Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ت

 

تندخواني. مهارت مطالعه بيش از حد معمول در زمان محدود را تندخواني مي‌گويند (46:3). توجه به تندخواني و گسترش آن به اوايل قرن بيستم باز مي‌گردد. زيرا، توليد انبوه مواد اطلاعاتي، دستيابي به توانايي‌هايي بيش از حد معمول براي مطالعه آنها را الزام‌آور مي‌كرد. اين ضرورت ابتدا در نيروي هوايي ايالات متحده احساس گرديد. متخصصان فنون جنگي نيروي هوايي در پي تحقيقات خود متوجه ضعف خلبانان در تشخيص دقيق و سريع هدف مورد نظر از فاصله دور به‌هنگام پرواز شدند. به‌دليل اهميت اين امر، روانشناسان و متخصصان تربيت كاركنان نيروي هوايي، به بررسي موضوع و يافتن راه‌حل پرداختند. اين گروه، سرانجام، با تكميل و به‌كارگيري دستگاه سنجش توجه و حافظه[1] از طريق انعكاس تصاويري بر روي صفحه نمايش بزرگ، راه‌حل مسئله را يافتند. در اين روش، نشان دادن تصاوير بزرگي از هواپيماهاي دوست و دشمن به طور نيمه آشكار، سپس تغيير اندازه و كاهش وضوح و انجام مستمر اين تمرين، توانايي تشخيص هدف‌هاي مورد نظر به زماني كمتر از 500-1 ثانيه افزايش مي‌يافت.

دستاورد اين تجربه به‌ويژه در امر تندخواني مورد استفاده قرار گرفت. در اين شيوه، ابتدا كلمه‌اي در اندازه بزرگ به‌مدت پنج ثانيه بر روي صفحه نشان داده مي‌شد، سپس به‌تدريج اندازه آن تغيير مي‌كرد و از درجه وضوح آن نيز كاسته مي‌شد و در پي آن، به جاي يك كلمه، چهار كلمه به‌طور همزمان بر روي صفحه نمايش به مدت 500-1 ثانيه ظاهر مي‌گرديد. با انجام مستمّر اين تمرين، توانايي شناسايي و ثبت كلمه‌ها در حافظه فرد افزايش مي‌يافت. زيرا، به‌دليل قابليت مشاهده دامنه وسيع‌تر، بر اثر اين تمرين فرد مي‌تواند به جاي مطالعه يك واژه يا سطر، مجموعه سطرهاي بيشتري را به‌طور همزمان مطالعه و درك كند. با به‌كارگيري اين شيوه، دانش‌آموزان مي‌توانند بين 100 تا 400 كلمه را در يك دقيقه بخوانند و درك كنند (10:6-12).

مهارت تندخواني، در واقع، ريشه در فلسفه، منطق، رياضي، عرفان، و روانشناسي دارد. اين مهارت از راه تقويت نيروهاي نهفته درون انسان، به‌ويژه اعتماد به نفس، تمركز حواس، شعور باطني، عواطف دروني، كنترل خشم و نفرت، عشق‌ورزي، تزكيه نفس، و داشتن الگوها و انديشه‌هاي منطقي و فلسفي و عرفاني به‌دست مي‌آيد. پديده‌هاي ديگري نيز مانند تقويت حافظه، نظم و ترتيب، مراقبت از نفس، و آمادگي بيشتر ذهن براي تفكر و به يادسپاري موضوع‌هاي اصولي بايد در درون انسان مهيّا شود (6:4).

شرايط تندخواني. در تندخواني، تمركز حواس و به‌كارگيري قواي پنجگانه و ادراك نقش اساسي دارند. به‌عبارت ديگر، تقويت احساس ظاهري و باطني محورهاي اصلي اين دانش را تشكيل مي‌دهند. عواملي مانند حركت چشم‌ها، فضاي اطراف، ميزان نور، درشتي و كوچكي و دشواري واژه‌ها، عبارت‌ها، جمله‌ها، و پاراگراف‌ها در توفيق آن بسيار مؤثرند. همچنين، اهداف از پيش تعيين شده مي‌تواند آموزشگير را، براي كسب اطلاعات مورد نياز، به‌گونه‌اي بهتر هدايت كند و بر سرعت و دقت او بيفزايد. آموزش اين دانش، علاوه بر مطالعه صحيح، شامل شيوه‌هاي درست‌نويسي، خوانانويسي، و خوش‌نويسي به‌منظور افزايش سرعت مطالعه و درك مطلب است (6:5). شرايط كلي تندخواني را مي‌توان شامل موارد زير دانست:

1. انتخاب محيط مناسب همراه با آرامش خاطر، زيرا اضطراب و تشويق دروني، امر يادگيري و درك مطلب را بسيار كُند مي‌كند.

