Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

برنامه عمومي اطلاع‌رساني[1] . اين برنامه كه با اختصار "پي.جي.آي." نيز شهرت دارد، به‌وسيله يونسكو اداره مي‌شود و پخش اخبار فعاليت‌هاي مربوط به اطلاعات علمي و فني، سندپردازي، و كتابخانه‌ها و آرشيوها را برعهده دارد (1:  ذيل "برنامه عمومي اطلاعات"؛ (161:2). كار و فعاليت در اين برنامه تحت ارشاد و هدايت شوراي بين‌الدولي انجام مي‌شود و اعضاي اين شورا نيز به‌وسيله كنفرانس عمومي يونسكو برگزيده مي‌شوند (3).

اهداف. فعاليت‌هاي پي.جي.آي. با تكيه بر توسعه و ارتقاي نظام‌هاي اطلاعاتي و خدمات در سطح ملي، منطقه‌اي، و جهاني به‌اجرا در آمد و با هدف تسهيل دسترسي عمومي به اطلاعات، افزايش جريان آزاد اطلاعات، و توسعه ظرفيت كشورها جهت مبادله، ذخيره، و استفاده از اطلاعات مورد نياز براي توسعه ادامه يافت.

هدف اصلي اين برنامه، افزايش تدوين سياست‌ها و طرح‌ها، توسعه زيرساخت‌هاي اطلاعاتي، و آموزش كاركنان و كاربران اطلاعاتي است. فعاليت‌ها در قالب برنامه‌هاي فرعي سازمان يافته‌اند تا سياست‌هاي اطلاعاتي را تدوين كنند، و كتابخانه‌ها، آرشيوها و مراكز اسناد، خدمات ارجاعي، و بانك‌هاي اطلاعاتي كتابشناختي و رقومي را تقويت كنند (162:2-163).

تاريخچه. در سال 1977، شوراي بين‌الدولي براي اجراي برنامه عمومي اطلاع‌رساني بر اساس توصيف قطعنامه شماره 1/5 در نوزدهمين نشست كنفرانس عمومي يونسكو (كنيا، 1976) تأسيس گرديد. به‌موجب همين قطعنامه، برنامه عمومي اطلاع‌رساني با اين هدف تدوين گرديد كه دو گروه از فعاليت‌هايي كه تا آن زمان از سوي يونسكو به‌طور مستقل و مجزا انجام مي‌شد، با يكديگر تلفيق كند. اين دو گروه فعاليت عبارت بودند از: 1) برنامه بين‌الدولي يوني‌سيست[2]  كه با  شبكه اطلاعات علمي و فني سروكار دارد؛ و 2) ناتيس[3] ، مفهوم اطلاع‌رساني ملي يكپارچه[4]  يونسكو كه مراكز سندپردازي، كتابخانه‌ها، و آرشيوها را دربر مي‌گيرد (3).

فعاليت‌هايي را كه قبلاً يوني سيست و ناتيس اجرا مي‌كردند در اهداف پي.جي.آي. جمع شد؛ با اين همه، براي تأكيد بر نقش فزاينده اطلاعات علمي و فني در مراحل توسعه، كنفرانس عمومي توصيه كرد كه علامت اختصاري نام يوني سيست با پي.جي.آي. حفظ، و ناتيس از زمره فعاليت‌هاي يونسكو حذف شود (162:2).

بخش پي.جي.آي. يونسكو با توصيه كنگره بين‌المللي كتابشناختي ملي در سال 1977، از طريق همكاري با ايفلا و مشاركت سازمان‌هاي حرفه‌اي غيردولتي، براي تشريح و كاربرد استانداردها اقداماتي انجام داد. از سال 1980، در سايه هماهنگي با سازمان‌هاي منطقه‌اي، در منطقه كاراييب طرحي دراز مدت را براي همكاري و تقويت قابليت‌ها و همكاري‌هاي منطقه‌اي در ميان كشورهاي منطقه آغاز كرد (168:2). يكي از عمده‌ترين فعاليت‌هاي پي.جي.آي. را از سال 1983 مي‌توان همكاري آن با كشورهاي در حال رشد در ايجاد پايگاه‌هاي اطلاعاتي و افزايش دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي در كشورهاي توسعه يافته دانست (167:2). اين برنامه در سال‌هاي 1990-1995 حول چهار برنامه شكل گرفت: 1) آموزش عمومي؛ 2) خدمات و شبكه‌هاي اطلاعاتي در حوزه علوم و فن‌آوري؛ 3) كتابخانه‌ها؛ و 4) آرشيوها (176:2).

اهداف شورا. شوراي بين‌الدولي براي برنامه عمومي اطلاع‌رساني نهادي است كه مسئوليت ادامه و استمرار فعاليت‌هاي گذشته يونسكو را در زمينه اطلاع‌رساني؛ و توسعه آينده برنامه عمومي اطلاع‌رساني را در زمينه آموزش، علوم، فرهنگ، و ارتباطات برعهده دارد.

