Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

برزيل، كتابخانه‌هاي. جمهوري فدرال برزيل، به‌عنوان بزرگ‌ترين كشور امريكاي جنوبي، از شمال، غرب، و جنوب با همه كشورهاي امريكايي جنوبي به‌جز شيلي و اكوادور هم‌مرز است و اقيانوس اطلس در شرق آن قرار دارد. جمعيت برزيل (طبق آمار سال 2000) 170100000 نفر، مساحتش 8511965 كيلومتر مربع، و زبان رسمي آن پرتغالي است.

تاريخچه. نخستين كتابخانه‌ها در برزيل، كتابخانه‌هاي آموزشگاهي بود كه توسط يسوعيان و در مدارسي كه در سائوويسنته[1]  (سال 1550)، ريودو ژانيرو[2]  (سال 1567)، و باهيا[3]  (سال 1568) تأسيس گرديده بود اداره مي‌شد. مهم‌ترين آنها كتابخانه مدرسه باهيا بود كه كتابداران اروپايي در آن كار مي‌كردند. در سال 1858 خانواده سلطنتي پرتغال از ترس سربازان ناپلئون گريختند و با كشتي به برزيل آمدند و كتاب‌هاي نفيسي را با خود به برزيل آوردند. اين كتاب‌هاي سلطنتي اساس مجموعه كتابخانه ملي را، كه در سال 1810 تأسيس شد، تشكيل مي‌داد. كتابخانه‌هاي عمومي بسياري در برزيل تأسيس شد كه اولين آنها سال 1811 در باهيا ايجاد گرديد و مانند كتابخانه‌هاي عمومي در ايالات متحده و بريتانيا در قرن هجدهم شكل گرفت. پس از استقلال برزيل در سال 1822، در ساير ايالات برزيل نيز كتابخانه عمومي تأسيس شد.

پس از دهه 1950، هنگامي كه پيشرفت‌هاي فن‌آوري موجب به‌وجود آمدن كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تخصصي شد، حمايت دولت هم از كتابخانه‌هاي عمومي  كاهش يافت. مؤسسه اطلاع‌رساني علوم و فن‌آوري برزيل[4] ، كه در سال 1954 تأسيس گرديد، به توسعه كتابخانه‌هاي تخصصي دانشگاهي و نيز تحول نظام اطلاع‌رساني كمك فراوان كرد. در حالي‌كه كتابخانه‌هاي دانشگاهي و تخصصي بهره فراواني از فن‌آوري‌نوين برده بودند، مسئولان ايالتي و ملي توجه به كتابخانه‌هاي عمومي را در دهه‌هاي 1970 و طي سال‌هاي 1980 از سر گرفتند.

كتابخانه ملي. طي سال‌هاي 1808 تا 1809 كتابخانه ملي برزيل كار خود را با مجموعه سلطنتي آغاز كرد. خانواده سلطنتي مجموعه كتابخانه را در بيمارستان "سومين فرمان راهبان[5]قرار داد و پس از سال 1859 به ساختمان جديد منتقل ساخت. توسعه مجموعه در دهه 1900 به‌گونه‌اي بود كه ساختمان كتابخانه، ديگر، جوابگوي اين رشد نبود؛ زيرا مجموعه كتابخانه با توجه به قانون واسپاري و نيز خريد، مبادله، و اهدا بسيار رشد كرد و شامل حدود 7000000 جلد كتاب، 650000 نسخه خطي، و 60000 جلد كتاب ناياب بود.

در سال 1990، كتابخانه ملي به‌صورت سازماني مستقل در آمد و مؤسسه ملي كتاب[6]  يكي از بخش‌هاي آن مي‌شد. كتابخانه ملي گردآوري كليه آثار منتشر شده در برزيل، امانت بين كتابخانه‌اي در سطح بين‌المللي، و مسئوليت شماره استاندارد بين‌المللي كتاب را برعهده دارد.

آرشيو ملي. وظايف اصلي اين آرشيو طي حكمي از سوي پادشاه در سال 1838 تعيين شد. اين آرشيو كليه اسناد مربوط به دستگاه‌هاي اجرايي، قانونگذاري و قضايي، و نيز اسناد مربوط به افراد و حرفه تجارت را كه از نظر تاريخي مهم هستند گردآوري مي‌كند. در اين آرشيو بيش از 25 كيلومتر نسخه خطي، مواد چاپي، آثار مربوط به نقشه‌كشي، مواد شنيداري و ديداري از قرن شانزدهم تاكنون وجود دارد. آرشيو ملي داراي 20000 جلد كتاب در زمينه‌هاي تاريخ، حقوق، مطالعات آرشيوي، و نيز كتاب‌هاي ناياب است. همچنين آزمايشگاهي براي حفظ و مرمت آثار دارد.

