Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

بحرين، كتابخانه‌هاي. بحرين كشوري مستقل در خاورميانه است كه ميان عربستان سعودي و شبه جزيره قطر قرار دارد. اين كشور داراي 36 جزيره است و منامه، پايتخت آن، بزرگ‌ترين آنها به‌شمار مي‌رود. جمعيت بحرين (طبق آمار سال 2000) 617,000 نفر بوده است. مساحت آن 678 كيلومترمربع و زبان رسمي آن عربي است، ليكن زبان انگليسي نيز به‌طور گسترده مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

كشور بحرين فاقد كتابخانه ملي است ولي در سال 1990 بالغ بر 250 كتابخانه داشته كه شامل 14 كتابخانه عمومي، 4 كتابخانه دانشگاهي، 170 كتابخانه آموزشگاهي، و 60 كتابخانه تخصصي بوده است. بيش از 421 نفر در كتابخانه‌ها شاغل بوده‌اند كه تنها 76 نفر آنها مدرك كتابداري داشته‌اند. اغلب اين كتابخانه‌ها درصدد افزايش تعداد كاركنان حرفه‌اي و گسترش مجموعه‌هاي خود هستند و همگام با جوامع غربي، كاربرد ريز رايانه‌ها و فن‌آوري اطلاعات به‌صورت گسترده‌اي در دستور كار آنها قرار گرفته است.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. در بحرين چهار كتابخانه دانشگاهي وجود دارد كه عبارتند از: دانشگاه بحرين (يو.پي)، دانشگاه خليج فارس (اي.جي.يو)، دانشكده داروسازي و علوم پزشكي (سي.ام.ام.اس) وابسته به دانشگاه خليج فارس، و دانشكده بهداشت (سي.اچ.اس).

كتابخانه دانشگاه بحرين، بزرگ‌ترين كتابخانه دانشگاهي، در سال 1987 از ادغام دو مؤسسه بزرگ دانشگاهي به نام‌هاي "دانشگاه هنر، علوم، و آموزش" (دانشكده تربيت معلم سابق، تأسيس 1962) و دانشگاه پلي‌تكينك خليج (دانشكده فني خليج سابق، تأسيس 1968)، تشكيل شد. دانشگاه بحرين بيش از 5000 دانشجو و 1000 نفر هيأت علمي و كارمند دارد و برنامه‌هاي كارشناسي و كارشناسي ارشد را در پنج دانشكده هنر، بازرگاني، تربيت معلم، مهندسي، و علوم ارائه مي‌دهد. كتابخانه اين دانشگاه بالغ بر 110,000 جلد كتاب و حدود 18,000 عنوان نشريه به زبان‌هاي عربي و غيرعربي دارد و كتابخانه‌اي واسپاري براي انتشارات سازمان ملل متحد و بانك جهاني محسوب مي‌شود. همچنين با اشتراك بيش از 50 پايگاه اطلاعات كتابشناختي به‌صورت لوح فشرده، كاربرد گسترده فن‌آوري لوح فشرده را سبب شده است.

دانشگاه خليج فارس توسط دفتر عربي آموزش و پرورش در رياض[1] ، كه داراي نمايندگي‌هايي در بحرين، عراق، كويت،

عمان، قطر، عربستان سعودي، و امارات متحده عربي است حمايت مي‌شود. محوطه اصلي دانشگاه كه به‌صورت ساختماني تازه تأسيس طراحي و بنا شده داراي دانشكده‌هايي در زمينه آموزش تخصصي و فن‌آوري كاربردي است و نيز اعطاي مدرك صلاحيت علمي و كارشناسي ارشد را برعهده دارد. كتابخانه اين دانشگاه 10,000 جلد كتاب به زبان عربي و غيرعربي دارد.

دانشكده داروسازي و علوم پزشكي، قديمي‌ترين دانشكده دانشگاه خليج فارس، در سال 1983 در مركز پزشكي سَلمانيه واقع در منامه تأسيس شد. كتابخانه آن داراي حدود 15,000 جلد كتاب و بيش از 700 عنوان نشريه است و خدمات پيوسته كاوش در پايگاه اطلاعاتي را از طريق پايگاه ديالوگ* ارائه مي‌دهد.

دانشكده بهداشت كه در سال 1976 با عنوان "مدرسه پرستاري" تأسيس شد، مسئوليت تربيت و آموزش دانشجويان را جهت كار در بيمارستان‌ها و مراكز بهداشت به‌عنوان متخصصان پيراپزشكي، پرستاران درجه يك، و تكنسين‌هاي آزمايشگاهي برعهده دارد. كتابخانه اين دانشكده كه براي انتشارات سازمان بهداشت جهاني، نوعي كتابخانه واسپاري به‌شمار مي‌رود داراي 20,000 جلد كتاب فهرستنويسي شده و 535 عنوان نشريه است. دو نظام عمده پايگاه اطلاعاتي لوح فشرده نصب شده در اين كتابخانه عبارتند از: فايل كتابشناختي[2]  براي فهرستنويسي و پايگاه اطلاعاتي پزشكي مدلاين براي خدمات مرجع.

