛

4. برنامه حفاظت مواد كتابخانه‌اي (پي.اي.سي.)[15] ؛

5. جريان جهاني ارتباطات (يو.دي.تي.)[16] ؛

6. برنامه پيشبرد كتابداري* در جهان سوم (اِي.ال.پي.)[17] .

همايش‌ها. براي پيشبرد برنامه‌ها و فعاليت‌هاي ايفلا، همايش‌ها و نشست‌ها اهميت بسزايي دارند. در اجلاس‌هاي سالانه، بيش از 150 نشست علمي برگزار مي‌گردد. هر دو سال يك‌بار در اجلاس ايفلا، شوراي ايفلا نيز تشكيل مي‌شود كه در آن، مسائلي از قبيل انتخابات، گزارش بودجه، و بررسي وظايف مطرح مي‌گردد.

انتشارات. انتشارات ايفلا عبارتند از :>مجله ايفلا<[18]، فصلنامه>كنترل كتابشناختي و فهرستنويسي بين‌المللي<[19]  ،<سالنامه ايفلا<[20] ، و >راهنماي ايفلا<[21]  كه هر دو سال يك‌بار منتشر مي‌شود. دبيرخانه مركزي ايفلا از سال 1984 چاپ سلسله انتشارات جديدي به نام >گزارش‌هاي تخصصي ايفلا<[22]  را زير نظر هيأت تخصصي خود شروع كرده است كه هدف آن ارائه يافته‌هاي حاصل از برنامه‌هاي تخصصي به عده بيشتري از خوانندگان است. ايفلا همچنين انتشارات مربوط به برنامه‌هاي اصلي را برعهده دارد و خبرنامه‌هايي نيز درباره برنامه‌هاي اصلي و فعاليت‌هاي بخش‌ها، شاخه‌ها، و ميزگردها چاپ مي‌كند كه آخرين اطلاعات را در اختيار علاقه‌مندان قرار مي‌دهد.

بودجه. ايفلا طي ساليان متمادي از كمك‌هاي مالي گروهي از مؤسسات، نمايندگي‌ها، و شركت‌ها براي برگزاري همايش‌ها و كلاس‌هاي كارآموزي، طرح‌هاي مطالعاتي و پژوهشي، و بورس‌هاي تحصيلي برخوردار بوده است.

ايفلا در سال‌هاي 1987-1988 كمك‌هاي مؤثري از يونسكو، دولت امريكا (از طريق كميسيون ملي علوم كتابداري و اطلاع‌رساني)[23] ، شوراي منابع كتابخانه، آژانس توسعه  بين‌المللي كانادا[24] ، دولت فرانسه، و شوراي فرهنگي بريتانيا دريافت كرده است.

زبان. زبان رسمي ايفلا، انگليسي، فرانسوي، روسي، آلماني، و اسپانيولي است. در همايش‌ها و جلسات عمومي متن سخنراني به يكي از اين زبان‌ها ايراد مي‌شود و ترجمه همزمان آن به زبان‌هاي ديگر انجام مي‌گيرد.

 

مآخذ :

1) "IFLA and Contemporary Library Problems", Special Issue of IFLA Journal (1977); 2) IFLA's First Fifty years: Achievement and Challonge in International librarianship. edited by W.R.H. Koops and J. Wieder (1977).

                كارول هنري[25]  (WELIS)

                ترجمه و تلخيص نرگس نشاط

 


[1]. International Federation of Library Associations andInstitutions (IFLA)

[2]. World Congress of Librarianship and Bibliography

[3]. Council on Library Resources

[4]. Herman Liebaers

[5]. Universal Bibliographic Control (UBC)

[6]. Program Development Group

[7]. International Federation for Documentation (FID)

[8]. International Council on Archives (ICA)

[9]. International Council on Adult Education (ICAE)

[10]. International Organization for Standardization (ISO)

[11]. International Publishers Association (IPA)

[12]. International Serials Data System (ISDS)

[13]. Universal Availability of Publication (UAP)

[14]. International Marc Program (IMP)

[15]. Preservation And Conservation Core Program (PAC)

[16]. Universal Dataflow Telecommunications (UDT)

[17]. Advancement of Librarianship in the Third World(ALP)

[18]. IFLA Journal

[19]. International Cataloguing and Bibliographic Control

[20]. IFLA Annual

[21]. IFLA Directory

[22]. IFLA Professional Reports

[23]. National Comision for Library and Information Science(NCLIS)

[24]. Canada International Development Agency (CIDA)

[25]. Carol Henry

 

بازگشت به فهرست مقالات الف