Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب 

 

بلوشه، گابريل ژوزف ادگار[1] . اين خاورشناس در 12 دسامبر 1870 در بورژ[2]  فرانسه متولد شد (3: ج 4، ص 313)، زبان‌هاي عربي، فارسي، تركي، و هندي را در مدرسه السنه شرقي فرا گرفت و در مدرسه مطالعات عالي كه در زمان ناپلئون سوم تأسيس شده و مركزي براي مطالعات ايران‌شناسي محسوب مي‌شد تحصيل كرد و در همان‌جا به تدريس پرداخت. وي با دانشمندان ايراني، از جمله محمد قزويني، همكاري و مكاتبه داشت (1: ج 3، ذيل "بلوشه"؛ 156:2).

بلوشه، در 1895، بخش نسخه‌هاي خطي كتابخانه ملي فرانسه را هماهنگ ساخت و با سمت جانشين كتابدار در آنجا مشغول گرديد و سرانجام در سال 1929 معاون آن بخش شد (3: ج 4، ص 313). وي اگرچه در كتابداري تحصيلات دانشگاهي نداشت، به‌سبب دقت و مهارت در فهرست‌نويسي و شناسايي كتاب‌هاي شرقي و تأليف آثاري كه تنوع، عمق، و وسعت دانش وي را مي‌رساند، در ميان خاورشناسان معتبر اوايل قرن بيستم، جايگاه ويژه‌اي يافت (156:2).

آثار بلوشه شامل چندين فهرست و تصحيح آثار ديگران در زمينه نسخ خطي عربي و تركي بود. فهرست‌هايي كه وي تهيه كرده است عبارتند از :<فهرست نسخ خطي عربي مجموعه دكور دمانش>[3]،  1906 كه نوعي كتابشناسي جديد بود؛ <فهرست نسخ خطي مجموعه داستان‌هاي كوتاه عربي از 1884-1924>[4] ، 1925 موجود در كتابخانه ملي پاريس؛ و <فهرست نسخه‌هاي خطي تركي>[5]  در دو جلد كه در فاصله سال‌هاي 1932-1933 در پاريس چاپ شد.

اما آثار بلوشه در قلمرو آثار ايراني و زبان فارسي تأكيد بيشتري دارد. وي به‌همراه جميز دارمستتر چند اثر در زمينه ايران باستان انتشار داد. در سال  1896<واژه‌نامه اوستاي جميز دارمستتر و نقدي بر آن>[6]  را در نشريه باستان‌شناسي منتشر كرد؛ در سال 1898، كتاب <فهرست اسامي علماي اسلام>[7]  را در سالنامه موزه گومت[8]  يعني <نشريه تاريخ مذاهب>[9]  انتشار داد؛ و در سال  1900<فهرست نسخه‌هاي خطي مزدايي (زند، پهلوي، پارسي، و ايراني)>[10]  از مجموعه كتابخانه ملي را منتشر كرد.

فهرست‌هاي او در زمينه نسخ خطي فارسي موجود در كتابخانه ملي پاريس را نيز نبايد از نظر دور داشت. اين آثار عبارتند از :<فهرست مجموعه نسخه‌هاي خطي شرقي، عربي، فارسي، و تركي>[11]  نوشته چارلز شفر[12]  (پاريس، 1900)؛ <فهرست نسخ خطي عربي، فارسي، و تركي>[13]  كه دكور دمانش به كتابخانه ملي اهدا كرده بود (پاريس، 1909)؛ و <يادداشت‌هايي بر نسخ خطي فارسي و عربي مجموعه مارتو>[14]  كه در <يادداشت‌ها و منتخباتي از كتابخانه ملي> در سال 1923 چاپ گرديد. بزرگ‌ترين اين فهرست‌ها، <فهرست نسخ خطي فارسي كتابخانه ملي>[15]  در چهار جلد  است كه در فاصله سال‌هاي 1905-1934 در پاريس به چاپ رسيد.

