Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ج

 

جزوه‌دان. در عرف صحافان و مجلِّدان، جزوه‌دان به جلدگونه‌اي اطلاق مي‌شده كه به جزوه‌ها و اوراق متصل نبوده و فقط جزوه‌ها را در داخل آن مي‌گذاشته‌اند تا پراكنده نشود. چنان‌كه شاعري گفته است: آمد آن شوخ و بر اوراقِ دلم گرديد و رفت/ جزوه‌دان سينه را از يكدگر پاشيد و رفت (3: ذيل واژه).

همچنين جزوه‌دان به چيزي گفته مي‌شده كه به سر صندوقچه شباهت داشته است و جزوه‌ها يا اوراق نوشته‌شده را در داخل آن نگهداري مي‌كرده‌اند (5: ذيل واژه). اين نوع جزوه‌دان‌ها را در گذشته، عموماً از مقوا مي‌ساخته‌اند. هرگاه بزرگ بود، مقواي آن از نوع ضخيم انتخاب مي‌شد و اگر كوچك بود، از مقواي دو پوسته‌شده استفاده مي‌كردند و سپس آن را مهره زده و قسمت بروني آن را افشان كاري و تزيين مي‌كردند (1: 476).

در زبان فارسي معاصر، جزوه‌دان معادل كلمه عربي "رَبْعَه" گرفته شده است و به جعبه‌اي اطلاق گرديده كه جزوه‌ها يا پاره‌هاي قرآن را در آن، جاي مي‌داده‌اند (4: ذيل "ربعه"). امروزه فارسي‌زبانان به جاي اين كلمه، از واژه‌هاي فارسي، مانند پوشه و گاه كلمه‌هاي دخيل فرنگي، مانند كارتن و دوسيه نيز استفاده مي‌كنند.

در اصطلاح كتابداري امروز، جزوه‌دان به جعبه بايگاني‌يي اطلاق مي‌گردد كه نصف بلندي دو طرف عقبي آن بريده شده است و بالا و پشت آن باز است و از آن براي نگهداري جزوه‌ها بر روي طبقات قفسه استفاده مي‌شود (2: 103).

 

مآخذ: 1) حسين، يوسف. "رساله صحافي"، در نجيب مايل هروي. كتاب‌آرايي در تمدن اسلامي. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1362 ص 459-495؛ 2) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. اصطلاحنامه كتابداري. ذيل "جزوه‌دان". 3) شاد، محمد پادشاه بن غلام محيي‌الدين. فرهنگ جامع فارسي ]آنندراج[، ج 1. ذيل "جزوه‌دان"؛ 4) صفي‌پوري، عبدالرحمان. منتهي‌الارب في لغه‌العرب. ذيل "رَبْعَه"؛ 5) مايل هروي، رضا. لغات و اصطلاحات فن كتاب‌سازي. ذيل "جزوه‌دان".

                نجيب مايل هروي

 

بازگشت به فهرست مقالات ج