Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

برنامه حفظ و نگهداري (پك)[1] . اين برنامه يكي از پنج برنامه اصلي ايفلاست كه به‌منظور ايجاد شبكه‌اي جهاني طراحي شده و از طريق آن اطلاعات مربوط به حفاظت و نگهداري جريان مي‌يابد و ميراث فرهنگي بشر در كتابخانه‌ها و آرشيوها محفوظ مي‌ماند (3: 119).

تاريخچه. اين برنامه در نشست سالانه ايفلا در نايروبي (1984) با تأكيد بر مسئله حفاظت از منابع و آغاز همكاري جهاني براي نگهداري مواد كتابخانه‌اي به‌طور رسمي پذيرفته شد (4)، اما عملاً در نشست 1986 در وين به همت همايش رؤساي كتابخانه‌هاي ملي و با همكاري ايفلا و يونسكو، برگزار گرديد (1: ذيل "واژه"؛ 2: 94؛ 3: 118، 119؛ 4؛ 8: 80). در اين نشست جمعاً 120 مدير كتابخانه ملي و كارشناس از سراسر دنيا شركت داشتند و در پي آن نيز يونسكو همايشي براي آموزش حفظ و نگهداري مواد در مدارس كتابداري برگزار كرد. 45 طرح و توصيه نشست وين، توسط مركز بين‌المللي در سلسله انتشارات ايفلا منتشر گرديد. در مراكز منطقه‌اي نيز اين برنامه ابتدا با آموزش كاركنان متخصص در امر حفاظت و مرمت مواد آغاز شد (2: 94).

ساختار. برخلاف ساير برنامه‌هاي ايفلا، اساس طراحي اين برنامه در جهت تمركز زدايي است؛ به اين معنا كه از طريق كانون اصلي، كه مركز بين‌المللي ناميده مي‌شود، و نيز مراكز منطقه‌اي در سراسر دنيا گسترش يافته است (3: 119؛ 4؛ 8: 80). از 1992، كانون اصلي آن در كتابخانه ملي پاريس مستقر است (4) و پنج مركز منطقه‌اي آن به‌ترتيب در كتابخانه كنگره، كتابخانه ملي ونزوئلا، كتابخانه مجلس ملي ژاپن، كتابخانه ملي استراليا، و كتابخانه ادبيات خارجي مسكو قرار دارد (4). مركز منطقه‌اي كتابخانه ملي آلمان در ژانويه 1997 به‌سبب ايجاد وضعيت جديد سياسي تعطيل شد (5). مركز بين‌المللي و مركز منطقه‌اي توسط شبكه با يكديگر ارتباط دارند. هر مركز به‌صورت مستقل و به تناسب مشكلات خاص منطقه جغرافيايي خود عمل مي‌كند و وظيفه اصلي آن هماهنگي با اهداف برنامه حفظ و نگهداري (پك) و تداوم همكاري با ديگر مراكز از طريق انجام فعاليت‌هاي خاص مانند انتشارات، برگزاري همايش‌ها، و جز آن است. مديران اين مراكز، به‌منظور تعيين وضعيت برنامه، به‌طور مستمر با يكديگر ملاقات دارند (4).

اين برنامه با سازمان‌هايي چون شوراي بين‌المللي آرشيوها (آي. سي. اِي)[2] ، يونسكو، كميسيون حفاظت و دستيابي (سي. پي. اِي)[3] ، كميسيون اروپايي حفاظت و دستيابي (اي. سي. پي. اي)[4] ، و مانند آن همكاري دارد. بودجه  آن نيز توسط كتابخانه ملي فرانسه و ايفلا تأمين مي‌شود، اما بودجه مراكز منطقه‌اي آن مستقل است (6؛ 5).

در سال 1999، برنامه حفظ و نگهداري تشكيل پنج كنفرانس را در زمينه‌هاي زير برعهده داشته است: مديريت حفاظت[5]  با همكاري اي. سي. پي. اي؛ گردآوري و حفاظت از سنت شفاهي[6] ؛ ميراث فرهنگي در معرض خطر[7]  با همكاري يونسكو و آي. سي. بي. اس[8] ؛ و سمپوزيوم 2000[9]  در زمينه مديريت حفاظت از نشريات كه در برنامه نشست ايفلا در سال 2000 لحاظ شده است (5).