گرچه همكاري ميان كتابخانه‌هاي دانشگاهي وجود دارد ولي فقدان شماره‌هاي پيشين نشريات مورد نياز اغلب كتابخانه‌ها موجب شد كه اين كتابخانه‌ها به خدمات امانت بين‌كتابخانه‌اي مركز تهيه مدارك كتابخانه بريتانيا[3]  وابسته گردند. كتابداران دانشگاه بحرين كار بر روي ويرايش جديد >فهرست مشترك نشريات و سفارشات جاري بحرين<[4]  را از اوايل دهه 1990 آغاز كردند. اين افراد كارهاي مشابهي در كتابخانه‌هاي دانشگاهي، تخصصي، و آموزشگاهي انجام داده‌اند. كتابخانه‌هاي دانشگاهي، كار سفارش و توزيع كتاب‌هاي درسي را نيز برعهده دارند.

كتابخانه‌هاي عمومي. نخستين كتابخانه عمومي بحرين در سال 1946 تأسيس شد و امروزه اين كشور داراي كتابخانه عمومي منامه[5]  به‌همراه يازده كتابخانه اقماري است كه كتابخانه‌اي واسپاري براي يونسكو و انتشارات دولتي به‌شمار مي‌آيد. كتابخانه‌هاي عمومي بخشي از وزارت آموزش و پرورش هستند و اين وزارتخانه داراي هيأت مديره‌اي جهت انجام تمام امور كتابخانه‌هاي عمومي است. كتابخانه‌هاي عمومي بحرين داراي حدود 125,000 جلد كتاب، بيش از 600 عنوان نشريه، و تقريباً 2000 منبع ديداري و شنيداري است. در اوايل دهه 1990، اين كتابخانه‌ها بالغ  بر 330,000  جلد كتاب را به تقريباً به‌همين تعداد عضو امانت داده‌اند.

كتابخانه عمومي منامه مسئوليت دريافت پنج نسخه از هر كتاب منتشر شده در بحرين را برعهده دارد. اين كتابخانه، در واقع، مركزي براي نظام كتابخانه‌هاي عمومي بحرين به‌شمار مي‌رود و خريد كتاب، فهرستنويسي، و پردازش متمركز را براي آنها انجام مي‌دهد. كتابخانه عمومي منامه داراي كتابخانه موسيقي، سيّار، و بخش كودكان مجهز به تجهيزات و منابع ديداري و شنيداري است. مدير اين كتابخانه، رئيس دفتر اجرايي نظام كتابخانه‌هاي عمومي است و دو دستيار اصلي دارد كه يكي رئيس كتابخانه مركزي و ديگري رئيس ساير شعبه‌هاست. اين نظام حدود 90 كارمند دارد كه از 21 نفر كارشناس آن 10 نفر در رشته كتابداري و 11 نفر در ساير رشته‌ها تخصص دارند.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. وزارت آموزش و پرورش بحرين 147 مدرسه ابتدايي، راهنمايي، و متوسطه شامل 69 مدرسه دخترانه و 78 مدرسه پسرانه را اداره مي‌كند. تا اواخر دهه 1980، تعداد دانش‌آموزان ثبت نام شده، حدود 91,000 نفر بود. همچنين بحرين 30 مدرسه خصوصي وابسته به سازمان‌ها و سفارتخانه‌هاي مختلف دارد. به‌منظور كسب اعتبار، هريك از اين مدارس بايد كتابخانه‌اي داشته باشند. در ميان مدارس دولتي، بهترين كتابخانه‌ها، كتابخانه‌هاي مدارس متوسطه هستند.

از 100 نفر كارمند شاغل در كتابخانه مدارس دولتي، 40 نفر داراي مدرك كارشناسي و برخي متخصص رشته كتابداري هستند. تعدادي از كتابخانه‌هاي مدارس ابتدايي، كارمندان پاره‌وقت داوطلب دارند و تمام مدارس متوسطه داراي كتابداراني آموزش ديده‌اند. وزارت آموزش و پرورش، بخشي را به فراهم‌آوري و پردازش متمركز كتاب اختصاص داده است كه مسئوليت توزيع كتاب به مدارس را نيز برعهده دارد. همچنين مدارس خصوصي مي‌توانند منابع مورد نياز خود را از ادارات مربوط با استفاده از بودجه‌هاي خصوصي خريداري كنند.