كتابخانه‌هاي دانشگاهي. برنامه ملي كتابخانه‌هاي دانشگاهي توسط دفتر آموزش عالي وزارت آموزش و پرورش به‌منظور حمايت از برنامه‌هاي همكاري كتابخانه‌هاي دانشگاهي و توسعه سياست‌هاي كتابخانه‌هاي دانشگاهي دولتي و غيردولتي تدوين شد.

در ميان دانشگاه‌هاي ايالتي، كتابخانه دانشگاه سائوپولو[7]بزرگ‌ترين مجموعه را در برزيل دارد. از دانشگاه‌هاي خصوصي، كتابخانه دانشگاه اسقفي كاتوليك[8]  در ريودوژانيرو به‌سبب خدمات عالي و مجموعه‌اش مشهور است.

بيشتر دانشگاه‌ها داراي امكانات كتابخانه‌اي غيرمتمركز هستند. در سال 1990، دانشگاه فدرال ريودوژانيرو نظام ملي اطلاعات برزيل (اس.آي.بي.آي) را براي كتابخانه‌هاي خود ايجاد كرد. كتابخانه مركزي نظام كتابخانه‌هاي غيرمتمركز را كه شامل هفت كتابخانه دانشگاهي و 38 كتابخانه دانشكده‌اي است هماهنگ مي‌سازد. مجموعه اين كتابخانه‌ها شامل حدود 975000 جلد كتاب و بيش از 37000 عنوان نشريه ادواري است. اين دانشگاه <راهنماي كتابخانه اس.آي.بي.آي>، خبرنامه فصلي، و خلاصه‌هاي جاري در زمينه علوم اطلاع‌رساني را از سال 1990 تاكنون منتشر كرده است. در اين مجموعه 124 كتابدار و 165 كارمند غيرمتخصص مشغول به كار هستند. كتابخانه‌هاي دانشگاه‌هاي دولتي در ايالات ريو گراند دو سول[9]، پارانا، سانتاكاتارينا[10] ، ميناس‌گرايس[11] ، اسپيريتوسانتو[12] ، پرنامبوكو[13] ، و كي‌يرا[14]  داراي سازمان‌هاي مشابهي هستند.

كتابخانه‌هاي عمومي. تمام كتابخانه‌هاي عمومي در برزيل، به‌جز كتابخانه شهرداري سائوپولو كه در سال 1925 تأسيس شده، دولتي هستند. اين كتابخانه عمومي كه امروزه به افتخار نويسنده بزرگ برزيلي، "كتابخانه ماريو دو آندرادو[15]ناميده مي‌شود، از سال 1938 در ساختمان جديد با مديريت روبنس بوربادوموراس[16]  به كارش ادامه داد. بازسازي كتابخانه‌هاي عمومي همواره دنبال مي‌شود و بسياري از كتابخانه‌هاي دولتي تجديد سازمان شده‌اند.

مؤسسه ملي كتاب در سال 1937 به‌منظور تشويق كتابخواني و توسعه كتابخانه‌ها تأسيس شد و نقش بسيار مهمي را در تجديد سازمان كتابخانه‌هاي عمومي ايفا كرد. اما تا سال 1977 در جهت تكميل برنامه‌اي براي نظام ملي كتابخانه‌هاي عمومي گامي برنداشت. اين مؤسسه، به انتشار كتاب‌هاي تخصصي و نشريه‌هاي اداري، برگزاري همايش‌ها و جلسات، و توزيع كتاب در سطح شهرها و ايجاد صندوق‌هاي مالي براي خريد كتاب كمك كرده است. برنامه مؤسسه ملي كتاب با تأكيد بر ايجاد كتابخانه در هر شهر، نظام كتابخانه‌هاي عمومي را پايه‌ريزي كرد. برخي از اين كتابخانه‌ها موفق بوده‌اند، اما براي كسب حمايت مالي حكومت محلي، وابسته به سياستمداران و مديران خود هستند. در نتيجه تغيير قوانين فدرال، بسياري از شهرداري‌ها قادر به افزايش بودجه خود و تأسيس مراكز فرهنگي و كتابخانه شدند. در سال 1990 مؤسسه ملي كتاب در سازمان كتابخانه ملي ادغام شد.