بلوشه در ساير موضوع‌ها نيز آثاري دارد. وي به تاريخ مغول بسيار علاقه‌مند بود كه مي‌توان از ميان نوشته‌هاي او در اين زمينه <كتيبه‌هاي مسلمانان چيني>[16]  و <كتيبه‌هاي سمرقند>[17]  را درباره سلسله تيموريان نام برد. همچنين از جمله آثار او در موضوع تاريخ اديان، <معراج حضرت محمد (ص)>[18]  (1899)؛ تغييراتي در <منابع شرقي كمدي الهي (دانته)>[19]  (1901)،؛و <مطالعاتي درباره مسلمانان باطنيه>[20]  در زمينه تصوّف است. <مطالعاتي درباره تاريخ اديان ايران از سال 1898-1899>[21]  و <انديشه‌هاي يوناني در اساطير شرقي>[22]  از نوشته‌هاي او در موضوع تاريخ مذاهب ايران به‌شمار مي‌رود (3: ج 4: ص 133، 134).

بلوشه در زمينه نقاشي‌هاي شرقي نيز تأليفاتي دارد (157:2). ايوان استوكين[23]  در مقدمه كتاب <ايلخانان>[24]  به نقش پيشگامي بلوشه در اين زمينه اشاره كرده است (3: ج ،4 ص 314). <فهرست نام‌هاي مورد اشاره در چهار يادداشت در باب نقاشي‌هاي شرقي>[25]  از آثار او در اين زمينه است. وي  درباره نقاشي‌ها و تذهيب‌هاي نسخه‌هاي خطي عربي، فارسي، و تركي كتابخانه ملي پاريس آثار ديگري نيز تأليف كرده است (157:2).

بلوشه در زمان حياتش تعداد فراواني از نسخه‌هاي خطي را كشف كرد و منتشر ساخت و به مشكلات بي‌شمار اين‌گونه آثار اشاره كرد. وي به اهميت نياز به تكثير نسخه‌هاي خطي وقوف كامل داشت. بلوشه با استفاده از حمايت انجمن فرانسوي تجديد چاپ نسخه‌هاي خطي مذهّب[26]  براي  شناسايي بهتر تاريخ نقاشي ايران تلاش فراوان كرد.

بلوشه در سال 1935 از كتابخانه ملي پاريس بازنشسته شد و در 5 سپتامبر 1937 در پاريس درگذشت (3: ج 4، ص 314).

 

مآخذ: 1) دهخدا، علي‌اكبر. لغت‌نامه، ج 3. ذيل "بلوشه"؛ 2) موسوي، علي. "بلوشه". دانشنامه ادب فارسي (3): ادب فارسي در افغانستان، ص 156-158؛

3)  Richard, Froncis. "Blochet". Encyclopaedia Iranica. Vol. 4, PP. 313 - 314.

                سودابه نوذري

 

 

 

 

 


[1]. Blochet, Gabriel Joseph Edgard

[2]. Bourges

[3]. Inventaire des Manuscrits Arabes de la CollectionDecour de Manch.

[4]. Catalogue des Manuscrits Arabes des NovelesAcquisitions (1884-1924)

[5]. Catalogue des Manuscrits Turques

[6]. Avesta de James Darmesteter et ses Critiques

[7]. Le Livere Intitule l᾽Oulama-i Islam

[8]. Musee Guimet

[9]. Revu de l'Histoire des Religions

[10]. Catalogue des Manuscrits Mazdeens (Zends, Pehlvis,Parsis et Persans)

[11]. Catalogue de la Collection de Manuscrits Orientaux,Arabes, Persans et Turcs

[12]. M. Charles Schefer

[13]. Catalogue des Manuscrits Arbes, Persans et Turks

[14]. Notices sur les mss: Persans et Arabes de laCollection Marteau

[15]. Catalogue des Manuscrits Persans de la BibliothequeNationale

[16]. Epigraph Muslmane Chinoise

[17]. Les Inscriptions de Samarkand

[18]. L᾽ascension au Ciel du Prophete Mohammed

[19]. Les Sources Orientales de la Divine Comedie (ofDante)

[20]. Etudes sur l᾽Èsoterisme Musulma 

[21]. Etudes sur l᾽Histoir Religieuse de l᾽ Iran (1898-1899)

[22]. La Pensee Grecque dans le Mysticime Orientale

[23]. Ivan Stchoukine

[24]. Il- Khans

[25]. Index des Noms Cites dans Quartre Memoires surles Peintures Orientales

[26]. Societe Francaise de Reproductions de Manuscrits aPeintures

بازگشت به فهرست مقالات ب