Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب 

 

باشگاه كتاب[1] . نهادي كه كتاب را از طريق پست ميان افراد يا اعضا توزيع مي‌كند باشگاه كتاب نام دارد. باشگاه كتاب، متون را با بهايي كمتر از نظام معمول تجاري در اختيار مي‌گذارد. چنين متوني قبلاً چاپ و منتشر شده‌اند و براي اين منظور خاص تجديد چاپ مي‌شوند. حق تأليف حاصل از فروش توسط باشگاه كتاب ـ از لحاظ توليد ارزش افزوده ـ هم به نفع ناشر و هم به سود مؤلف است (33:6).

به‌علت تبليغات وسيعي كه از طريق باشگاه كتاب به‌عمل مي‌آيد، بر شهرت مؤلفان و ميزان فروش كتاب‌هاي ارزشمند و در نتيجه، بر سود و درآمد ناشران و نويسندگان افزوده مي‌گردد. در كشورهاي بزرگ و پرجمعيت، توزيع كتاب از طريق پست از نيازهاي فوري است و مي‌توان از اين راه نياز همه نقاط كشور را، از روستاها و شهرك‌هاي كوچك گرفته تا شهرهاي بزرگ، از نظر توزيع سريع كتاب‌هاي مفيد و مورد نياز برآورده ساخت. با وجود چنين ضرورتي، كتابفروشي‌هاي موجود در بيشتر ورها كه به كار توزيع كتاب مي‌پردازند بسيار اندك است؛ و به همين سبب، ايجاد باشگاه‌هاي كتاب امري ضروري است.

نخستين باشگاه كتاب در سال 1919 در آلمان تأسيس شد كه متون كهن را بازچاپ و توزيع مي‌كرد. در ايالات متحده "باشگاه كتاب ماه" (تأسيس 1926) و "انجمن‌گاه اصناف ادبي" (تأسيس 1927) نخستين اقدام‌ها در اين راه محسوب مي‌شوند كه در طي چهل سال اول فعاليت خود، بيش از 200 ميليون نسخه جديد را - به‌ويژه در مناطقي كه كتابفروشي وجود داشت - توزيع كردند. تا دهه 1980 نزديك به يكصد باشگاه كتاب در ايالات متحده وجود داشته كه اغلب آنها تخصصي بوده‌اند (5: ج 2، ص 370).

در ايران شايد بتوان نخستين اقدام در اين زمينه را تشكيل انجمن دوستداران كتاب (ايران) (تأسيس 1330 ش.) دانست كه به همت محسن صبا در تهران تأسيس شد. اين انجمن در طول حيات خود كار چاپ و نشر كتاب‌هاي فارسي نفيس و اهداي آنها به اعضاي انجمن را برعهده داشته است (1: 584-585). هم اكنون مؤسسه‌ها و سازمان‌هاي مختلف خصوصي و دولتي نيز به اين امر همت گماشته‌اند. به‌طور مثال، مؤسسه فرهنگي جهان تاب قزوين از سال 1375 به‌طور آزمايشي طرح ارسال كتاب براي علاقه‌مندان را آغاز كرد (4: 12) و مؤسسه فرهنگي و اطلاع‌رساني نمايه نيز با موجودي بيش از 15000 عنوان كتاب به ايجاد باشگاه كتاب نمايه همت گماشت (3: 23).

اهميت اقتصادي و بازرگاني باشگاه‌هاي كتاب در اين است كه توسط ناشران مختلف تأسيس شود، يا لااقل گروهي از باشگاه‌هاي كتاب توسط آنها حمايت شود. به اين ترتيب، باشگاه‌هاي كتاب تبديل به نهادي مكمل مؤسسه‌هاي انتشاراتي مي‌شوند كه در نهايت، فروش بيشتر كتاب‌ها و انتشارات آنها را تأمين و تضمين مي‌كند. مخارج اداره كردن باشگاه‌هاي كتاب از طريق پخش، توسعه، و توليد تأمين مي‌شود و ضمناً با افزايش توليد مؤسسه انتشاراتي، امكان جذب مؤلفان و نويسندگان بيشتري فراهم مي‌شود.

همان‌گونه كه ناشران، باشگاه‌هاي كتاب را به‌عنوان تأسيسات مكمل خود بنياد نهاده‌اند، مجلات نيز چنين كرده‌اند. به‌طور مثال، مجله "تايم"[2]  و "لايف"[3]  مسئوليت نشر <برنامه مطالعه تايم>[4]  را برعهده گرفته‌اند و بدين ترتيب، ادبيات جديد و معاصر را ميان خوانندگان ترويج مي‌كنند.