كتابخانه‌هاي آموزشگاهي. در برزيل مسئوليت آموزش و پرورش برعهده حكومت‌هاي فدرال، ايالتي، و محلي است. علي‌رغم حمايت سازمان‌هاي بين‌المللي، فكر ايجاد كتابخانه در هر مدرسه يا مدارس اصلي همانند ايجاد يك كتابخانه در هر شهر به‌طور گسترده پذيرفته نشده است. در حقيقت، بسياري از دانش‌آموزان منابع اطلاعاتي مورد نياز خود را از كتابخانه‌هاي عمومي محل خود تأمين مي‌كنند. كمتر از ده درصد مدارس دولتي داراي كتابخانه هستند، اما برخي ايالت‌ها اقدام به توسعه كتابخانه‌هاي عمومي خود كرده‌اند. درعوض، بسياري از مدارس خصوصي داراي كتابخانه و مراكز چندرسانه‌اي هستند. حكومت فدرال تنها به توسعه تالارهاي مطالعه در مدارس پرداخته و اين امر در برخي ايالت‌ها و شهرداري‌ها هم پذيرفته شده است.

كتابخانه‌هاي تخصصي. در برزيل كتابخانه تخصصي در زمينه‌هاي مختلف وجود دارد. براي نمونه دفتر همكاري و سندپردازي كشاورزي (وابسته به وزارت كشاورزي)، شركت تحقيقات دامداري و كشاورزي برزيل، شركت نفت برزيل كه مسئوليت شبكه اطلاع‌رساني و سندپردازي نفت[17]  را دارد، و نظام اطلاع‌رساني علوم جغرافيا و فن‌آوري نوين[18]  كه خدمات  خود را به صنايع حفاري ارائه مي‌دهد. مركز اطلاعات هسته‌اي[19]  در كميسيون ملي انرژي هسته‌اي كه به دانشمندان

برزيلي و ساير كشورهاي امريكاي لاتين كه در حوزه انرژي هسته‌اي فعاليت دارند خدمات اطلاعاتي ارائه مي‌دهد. وزارتخانه‌ها نيز داراي كتابخانه‌هاي تخصصي هستند. دولت برنامه حمايت از توسعه علوم و فن‌آوري را به‌منظور كمك به نظام‌هاي اطلاع‌رساني و سندپردازي دنبال مي‌كند. مؤسسه اطلاع‌رساني علوم و فن‌آوري[20] فن‌آوري است و با همكاري دانشگاه دولتي ريودوژانيرو دوره‌هاي تخصصي در زمينه علوم كتابداري، سندپردازي علمي و طراحي برنامه آموزشي اطلاع‌رساني در سطح كارشناسي ارشد را برعهده گرفته است. اين مؤسسه دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي بين‌المللي را نيز براي شركت‌هاي خصوصي كوچك و متوسط فراهم آورده است.

شبكه بيبليوديتا[21]  كه توسط مؤسسه گتوليوارگاس[22]هماهنگ مي‌شود به‌گونه‌اي طراحي شده است كه بتواند از نظر ساختاري ميان كتابخانه‌ها و مراكز سندپردازي هماهنگي به‌وجود آورد تا از دوباره كاري در فهرستنويسي و رده‌بندي جلوگيري شود، سرعت خدمات فني افزايش پيدا كند، و هزينه‌ها كاهش يابد. اين شبكه، تحقيقاتي نيز در زمينه نرم‌افزار و علم اطلاع‌رساني انجام مي‌دهد. در اوايل دهه 1990 با 64 مؤسسه كه جمعاً 210 كتابخانه را دربر مي‌گرفت همكاري داشت و داراي مجموعه‌اي حدود 400000 ركورد اطلاعاتي بود كه از طريق ارتباط راه دور با به كارگيري صفحه فشرده قابل استفاده بود.

دولت برزيل بر برنامه مبادله اطلاعات كتابشناختي براي شناسايي اسناد موجود در كتابخانه‌ها و دسترس‌پذير كردن آنها نظارت مي‌كند. در اوايل دهه 1990، اين برنامه بيش از يك ميليون مقاله از نشريات ادواري را در اختيار متقاضيان 900 كتابخانه قرار داد.