در ميان 30 مدرسه خصوصي، مدرسه هندي با بيش از 5000 دانش‌آموز بزرگ‌ترين مدرسه است. كتابخانه اين مدرسه داراي 2 كتابدار آموزش ديده است و مجموعه آن شامل 12,000 جلد كتاب و 120 عنوان نشريه ادواري است.

مدرسه امريكايي بحرين، به‌عنوان يكي از مؤسسات آموزشي خارج از كشور به‌شمار مي‌رود و جايزه رياست جمهوري امريكا را در سال 1985 دريافت كرد. كتابخانه اين مدرسه با 27,000 جلد كتاب و 160 عنوان نشريه، مركز رسانه‌اي تمام مجهز است. مدرسه انگليسي سنت كريستوفر داراي 11,000 جلد كتاب است. مدرسه ابن خلدون و مدرسه البيان، كتابخانه‌هاي مناسب با كتابداران آموزش‌ديده دارند. ساير مدارس خصوصي به‌همراه كتابخانه‌هايشان عبارتند از: مدرسه پاكدلان، مدرسه پاكستاني‌ها، مدرسه اردو، مدرسه آسيايي، و مدرسه حَبَرَه.

مركز فن‌آوري آموزشي (مركز وسايل ديداري و شنيداري سابق) زير نظر وزارت آموزش و پرورش جهت تهيه تجهيزات ديداري و شنيداري براي كتابخانه‌هاي مدارس دولتي، در سال 1984 تأسيس شد و تقريباً 1000 حلقه فيلم دارد. با ياري اين مركز نقش كتابخانه‌هاي آموزشگاهي گسترش يافته و هم‌اكنون مراكز منابع آموزشي[6]  يا مراكز رسانه‌هاي آموزشي[7]  ناميده مي‌شود.

كتابخانه‌هاي تخصصي. كشور بحرين داراي كتابخانه‌هاي تخصصي جديدي است، اما بزرگ‌ترين رده اصلي اين گروه، متعلق به كتابخانه‌هاي تخصصي دولتي است. 16 وزارتخانه و چندين سازمان دولتي داراي كتابخانه هستند. مركز مطالعات و تحقيقات بحرين (بي.سي.اس.آر)[8] ،مؤسسه‌اي دولتي، حامي انجام تحقيقات در علوم اجتماعي و كاربردي است كه مانند بنياد ملي علوم ايالات متحده[9]  عمل مي‌كند. كتابخانه اين مركز داراي 4000 جلد كتاب و 200 عنوان نشريه است. اين كتابخانه، خدمات كاوش پيوسته از طريق پايگاه ديالوگ* را ارائه مي‌كند و با مؤسسه تحقيقات علمي كويت (كي.آي.اس.آر)[10]  توسط "دايال ـ اين"[11] ، داراي ارتباط مستقيم است. برقراري اين ارتباط با پايگاه اطلاعاتي كي.آي.اس.آر، سبب دستيابي به مجموعه منابع اين مؤسسه شده است.

مركز اسناد بحرين [12]زير نظر دفتر وليعهد، بنياد نهاده شده است و مجموعه آن شامل 5000 جلد كتاب، مجموعه بزرگي از نسخ خطي، و اسناد وابسته به بحرين و ساير كشورهاي حوزه خليج‌فارس است. اين مركز، نشريه علمي >الوثيقه< را در بحرين منتشر مي‌كند.

سازمان نيروي دفاعي بحرين كتابخانه‌اي مركزي با سه كتابخانه اقماري دارد كه يكي از اين آنها كتابخانه‌اي پزشكي است. ساير كتابخانه‌هاي پزشكي وابسته به بيمارستان‌هاي هيأت‌هاي امريكايي و بين‌المللي هستند.

كتابخانه شوراي بريتانيا[13]  داراي بالغ بر 12,000 جلد كتاب و چندين نشريه مورد علاقه عموم را است. سفارت امريكا داراي كتابخانه‌اي بازرگاني و خدمات مشاوره دانشجويي است. كتابخانه "دعوت و ارشاد" [14]كه توسط هيأت آموزشي عربستان سعودي پشتيباني مي‌شود، داراي مجموعه مناسبي از منابع اسلامي، حديث، و موضوعات وابسته است.

در سال 1977 مركز اطلاع‌رساني سازمان ملل [15]در بحرين تأسيس شد كه هدف آن فراهم‌آوري اطلاعات در بحرين، قطر، و امارات متحده عربي براي سازمان ملل است. اين كشورها از سال 1971 به عضويت اين سازمان درآمده‌اند. استفاده از مركز اطلاع‌رساني سازمان ملل براي عموم آزاد است و داراي 10,000 منبع، شامل نشريات كليه شاخه‌هاي سازمان ملل و تعداد زيادي فيلم مستند است.

