Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ب

 

بنچاق. بنچه يا بنچاق واژه‌اي تركي و در تداول دفاتر رسمي سندي است كه به موجب آن معامله‌اي رسمي انجام گرفته و نشان‌دهنده انجام معامله است (3: ذيل "بنچاق"). بنچاق نوعي سند حقوقي است كه در قديم به آن صكوك مي‌گفته‌اند (130:5) و اصطلاحاً به قباله‌هاي قديمي مالكيت و نقل و انتقال‌هاي يك ملك گفته مي‌شده است (6: ذيل "بنچاق") و امروزه هنگام خريدو فروش نيز قباله و اسناد تازه از روي آن تنظيم مي‌گردد (114:1؛ 130:5). در گذشته، سجلات علما و معتمدان محل، قبوض ماليات و عوارض و انتقال نامه‌ها، و حتي فرامين حكام و امرا و سلاطين، كه دلالت بر مالكيت فرد بر يك ملك داشت، نيز بنچاق محسوب مي‌شد (38:2).

حفظ، نگهداري، و طبقه‌بندي بنچاق‌هاي قديمي به‌عنوان يكي از منابع اوليه مطالعات تاريخي، اجتماعي، و اقتصادي داراي اهميت فراوان است. بنچاق‌هاي متعلق به دوران پيش از تأسيس دفاتر رسمي ثبت اسناد عموماً از ميان خانواده‌ها به مراكز اسناد راه يافته‌اند و بيشترين نمونه‌هاي بنچاق‌هاي قديمي موجود متعلق به دوره قاجاريه است.

امروزه بنچاق‌ها، به منزله اسناد رسمي حقوقي، در دفاتر ثبت اسناد تنظيم مي‌شوند و در آنها نام و مشخصات خريدار و فروشنده و نيز ويژگي‌هاي ملك در يك يا چند برگ به ثبت مي‌رسد.

نوشتن قباله يا بنچاق داراي ويژگي‌هاي زير بوده است: بالا و حاشيه طرف راست سند براي توضيحات و امضاي شهود سفيد باقي مي‌ماند و معمولاً در طرف چپ سند حاشيه‌اي در نظر گرفته نمي‌شد. نوشته‌ها بر روي خط مستقيم تحرير نمي‌گرديد و آخر خط به طرف بالا متمايل بود و متن آن به‌صورت مثلث نوشته مي‌شد و تعداد كلمات در آخرين خط گاهي به يك يا دو كلمه مي‌رسيد (16:4).

در مراكز اسناد، اين گونه سندها براي استفاده محققان طبقه‌بندي مي‌شوند و اين ويژگي‌ها در فهرستنويسي آنها مورد نظر قرار مي‌گيرد: 1) ابعاد سند؛ 2) نام فروشنده؛ 3) نام خريدار؛ 4) ويژگي‌هاي ملك مورد معامله (به‌ويژه حدود و مكان آن)؛ 5) بهاي ملك معامله شده؛ و 6) تاريخ سند.

 

مآخذ: 1) جعفري لنگرودي، محمدجعفر. ترمينولوژي حقوق. تهران: كتابخانه گنج دانش، چاپ هفتم، 1374؛ 2) همو. حقوق ثبت. ج :1 ثبت املاك. ]بي‌جا[: چاپخانه حيدري، 1356؛ 3) دهخدا، علي‌اكبر. لغت‌نامه. ج ،3 ذيل "بنچاق"؛ 4) روح‌الاميني، محمود. "تحليل يك سند سنتي (قباله). هنر و مردم دوره جديد، 116 (خرداد 1351): 16-20؛ 5) قائم مقامي، جهانگير. مقدمه‌اي بر شناخت اسناد تاريخي. تهران: انجمن آثار ملي، 1350؛ 6) معين، محمد. فرهنگ فارسي. ج 1، ذيل "بنچاق".

 سوسن اصيلي