2. هنگام مطالعه مطبوعات، واژه‌ها به‌طور منفرد مورد توجه قرار نمي‌گيرند، بلكه به‌صورت گروهي خوانده مي‌شوند. هدف اين كل‌نگري[2] درك رئوس كلي مطالب است.

 3. بر اثر تمرين، چشم عادت مي‌كند كه به جاي يك يا دو كلمه چندين كلمه را در زماني واحد دريابد و به سلول‌هاي عصبي چشم منتقل كند.

4. چنانچه آموزشگير بخواهد با سرعت بيشتري از رئوس كلي مطالب آگاه شود بايد از جزءنگري[3] به سمت كل‌نگري حركت كند.

5. هنگام مطالعه متن، هرگز به واژه‌نامه مراجعه نمي‌گردد، بلكه تلاش مي‌شود كه بر اساس حدس و گمانِ بخردانه مفهوم كلمه‌ها و عبارت‌ها دريافت شود.

6. آموزشگير، هنگام مطالعه، حق برگشت به عقب و دوباره‌خواني را ندارد. زيرا با اين عمل سلول‌هاي مغز انسان به ركود و تنبلي عادت مي‌كنند و تيزي و زوديابي خود را از دست مي‌دهند.

دانش تندخواني، در حال حاضر، در بيشتر جوامع پيشرفته مورد توجه است و بيشترين تلاش، براي دانش‌آموزان مقاطع مختلف صورت مي‌گيرد و بسياري از روش‌ها و فنون آن در سال‌هاي كودكي به كودكان و نوجوانان آموزش داده مي‌شود (6:5).

امروزه، سرعت تندخواني در محافل جهاني بيش از 8000 كلمه در دقيقه برآورد مي‌شود (6:1)؛ اما، بر اساس آمارهاي موجود و تحقيقات انجام شده، حد طبيعي توانايي تندخواني همراه با درك كامل حدود 200 تا 400 كلمه در دقيقه است (12:6).

آموزش رسمي اين مهارت در ايران از سال 1353 در رشته كتابداري دانشگاه تهران با پيش‌بيني دو واحد از دروس اصلي با عنوان "روش‌هاي خواندن" در دوره كارشناسي آغاز شد (64:2). تدريس اين درس در اين رشته با عنوان "شيوه‌هاي مطالعه"، امّا با تغييراتي در محتوا، و به‌عنوان يكي از دروس اختياري هنوز هم ادامه دارد.

همچنين، در سال 1366 براي نخستين بار مركزي ويژه آموزش تندخواني، با نام مؤسسه تندخواني نصرت در تهران تأسيس شد كه به‌دليل استقبال دانش‌آموزان و دانشجويان، مراكز ديگري نيز تأسيس گرديد.

 

مآخذ: 1) آقازماني، علي‌محمد. "نگرشي بر عملكرد و نتايج تندخواني". سلام. 15 مرداد 1375؛ 2) راهنماي تحصيلي دانشكده علوم تربيتي. تهران: دانشگاه تهران، 1353؛ 3) روش مطالعه. تهران: وزارت آموزش و پرورش، اداره كل آموزش ضمن خدمت، 1360؛ 4) مداح، فيض‌علي. "چند واقعيت علمي درباره تندخواني (1)". اطلاعات. 18 فروردين 1375؛ 5) همو. "چند واقعيت علمي درباره تندخواني (3)". اطلاعات. 20 شهريور 1375؛

 6) Tony. Buzan. Speed reading. U.S.A : David of Charles PLC., 1989.

ربابه (نوشين) موسوي

 

 


.[1] Tachistoscope

.[2] Skimming

.[3] Scanning

 

 

 

بازگشت به فهرست مقالات ت