بحرين مركزي براي بانكداري آزاد (خارج از شمول مقررات كشوري) است و كتابخانه و مركز اطلاع‌رساني با منابع مربوط به برخي بانك‌ها دارد. كتابخانه بنگاه اقتصاد بحرين[16]  داراي 5000 جلد كتاب و 50 عنوان نشريه است. شركت بانكداري اعراب، بانك بين‌المللي خليج فارس، بانك ملي بحرين، بانك بحرين و كويت، و گروه بيمه اعراب نيز داراي كتابخانه و مركز اطلاع‌رساني هستند.

شركت نفت بحرين (باپكو) دو كتابخانه فني و پرورشي دارد. كتابخانه پرورشي آن داراي 13000  جلد كتاب و 75 عنوان نشريه است. شركت آلومينيوم بحرين، شركت صنايع پتروشيمي خليج، فارس شركت ملي گاز بحرين، و شركت‌هاي وابسته نيز كتابخانه‌هاي فني دارند. برخي مراكز آموزشي مانند مركز آموزش بانكداران بحرين، گروه مديران مشاور، مركز آموزش باتل‌كو، و مؤسسه مالي بحرين خود داراي كتابخانه‌هايي هستند.

گروه‌هايي مانند انجمن تاريخ و باستان‌شناسي، انجمن پزشكي بحرين، انجمن هنرهاي بحرين، و انجمن مهندسان نيز كتابخانه‌هايي براي اعضاي خود دارند. كتابخانه بيت‌القرآن [17]واقع در ساختماني زيبا در مركز شهر منامه، داراي منابع قرآني و تفاسير و ترجمه‌هاي انجام شده از سراسر دنياست. ساختمان جديد ستاد موزه ملي بحرين كتابخانه‌اي با مجموعه‌اي شامل 8000 جلد كتاب و منابع ويژه درباره كشور بحرين دارد.

حرفه كتابداري. دانشگاه بحرين ارائه‌دهنده برنامه كارشناسي ارشد در زمينه منابع اطلاعاتي و آموزشي است كه نخستين برنامه حرفه كتابداري در كشور به‌شمار مي‌رود. اين برنامه، به‌طور مشترك توسط وزارت آموزش و پرورش و كتابخانه دانشگاه حمايت مي‌شود. در نخستين سال اجراي برنامه، وزارت آموزش و پرورش 33 كتابدار را تحت پوشش قرار داد و دانشجويان ملزم به گذراندن 30 ساعت واحد درسي بودند. تا اواخر دهه 1980 شش نفر بحريني مطالعات خود را در خارج از كشور تكميل كردند و با مدرك مديريت كتابداري و اطلاع‌رساني در مقطع كارشناسي و كارشناسي ارشد از كشورهاي كانادا، انگليس، و ايالات متحده بازگشتند. اين افراد، پيشگامان حرفه كتابداري در كشور بحرين بوده‌اند. اغلب كتابداران محلي، مدارك كتابداري خود را در كشورهاي عربستان‌سعودي، مصر، قطر، يا امارات متحده عربي اخذ كرده‌اند.

در كشور بحرين هنوز سازمان يا انجمن حرفه‌اي كتابداران يا متخصصان اطلاع‌رساني وجود ندارد. در سال 1985 بحث‌هايي درباره تشكيل انجمن كتابداران صورت گرفت كه منجر به طرح آيين‌نامه‌هايي براي فعاليت‌هاي كتابداران شد اما پيشرفت در اين زمينه بسيار كُند بوده است.

 

مآخذ:

1) "Central Statistical Organization". Statistical Abstract, 1988; 2) "Directorate of Public Libraries". Facts and Figures about Public Libraries, 1989.

 

 

 

    س.ناظم علي[19] (   WELIS )

 

    ترجمه: سودابه نوذري  

 



 

[1]. Arab Bureau of Education in Riyadh

[2]. Biblio file

[3]. British Library Document Supply Centre

[4]. Bahrain Union List of Serials and Standing Orders

[5] .Manama Public Library (MPL)

[6]. Learning Resource Centers

[7]. School Media Centers

[8]. Bahrain Center for Studies and Research (BCSR)

[9]. U.S National Science Foundation

[10]. Kuwait Institute of Scientific Research (KISR)

[11]. DIAL -IN

[12]. Bahrain Document Center

[13]. British Council Library (BCL)

[14]. Dawa and Irshad library

[15]. United Nations Information Center (UNIC)

[16]. Bahrain Monetary Agency (BMA)

[17]. Beit Al. Qur'an Library

[18]. S. Nazim Ali

 بازگشت به فهرست مقالات ب