Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

بليس، هنري اولين[1]. بليس از چهره‌هاي برجسته امريكايي است كه بيش از نيم قرن در قسمت رده‌بندي كتابخانه كنگره در دانشكده شهر نيويورك فعاليت داشت. وي زندگي خود را وقف تدوين، آزمايش، و اجراي نظام رده‌بندي كتابشناختي (رده‌بندي بليس) كرد و به تأليف آثار و مقالات متعدد و مهمي درباره مباحث نظري و عملي رده‌بندي كتابخانه پرداخت. وي سردبير <آگاهينامه رده‌بندي بليس>[2]نيز بود.

بليس در 29 ژانويه سال 1870 در شهر نيويورك چشم به جهان گشود. پدر او هنري هِيل و مادرش اولينا ماتيلدا ديويس بليس بود. خانواده او سال‌ها در نيويورك مي‌زيستند و سپس در املاك ديويس در نيوجرسي اقامت گزيدند. بليس در نيويورك ماندگار شد و در سال 1901 با اِلن دوكاستر (      ـ 1943) مربي كالج هانتر ازدواج كرد.

بليس تا پانزده سالگي هيچ‌گونه آموزش رسمي نديده بود و مادرش در خانه به او خواندن و نوشتن مي‌آموخت و معلم سرخانه به وي زبان فرانسوي، زبان لاتيني، حساب، و دستور زبان ياد مي‌داد. او در سال 1885 به دانشكده ادبيات روم و يونان باستان كالج شهر نيويورك وارد شد، اما اين رشته نتوانست او را قانع كند. لذا در سال 1889، به پيشنهاد پدرش، دانشكده را ناتمام رها كرده و به‌دنبال تجارت رفت.

سه سال بعد، در مشاغل دفتري متعددي در تجارتخانه‌هاي نيويورك فعاليت كرد. پس از آن در مدرسه‌اي در شهر نيويورك به تدريس مشغول شد تا اينكه در 1892 در دانشكده شهر نيويورك شغل كمك كتابدار را پذيرفت. بليس در آن زمان حرفه واقعي خود را يافته بود و زندگي حرفه‌اي خود را آغاز كرد. بدين ترتيب، شصت و سه سال زندگي خود را وقف كتابداري و رده‌بندي كتابخانه كرد.

تلاش‌هاي او به ابداع "نظام رده‌بندي كتابشناختي" كه عموماً به "رده‌بندي بليس" مشهور است انجاميد. بليس كتابداري انديشمند و دقيق بود و انديشه‌هايش به‌دقت در مجموعه دانشكده نيويورك متبلور و آزموده شد. وي معاصر جان ديويي، چارلز امي كاتر، و نظام‌هاي رده‌بندي آنها بود، اما آرمان‌ها و هدف‌هاي او در رده‌بندي كتابخانه متفاوت بود. بليس روابط ميان اشيا را دريافت و متوجه شد كه كليد اصلي اين روابط رده‌بندي است. از اين‌رو، نظام رده‌بندي او بازتابي از مطالعه عميق نظريه دانش و كتابداري بود.

بليس در اوايل سال 1900، مطالعه درباره طرح رده‌بندي خود را آغاز كرد. وي هيچ‌يك از نظام‌هاي رده‌بندي موجود را براي نيازهاي كتابخانه مناسب نمي‌دانست و از اين‌رو اقدام به تدوين نظام مورد نظر خود كرد. در سال 1908، زماني‌كه دانشكده نيويورك به محل جديد انتقال يافت، بليس فرصتي پيدا كرد تا مجموعه كتابخانه را با استفاده از رده‌بندي كتابشناختي خويش مجدداً نظم دهد. در سال 1910 مقاله‌اي با عنوان >رده‌بندي نوين با نشانه‌گذاري ساده، قابل يادسپاري، و مناسب براي كتابخانه‌ها< نوشت كه نخستين معرفي عمومي طرح رده‌بندي او به‌شمار مي‌آيد. سال‌ها بعد، از كار خود در دانشكده كناره گرفت و مقالاتي براي نشريات كتابداري نوشت و برخي انديشه‌هاي خود را درباره رده‌بندي ارائه كرد. نقد او بر رده‌بندي دهدهي ديويي كه در آن زمان رايج‌ترين نظام به‌شمار مي‌آمد براي بسياري از همكاران محافظه كار او بسيار تكان‌دهنده مي‌نمود. وي در سال 1928 بار ديگر به‌عنوان كمك كتابدار مشغول به‌كار شد. در سال 1929 اثر نظري خود را با عنوان <سازماندهي دانش و نظام علم>[3]  منتشر كرد كه جان ديويي به‌عنوان "اثري جاودانه" از آن ياد كرد. اين كتاب، زمينه را براي انتشار اثر مهم بليس در سال 1935 با عنوان <نظام رده‌بندي كتابشناختي>[4]  فراهم آورد. اين كتابِ دو جلدي به شرح مهارت‌هاي اجراي اين نظام پرداخته و شامل دستوراتي براي استفاده از طرح‌هاي اصلي و تقسيمات فرعي بود. اثر بليس بازتاب مثبتي در جامعه كتابداري داشت. محققان، نظام رده‌بندي او را "واقعاً عظيم" توصيف كرده و بر اين باور بودند كه كار او مي‌تواند به معرفي كتابداري به‌عنوان رشته علمي كمك كند. در مدت بيست سال بعد، بليس به توسعه، بازنگري، و انتشار جداول طرح رده‌بندي خود همت گماشت. او به خدمت در دانشكده ادامه داد تا در سال 1940 بازنشسته شد. ساير فعاليت‌هاي وي در دانشكده، شامل تقويت كتابخانه‌هاي گروه‌هاي علمي متعدد دانشكده و كمك سردبيري <فصلنامه دانشكده شهر نيويورك> بود. همچنين در سال 1937 به انتشار مجلد كوچكي از اشعار خود با عنوان <توفيق اندك به از هيچ است>[5]  همت گمارد. طرح كامل رده‌بندي بليس در سال 1953 منتشر شد.

