Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ج

 

جزوه[1] . اين اصطلاح به كتابچه كوتاه و مختصري گفته مي‌شود كه، طبق تعريف يونسكو، جزو انتشارات صحافي‌نشده غيرادواري محسوب مي‌گردد و، بدون محاسبه جلد، از 5 صفحه بيشتر و از 48 صفحه كمتر است.

پس از پيدايش چاپ، كتابچه‌هاي كوچك صحافي‌نشده را جزوه مي‌ناميدند، و چون آثار انتقادي و تبليغاتي مربوط به مضامين مهم به اين صورت منتشر مي‌گرديد، از اين اصطلاح براي تعريف اين‌گونه انتشارات استفاده مي‌شد. بسياري از كتابداران و كتابشناسان آثار كوتاه را كه صحافي نشده‌اند يا جلد كاغذي دارند جزوه مي‌دانند.

جزوه‌ها در زمره نخستين مواد چاپي بودند كه به صورت گسترده در انگلستان، فرانسه، و آلمان مورد استفاده قرار مي‌گرفتند. نخستين دوره مهم جزوه‌نويسي با بحث‌هاي مذهبي در اوايل قرن شانزدهم ميلادي آغاز شد. در فرانسه بسياري از جزوه‌ها در حمايت از اصلاحات مذهبي منتشر گرديد كه در سال‌هاي 1523، 1553، و 1566 از نظر قانوني ممنوع شناخته شد. در آلمان، نخستين بار رهبران اصلاحات پروتستان براي برانگيختن افكار عمومي بر ضد كليساي كاتوليك رم از جزوه استفاده كردند. مارتين لوتر يكي از اولين و مهم‌ترين منتشركنندگان جزوه بود. ترغيب به خشونت و نقض قانون و ايجاد بي‌نظمي عمومي مطالب اين جزوه‌ها را تشكيل مي‌داد؛ به‌طوري كه در سال 1589، به حكم پادشاه، انتشار آن ممنوع شد.

در انگلستان، كاربرد جزوه در دوره اليزابت اول همه‌گير شد، به‌طوري‌كه نه تنها در مجادلات و بحث‌هاي مذهبي، بلكه به‌وسيله افرادي نظير توماس دكر[2] ، توماس ناش[3] ، و رابرت گرين[4]  براي نوشتن داستان‌هاي رمانتيك، خود سرگذشتنامه‌ها، برملا كردن سوء استفاده‌هاي فردي و اجتماعي، و نقد و بررسي‌هاي ادبي نيز مورد استفاده قرار گرفت.

در فرانسه، تعليمات و بدآموزي‌هاي جزوه‌هاي مذهبي، باعث رواج هجو اخلاقيات دربار و رهبران مذهبي جامعه شد. در انگلستان، در طول مجادلات سياسي و مذهبي قرن هفدهم، جزوه‌ها نقش تبليغي فراوان داشتند. در زمان تحولات سياسي در انگلستان در سال 1660، در روند جريان انتشار جزوه دگرگوني‌هايي پديد آمد و دامنه آن با انتشار روزنامه‌ها و مجلات محدود شد. با اين همه، در خلال انقلاب 1688، جزوه‌ها مانند سلاح‌هاي سياسي كارآيي بسيار يافتند. گسترش سياست حزبي باعث فعال شدن جزوه‌نويساني چون ژوزف اديسون، ريچارد استيل، ماتيو پريور[5] ، فرانسيس اتربوري[6] ، و جاناتان سويفت شد.

اهميت جزوه‌ها طي قرن هجدهم نيز ادامه يافت. در امريكاي شمالي، بحث‌هاي سياسي پيش از انقلاب باعث برانگيختن تعداد زيادي از جزوه‌نويسان شد. از جمله كساني كه درباره مباحث سياسي مطالبي مي‌نوشتند، مي‌توان به توماس پين[7]  اشاره كرد. بعد از پديدآمدن ايالات متحده، موج جديدي از جزوه‌نويسي به دنبال پيش‌نويس قانون اساسي جديد در 1787 به‌وجود آمد. در پي آن، از دل اين جزوه‌ها نشريه "فدراليست پيپر"[8]  بيرون آمد كه انقلابيوني نظير الكساندر هاميلتون[9] ، جان جي[10] ، و جيمز مديسون[11]  درباره دولت در آن به بحث مي‌پرداختند. انتشار اين جزوه براي دوره جزوه‌نويسي نقطه پاياني محسوب مي‌شد، زيرا از آن پس مباحثات سياسي به‌طور گسترده در روزنامه‌ها، مجلات، و كتاب‌ها انعكاس مي‌يافت.

جزوه‌نويسان سرشناس قرن هجدهم فرانسه نظير ولتر، ژان ژاك روسو، منتسكيو، و دنيس‌ديدرو از جزوه براي بيان فلسفه روشنگري استفاده مي‌كردند. اين جزوه‌ها پايه بحث‌هاي جدي گرديد و با آغاز انقلاب فرانسه از اين مطالب مانند سلاح‌هاي پرقدرت در مباحثات استفاده مي‌شد. انقلاب خود باعث به وجود آمدن جزوه‌هاي بي‌نام و نشان و عامه‌پسند گرديد كه در آنها درباره ملكه و اشرافيت افشاگري مي‌شد و حوادث و وقايع مورد تحليل و بررسي قرار مي‌گرفت (مجموعه جزوه‌هاي انقلابي در كتابخانه ملي پاريس موجود است). انقلاب همچنين باعث پديد آمدن يكي از برجسته‌ترين جزوه‌هاي انگليسي به نام >ملاحظاتي درباره انقلاب فرانسه<[12]  اثر ادموند بورك[13]  شد كه منجر به واكنش‌هاي زيادي گرديد كه كتاب >حقوق بشر<[14]  (1791-1792) نوشته توماس پين معروف‌ترين آنهاست.

در فرانسه قرن نوزدهم، پل لويي كورير[15]  شاهكارهاي بحث‌انگيزي نوشت. در انگلستان جزوه‌ها سهم مهمي در همه حركت‌هاي سياسي قرن نوزدهم داشتند. مهم‌ترين اين جزوه‌ها درباره ساختار حكومتي، قانون داخلي ايرلند، و جنبش آكسفورد بود. در پايان قرن، اعضاي مجمع فابيان[16] ، جرج برناردشاو، بئاتريس وب[17] ، و گراهام والاس[18]  انديشه‌هاي سياسي را به‌صورت مجموعه‌اي از جزوه‌ها تبليغ كردند. در قرن بيستم، از جزوه‌ها عمدتاً براي اطلاع‌رساني استفاده مي‌شود و بيشتر توسط بخش دولتي و مجامع علمي منتشر مي‌گردد.

            EBR

                ترجمه طاهره طاهري

 


 


 [1]. Pamphlet

[2]. Thomas Dekker

[3]. Thomas Noshe

[4]. Robert Greene

[5]. Matthew Prior

[6]. Francis Atterbury

[7]. Thomas Paine

[8]. Federalist Paper

[9]. Alexander Hamilton

[10]. John Jay

[11]. James Madison

[12]. Reflections on the Revolution in France

[13]. Edmund Burke

[14]. Rights of Man

[15]. Paul - Louis Courier

[16]. Fabian Society

[17]. Beatrice Webb

[18]. Graham Wallas

 

بازگشت به فهرست مقالات ج