اهداف. هدف اصلي برنامه حفظ و نگهداري ايفلا اطمينان از اين امر است كه منابع كتابخانه‌اي، اعم از چاپي يا غيرچاپي، در عين دسترس‌پذير بودن تا حد امكان حفاظت شوند. سه اصل عمده پشتيبان اين هدف عبارتند از: 1) لزوم حفاظت از منابع كتابخانه‌اي براي بقاي فرهنگ و علم ؛ 2) وجود پيوند متقابل ملي و بين‌المللي در نگهداري منابع كتابخانه‌اي؛ و 3) ضرورت تدوين سياست ملي براي ايجاد مسئوليت ملي در حفاظت از منابع فرهنگي هر جامعه.

جهت تحقق اين هدف، تلاش‌هايي صورت مي‌گيرد كه عبارتند از: 1) ارتقاي آگاهي مديران و كاركنان كتابخانه‌ها؛ 2) ايجاد واحدهاي درسي در اين زمينه؛ 3) اشاعه اطلاعات مرتبط؛ 4) نشر و ترجمه متون فني؛ 5) تشويق به ترويج و استانداردسازي؛ و 6) همكاري با ساير سازمان‌هاي علاقه‌مند (8: 80).

فعاليت‌ها. اين برنامه كار خود را در چهار بخش زير متمركز كرده است:

1. انتشارات. مركز بين‌المللي اين برنامه نشريه <اخبار بين‌المللي حفاظت> [10]  را، كه حاوي گزارش‌هايي از تلاش‌هاي انجام گرفته در حفاظت از منابع كتابخانه‌اي است، منتشر مي‌كند. اين نشريه توسط مراكز منطقه‌اي به كتابخانه‌ها، مؤسسات، و اشخاص علاقه‌مند به مسئله حفظ و نگهداري ارسال مي‌شود (7)، دوره انتشار آن سه بار در سال است، و مقاله‌هاي آن به زبان‌هاي انگليسي، اسپانيايي، يا فرانسوي است (8: 80)؛ اما چكيده‌اي از مقاله هر زبان به دو زبان ديگر به همراه دارد (7؛ :8 80).

<اصول حفظ و نگهداري مواد كتابخانه‌اي> [11]  نشريه  ديگري است كه با همكاري كميسيون حفاظت و دستيابي در انگليس منتشر مي‌شود. علاوه براين نشريات، در جهت ارائه متون تخصصي به زبان‌هاي مختلف نيز تلاش‌هاي عمده‌اي صورت گرفته است (:8 80-81). <مسائل حفاظت بين‌المللي (آي. پي. آي) > [12]  نيز مجموعه جديدي از مطالعات، تحقيقات،

و مباني حفاظت و نگهداري، برگرفته از نشريه آي. پي. ان. را ارائه مي‌دهد. شماره بيستم "نشريه ايفلا"[13]  (1994) نيز ويژه موضوع برنامه حفظ و نگهداري است (7).

2. طرح جي. آي. سي، پي. اِي[14] . اين طرح، كه مربوط به  كميته مشترك ايفلا و افريقا براي حفاظت از منابع افريقايي است، در سال 1996 تدوين شد و از آن زمان تاكنون چندين كارگاه آموزشي حفاظت در افريقا به‌منظور ارتقاي آگاهي كتابداران و آرشيوداران افريقايي در زمينه  حفاظت منابع برگزار گرديده است (4). نخستين وظيفه اين طرح تشكيل كميته‌هاي ملي براي حفاظت منابع بوده است كه با كميته‌هاي ملي برنامه "حافظه جهاني" يونسكو ارتباط نزديك دارند. فعاليت‌هاي جي. آي. سي. پي. اِي، به‌سبب دشواري برقراري ارتباط در داخل افريقا، تا حدودي كُند است. از اين رو، مركز بين‌المللي اين برنامه در نظر دارد به تبادل و اشاعه اطلاعات در افريقا كمك كند (6).

3. استفاده از كاغذهاي بادوام. در اين زمينه جلساتي به‌منظور افزايش توجه كتابداران و مقامات دولتي به‌عنوان راه‌حلي براي كاغذهاي اسيدي برگزار شده و سفرهايي نيز براي ارتقاي سطح آگاهي در اين زمينه در سراسر اروپا ترتيب يافته است و اميد مي‌رود كه استفاده از كاغذ بادوام در جهان افزايش يابد (8: 81). اين فعاليت از سال 1995 آغاز شد و از آن پس نيز ادامه يافته است (6).