در اوايل سال 1954، انتشار >آگاهينامه رده‌بندي بليس<به‌منظور گسترش همكاري ميان كتابخانه‌هاي استفاده‌كننده از اين نظام آغاز شد. اين آگاهينامه، جداول جديد و روزآمد رده‌بندي مذكور را براي كتابداران منتشر مي‌كرد و به اصلاح برخي نقايص جزيي نظام رده‌بندي بليس مي‌پرداخت.

بليس نخستين سردبير اين آگاهينامه بود، و دارايي‌هايش پشتوانه انتشار شماره‌هاي بعدي اين نشريه قرار گرفت. محور طرح رده‌بندي بليس رويكرد موضوعي به اطلاعات بود. طرح اصلي اين رده‌بندي، موضوعات را تحت عناوين كلي دسته‌بندي كرده و سپس عناوين كلي به‌صورت سلسله مراتبي به تقسيمات فرعي‌تر تفكيك مي‌گرديد. رده‌بندي از تحليل چهريزه‌اي استفاده كرده و از اولين نظام‌هايي است كه براي برخي موضوع‌ها جايگاه‌هاي مختلفي را پيشنهاد مي‌كند. به همين دليل، اين رده‌بندي يكي از انعطاف‌پذيرترين نظام‌هاي رده‌بندي است كه تاكنون ابداع شده است. بليس از شيوه نشانه‌گذاري كوتاه بهره گرفت. اين نشانه به‌گونه‌اي تعيين مي‌شود كه شماره كتاب‌ها به‌ندرت بيش از چهار رقم مي‌شود. نمايه جامع اين رده‌بندي، با بيش از 20000 مدخل، دسترسي به رده‌هاي اصلي و تقسيمات فرعي را امكان‌پذير مي‌ساخت.

نظام رده‌بندي بليس از بسياري جهات با رده‌بندي كتابخانه كنگره قابل مقايسه بوده اما انعطاف‌پذيري بيشتري داشت.

اين نظام، ابتدا، در كتابخانه‌هاي آموزشگاهي، دولتي، و تخصصي انگليس و كشورهاي مشترك‌المنافع با موفقيت به كار گرفته شد و در حال حاضر بيش از 80 كتابخانه در استراليا، نيجريه، و زلاندنو از اين رده‌بندي استفاده مي‌كنند. انتشار آگاهينامه رده‌بندي بليس در انگليس ادامه يافت. بسياري از جداول اين رده‌بندي روز آمد و منتشر گرديده است. در سال 1967 ويرايش خلاصه‌اي از اين رده‌بندي براي كتابخانه‌هاي آموزشگاهي انگليس منتشر شد.

اگرچه اين رده‌بندي مورد استفاده و ويرايش قرار مي‌گيرد، جاي تأسف است كه در ركوردهاي فهرستنويسي ماشين‌خوان كتابخانه كنگره و كتابخانه بريتانيا، رده‌بندي بليس وجود ندارد؛ با اين حال كاربرد رايانه در رده‌بندي بليس بسيار جالب خواهد بود. در سال‌هاي بعد، بليس بسيار مشتاق بهره‌گيري از رايانه در نظام رده‌بندي خود شد. خصوصيت نمايه‌سازي چهريزه‌اي كه از مهم‌ترين ويژگي‌هاي نظام رده‌بندي بليس به‌شمار مي‌آيد، در بسياري از نظام‌هاي ماشيني امروز موجود است. ويرايش‌هاي فرانماي رده‌بندي بليس با توجه به بسياري از اصول نظام خودكار پرسي صورت گرفته و ضمن تأكيد بر دستيابي موضوعي و با استفاده از رايانه، به آساني قابل اصلاح و تغيير است.

بليس در 9 اوت سال 1955 در پلين فيلد نيوجرسي چشم از جهان فرو بست. مهم‌ترين آثار او عبارت است از: >سازماندهي دانش و نظام علم> (1929)، <نظام رده‌بندي كتابشناختي< (1936)، <سازماندهي دانش در كتابخانه‌ها و رويكرد موضوعي به كتاب‌ها>[6]  (1939)، و <رده‌بندي  كتابشناختي<[7]  (جلد 1-4: 1940-1953).

 

               

ژولي گليننا مولر[8]  (WELIS)

                ترجمه علي اصغر شيري

 


[1]. Bliss, Henry Evelyn

[2]. Bliss Classification Bulletin

[3]. Organization of Knowledge and System of the Science

[4]. System of Bibliographic Classification

[5]. Better Late Than Never

[6]. Organization of Knowledge in Libraries and SubjectApproach of Books

[7]. A Bibliograhic Classification

[8]. Julie Glienna Mueller

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ب