راه ديگر عرضه كتاب توسط معلمان در كلاس درس انجام مي‌شود. تقاضاي عضويت دسته‌جمعي از هر كلاس دريافت مي‌شود و معلم، مسئول اين برنامه است. معلم به باشگاه كتاب اطلاع مي‌دهد كه به چه تعداد كتاب در كلاس نياز دارد سپس كتاب‌هاي دريافتي را ميان دانش‌آموزان توزيع و بهاي آن را جمع‌آوري مي‌كند (7: ج 4، ص 669). اين روش به باشگاه امكان مي‌دهد كه تعداد بيشتري عضو گردآوري و مؤسسه را از نظر اقتصادي ياري رساند (61:2).

با وجود گوناگوني باشگاه‌هاي كتاب، شكل سازماني آنها كم‌وبيش يكسان است، تخفيف‌هاي متنوعي به كتاب‌هاي انتخاب شده مي‌دهند، و تقريباً كليه آنها براي رواج عضويت، كتاب رايگان در اختيار قرار مي‌دهند يا تعداد زيادي كتاب را با تخفيف كلي عرضه مي‌كنند (5: ج 2، ص 370). بيشتر باشگاه‌ها از اعضا مي‌خواهند كه در طي دوازده ماه بين سه تا نُه جلد كتاب خريداري كنند و برخي نيز به كساني كه تعداد معيّني كتاب خريداري كنند تعدادي كتاب جايزه مي‌دهند. معمولاً خبرنامه‌اي ماهانه براي اعضا فرستاده مي‌شود كه شامل آگهي‌ها و بررسي كتاب‌هاي منتخب جاري است. كتاب منتخب به‌طور معمول در تاريخ تعيين‌شده براي متقاضي از طريق پست فرستاده مي‌شود. كتاب(ها) با صورتحسابي كه در آن، تقاضا شده وجه مربوط ظرف مدت معيّني پس از وصول پرداخت گردد فرستاده مي‌شود. اگر وجه در مدت تعيين‌شده پرداخت نشود، اين صورتحساب همه‌ماهه براي متقاضي فرستاده مي‌شود تا پرداخت صورت گيرد. معمولاً تا پرداخت مبلغ پيشين انجام نشود، كتاب جديدي فرستاده نمي‌شود (7: ج 4، ص 670).

موفقيت هر باشگاه كتاب فقط به مجموعه‌اي كه براي فروش عرضه مي‌كند بستگي ندارد، بلكه به سرعت، كارآيي، و ارائه خدمات لازم براي هر عضو نيز وابسته است.

چون پيوسته تأكيد بر رعايت صرفه‌جويي خريداران كتاب از باشگاه‌هاست، قيمت نقش مهمي برعهده دارد. تخفيفي كه توسط باشگاه‌ها داده مي‌شود از 12 تا 40 درصد قيمت كتاب‌هاست. اين بدان معناست كه باشگاه بايد كتاب را خود توليد كند يا با تخفيفي ويژه از ناشر بخرد (62:2).

باشگاه‌هاي كتاب در عصر رايانه. ظهور رايانه انجام امور باشگاه‌هاي كتاب را متحوّل كرده و بيشتر كارهايي كه توسط افراد انجام مي‌شد به رايانه سپرده شده است. سرعت در آماده‌كردن صورتحساب و تهيه گزارش‌هاي مختلف، و آمارگيري و بررسي گزارش‌ها از مزاياي استفاده از رايانه است. اين درصورتي است كه باشگاه داراي تعداد قابل توجهي عضو باشد. در غير اين صورت، از نظر اقتصادي مقرون به صرفه نيست (7: ج 4، ص 671).

 

مآخذ: 1) "انتشارات انجمن دوستداران كتاب". سخن. دوره چهارم، 7 (خرداد 1332): 584-585؛ 2) "باشگاه كتاب". ترجمه ناصر مظاهري. كتابداري. دفتر 26 و 27 (1376): 59-؛64 3) "باشگاه كتاب نمايه". كتاب هفته. شماره 38، شنبه 15 دي 1380، ص 23؛ 4) "مي‌خواهم كلوپ كتاب ايجاد كنم". كتاب هفته. شماره 32، شنبه 1 دي 1390، ص 12؛

5) "book club" .The New Encyclopaedia Britannica. Vol. 2, P. 370; 6) "Book Clubs". International Encyclopedia of Information and Library Science, P. 33; 7) Haas, Irvin "Book Clubs" . Encyclopedia of Library and Information Science. Vol.4. PP.667-672.

 نرگس نشاط



[1].Book club

[2].Time

[3]. Life

[4]. Time Reading Programme

 

بازگشت به فهرست مقالات ب