كتابخانه منطقه‌اي پزشكي در سائوپولو داراي آثاري در زمينه علوم بهداشتي است كه توسط نويسندگان امريكاي لاتين تهيه و از سال 1980 منتشر شده است. اين كتابخانه به سازمان بهداشت پان امريكن كه وابسته به سازمان جهاني بهداشت است متصل بوده و با مراكز تحت پوشش خود در دانشگاه‌هاي برزيل نظام اطلاع‌رساني كارآيي را در زمينه زيست پزشكي به‌وجود آورده است.

حرفه كتابداري. نخستين دوره كتابداري در سال 1911 توسط كتابخانه ملي در زمينه نگهداري كتاب برگزار شد. اولين برنامه خدمات كتابخانه‌اي كه نشان‌دهنده پيشرفت در حرفه كتابداري بود در سال 1936 در شهر سائوپولو توسط كتابخانه عمومي شهرداري ارائه شد. در ميان معلمان اين دوره آدلف فيگوئردو[23]  كه در مدرسه علوم كتابداري دانشگاه كلمبيا آموزش ديده بود و روبنس بوربادوموراس را مي‌توان نام برد. اين برنامه سرآغاز نفوذ امريكاي شمالي بر حرفه كتابداري در برزيل بود كه تا دهه 1970 ادامه داشت.

در سال 1983، فارغ‌التحصيلان دانشگاه سائوپولو انجمن كتابداران پائوليستا[24]  را تأسيس كردند كه قديمي‌ترين انجمن كتابداري در امريكاي لاتين بود. دومين همايش علوم كتابداري و سندپردازي (1959) كتابداران برزيلي منجر به تأسيس فدراسيون انجمن‌هاي كتابداري برزيل[25]  شد. دفتر مركزي اين فدراسيون در شهر سائوپولو قرار دارد و فعاليت‌هاي انجمن‌هاي محلي كتابداري را هماهنگ مي‌سازد؛ و همچنين داراي كميسيون‌هاي دائمي در زمينه‌هاي كتابخانه‌هاي عمومي، آموزشگاهي، دانشگاهي، و تخصصي است. اين فدراسيون <نشريه كتابشناسي و سندپردازي برزيل[26]> را منتشر مي‌كند و مسئول برگزاري همايش‌هاي علوم كتابداري و سندپردازي است. اين همايش‌ها هر دو سال يك‌بار توسط يكي از انجمن‌هاي ايالتي برگزار مي‌شود.

شوراي كتابداري حكومت مركزي[27]  در سال 1962، يعني زماني كه حرفه كتابداري به‌طور قانوني تجديد سازمان يافت، پديد آمد. انجمن مدرسّان كتابداري و سندپردازي[28]نيز در سال  1967 ايجاد گرديد.

 

مأخذ :

McCarthy, Cavan M. "Achivements and Objectives in Brazilian Librarianship". International Library Review (1983(.

[29] آليس بارسو  ماري

؛  [30] اليزابت كاروالهو

 (WELIS) [31]مي نگرائو بروكينگ 

                                                                                                      ترجمه بي‌بي‌سيده اسحاق‌زاده  

 

[1]. Sao Vicente

[2]. Rio de Janeiro

[3]. Bahia

[4]. Brazilian Institute for Information in Science andTechnology  (IBICT)

[5]. Third Order of Carmelites

[6]. National Book Institute

[7]. Library of the University of Sao Paulo

[8]. Library of the Pontifical Catholic University.

[9]. Rio Grande do Sul

[10]. Santa Catarina

[11]. Minas Gerais

[12]. Espirito Santo

[13]. Pernambuco

[14]. Cearà

[15]. Mario de Andrade Library

[16]. Rubens Borba de Moraes

[17]. Petroleum Information and Technical Documentation

[18]. Information System in Geosciences and MiningTechnology

[19]. Center for Nuclear Information

[20]. Instituto Brasileiro de Informacao em Ciencia eTecnologia (IBICT)

[21]. BIBLIODATA

[22]. Getulio Vargas

[23]. Adelfa Figueiredo

[24]. Paulista Association of Librarians

[25]. Brazilian Federation of Library Associations

[26]. Revista Brasileira de Biblioteconomia 

[27]. Federal Council of Librarianship

[28]. Brazilian Association of Teachers of Librarianshipand Documentation.

[29]. Mary Alice Barroso

[30]. Elisabeth Carvalho

[31]. May Negrao Brooking

بازگشت به فهرست مقالات ب