4. حفاظت از عكس‌ها. در ميان فعاليت‌هاي اين برنامه، نگهداري از عكس‌ها جاي ويژه‌اي دارد. در سال 1996 در برزيل ميزگردي با هدف جمع‌آوري متخصصان كشورهاي مختلف امريكاي لاتين و با بودجه يونسكو تشكيل شد كه، در آن، تبادل تجربيات و نقطه نظرها درباره مراقبت از مجموعه‌هاي عكس صورت گرفت. پيامد اين ميزگرد تهيه صفحه فشرده‌اي از مجموعه عكس‌هاي موجود در كشورهاي امريكاي لاتين و منطقه كارائيب بود (6؛ 8: 81).

5. فعاليت‌هاي بين‌المللي. نقش برنامه حفظ و نگهداري، در سطح بين‌المللي گردهم آوردن كشورها و سازمان‌ها براي فعاليت مشترك در زمينه نگهداري از منابع است كه اين نقش از طريق چهار فعاليت اصل دنبال شده است: الف) توسعه وب سايت‌ها و صفحات خانگي وب، ب) همكاري با ديگر سازمان‌هاي بين‌المللي، ج) شركت اعضا در همايش‌هاي بين‌المللي و منطقه‌اي، و د) سازماندهي همايش‌هاي آتي در سطح بين‌المللي.

فعاليت‌هايي نيز زير نظر مركز بين‌المللي انجام مي‌گيرد كه عبارتند از: گسترش برنامه ميان‌مدت و گشايش مركز برنامه حفظ و نگهداري در اروپاي غربي؛ آموزش از طريق برگزاري كارگاه‌هاي آموزشي؛ برگزاري همايش‌ها؛ و جز آن (5؛ 6).

 

مآخذ: 1) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني. "ذيل برنامه حفظ و نگهداري (پك)"؛ 2) طراوتي، شهره. "حفظ و نگهداري منابع كتابخانه و آرشيوها: روش‌هاي اسيدزدايي". فصلنامه كتاب. دوره چهارم، 1 (بهار 1372): 90-108؛ 3) قائم مقامي، نازنين. "حفظ و نگهداري منابع كتابخانه و آرشيوها". فصلنامه كتاب. دوره چهارم، 1 (بهار 1372): 110-123؛

4) "IFLA Core Programme for Preservation and Conservation) PAC)", 2001 [online]. Available: http:// www. ifla. org/ VI/ 4/ Pac.htm. [18 July 2001]; 5)  "IFLA Core Programme for Preservation and Conservation) PAC): Annual Report 1999", 2001. [online]. Available: http:// www. ifla. org/ VI/ 4/ annual/ anngg/htm [18 July 2001] ; 6) "IFLA Core Programme for Preservation and Conservation (PAC): 1996, Annual Report" 2001, [online]. Available: http:// ifla. org/ VI/ 4/ annual/ ann 96. htm [17 July 1997; 7) "IFLA Core Programme for Preservation (PAC): Publication and Papers", 2001 [online]. Available: http:// www. ifla. org/ VI/ 4/ Pubs.htm [12 May 2000];  8) Varlamoff, Marie Therese. "Report of the work of the PAC Core Programme". In 63rd IFLA Conference. 31 Aug-5 Sep, 1997: Copenhagen. PP.80-82.

                سودابه نوذري

 

 

 

 



[1]. Preservation and Conservation (PAC)

[2]. Intenational Council on Archives (ICA)

[3]. Commission on Preservation and Access (CPA)

[4]. European Commission on Preservation and Access(ECPA)

[5]. Preservation Management

[6]. Collecting and Safeguarding the Oral Tradition

[7]. Cultural Haritage on Risk

[8]. ICBS

[9]. Symposium 2000

[10]. International Preservation News (IPN)

[11]. Principles of Preservation and Conservation ofLibrary Materials

[12]. International Preservation Issue (IPI)

[13]. IFLA Journal

[14]. JICPA (Joint IFLA/ICA Committee for Preservationin Africa

 

بازگشت به فهرست مقالات ب