اين شورا متشكل از 36 كشور عضو منتخب از طريق كنفرانس عمومي يونسكو بوده و مسئوليت‌هاي زير را برعهده دارد: 1) طراحي و برنامه‌ريزي درخصوص برنامه عمومي اطلاع‌رساني يونسكو، به‌ويژه ارائه توصيه‌هايي درباره طرح ميان‌مدت و اصلاح آن و پيشنهادهايي درباب محتواي برنامه‌هاي آينده و بودجه كه مي‌بايست به كنفرانس عمومي ارائه شوند؛ 2) بررسي و مطالعه طرح‌هاي پيشنهادي درخصوص پيشبرد و جرح و تعديل برنامه؛ 3) اولويت‌بندي مجموعه فعاليت‌هايي كه آن برنامه را تشكيل مي‌دهد؛ 4) مرور و بازنگري نتايج به‌دست‌آمده و ارائه تعاريفي از زمينه‌هاي اساسي كه نيازمند همكاري بين‌المللي است؛ 5) تشويق و ترغيب كشورهاي عضو به‌منظور شركت آنها در برنامه عمومي اطلاع‌رساني يونسكو و هماهنگ ساختن فعاليت‌هاي آنان براي دستيابي به اهداف از پيش تعيين‌شده؛ 6) بازنگري ساير فعاليت‌هاي اطلاع‌رساني يونسكو و ارائه توصيه‌هايي به مدير كل سازمان براي ايجاد هماهنگي بهتر در انجام اين فعاليت‌ها؛ و 7) جست‌وجو براي جلب و جذب كمك‌هاي داوطلبانه نقدي و غيرنقدي جهت تكميل منابع موجود تحت بودجه مقرر به‌منظور اجراي برنامه عمومي اطلاع‌رساني.

تا سال 2001، شوراي بين‌الدولي 11 جلسه برگزار كرده است كه نخستين جلسه در سال 1977 و يازدهمين جلسه نيز در سال 1996 برگزار شده است.

يونسكو با توجه به رسالت اخلاقي و فكري و معنوي خويش و بر اساس اهداف برنامه عمومي اطلاع‌رساني توجه خود را بر جنبه‌هاي "محتوايي" جامعه اطلاعاتي، از جمله دسترسي به اطلاعات، آموزش، و مسائل و موضوع‌هاي اخلاقي، متمركز و معطوف مي‌سازد. اين جنبه‌ها عبارتند از:

ـ مسائل و مباحث اخلاقي اطلاع‌رساني (مانند دسترسي به اطلاعات، محرمانه بودن، و امنيت اطلاعات)؛

ـ رعايت سياست‌هاي ملي اطلاع‌رساني و چارچوب‌هاي قانوني يا آيين‌نامه‌هاي اجرايي؛

ـ تشويق و ترغيب دسترسي به محتواي اطلاعاتي متنوع براي "محرومان اطلاعاتي" از طريق ايجاد نوعي "قلمرو عمومي" نيرومند از اطلاعات قابل دسترسي به‌صورت پيوسته و ناپيوسته؛

ـ ارتقاي فرهنگي و زباني در جامعه اطلاعاتي، از جمله دسترسي به " برنامه حافظه جهاني مجازي"؛

ـ بالا بردن سطح همكاري و معيارها در زمينه دسته‌بندي و پالايش اطلاعات؛

ـ آموزش افراد در عصر اطلاعات و در محيطي جهانگرا، همراه با توجهي ويژه نسبت به نيازهاي مربيان، متخصصان اطلاعات، و شاغلان حرفه‌هاي گوناگون اطلاع‌رساني (نظير روزنامه‌نگاران، كتابداران، آرشيوداران، سندپردازان، و متخصصان رايانه)؛ توجه به كاربران (نظير مربيان آموزشي، دانشمندان، و اعضاي سازمان‌هاي اجتماعي و فرهنگي) و دولت‌ها؛ و نيز مشاركت در فرهنگ جهاني محيط الكترونيكي، همراه با عنايت ويژه به نيازهاي جوانان، از طريق طرح موسوم به جايزه شبكه وب يونسكو[5]  (3).

دفتر اين برنامه همچنين خبرنامه "جي.آي.پي. يوني‌سيست" را منتشر مي‌كند (1: ذيل "برنامه عمومي اطلاعات").

 

مآخذ: 1) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني. ذيل "برنامه عمومي اطلاعات"؛ 2) مونت ويلوف، دبليو. لونر. "برنامه‌ريزي اطلاعات عمومي (پي.جي.آي.): دستاوردهاي دهساله و دورنماي آن. ترجمه غلامرضا فدايي عراقي، در كتاب و كتابخانه: مديريت و توسعه فرهنگي (مجموعه مقالات). تهران: سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي، 1375، ص 161-179؛

3) "The General Information Programme", 2001 [on-line]. Available:http://www.unesco.org/web world/ public-domainti.

                تقي تقي‌پور

                                                                                                                      

 



 

[1].  Programme General d'Information (PGI)/ GeneralInformation Programme

[2]. UNISIST: United Nations International System ofInformation on Science of Technology

[3]. NATIS: National Information System

[4]. Integrated National Information

[5]. UNESCO Web Prize

 

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ب