Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات خ

 

خبرنامه[1] . اين نوع نشريه، كه به آن بولتن[2]  و گاه آگاهي‌نامه نيز اطلاق مي‌شود، متن رسمي چاپي براي نشر اخبار است (11: ذيل "واژه") و نوعي نشريه كوتاه محسوب مي‌شود كه در فاصله زماني معيّن (روزانه، هفتگي، يا ماهانه) توسط انجمن‌ها يا سازمان‌ها براي انعكاس اخبار داخلي منتشر مي‌شود (4: ذيل "واژه"؛ 8: ذيل "بولتن"؛ 9: 201) و معمولا براي مخاطبان خاصي ارسال مي‌گردد (7: ذيل "واژه"). اين‌گونه نشريه‌ها رسميت و سنديتي ندارند (2: 103).

تاريخچه. خبرنامه‌ها نخست به‌صورت مجموعه‌اي از تك‌برگ‌هاي خبري منتشر مي‌شدند كه از حوادث مهمي مانند جنگ، عزاداري، تشييع جنازه پادشاهان و شاهزادگان، جشن‌ها، و مانند آنها خبر مي‌دادند و معمولا دستنويس بوده و مندرجات آن را كارگزاران دولتي مي‌نوشتند و گاهي هم جارچيان در مراكز عمومي آنها را براي مردم مي‌خواندند. اين اوراق اخبار، به‌تدريج، شكل و انتشار منظمي يافتند و به‌صورت خبرنامه در آمدند. خبرنامه كه شكل رايج نوشت و خواند ميان دوستان يا مقامات دولتي در روم باستان و خانواده‌هاي بزرگ بازرگانان در اواخر سده‌هاي ميانه بود، رفته‌رفته به وسيله‌اي براي اشاعه منظم اخبار مبدل شد (700:1).

خبرنامه‌ها يا توسط سازمان‌هاي خيريه به‌طور رايگان توزيع مي‌شدند و يا از طريق اشتراك در اختيار سازمان‌ها قرار مي‌گرفتند. در سال 1704م. در مستعمره‌هاي انگليسي خبرنامه‌اي با عنوان >خبرنامه بوستون[3] < به بازار آمد و سپس در سال 1904م. راجر دبليو. بابسون[4]  اهل ماساچوست خبرنامه‌اي در زمينه مشاوره‌هاي سرمايه‌گذاري منتشر ساخت و در سال 1923 ويلارد ام. كيپلينگر[5]  خبرنامه‌اي با عنوان >نامه واشنگتن كيپلينگر[6] < را منتشر كرد. مباحث مشترك در اين خبرنامه‌ها شامل تجارت و مشاغل، انرژي، بهداشت، امنيت، و مسافرت بود كه گاهي هم اخبار سياسي را دربر داشتند (10: ج 8، ص 661). هلندي‌ها، به‌سبب موقعيت جغرافيايي و بازرگاني ممتاز كشورشان، با نشر اخبار جاري خود در دادن پوشش بين‌المللي به اخبار پيشرو بودند. اين اخبار جاري به انگليسي و فرانسوي نيز ترجمه مي‌شد (700:1).

بعدها شركت‌ها نيز خبرنامه‌هايي براي روابط داخلي و كاركنان خود منتشر مي‌كردند. دسترسي گسترده به ماشين‌هاي تحرير و نيز دستگاه‌هاي چاپ افست باعث رشد سريع خبرنامه‌ها در قرن بيستم شد؛ به‌طوري كه در اواخر اين قرن بيش از 100000 خبرنامه مختلف در ايالات متحده امريكا منتشر گرديد. استفاده از خدمات پستي و توسعه فهرست‌هاي تخصصي نيز اهميت خبرنامه‌هايي را كه از طريق اشتراك توزيع مي‌شد تثبيت كرد (10:ج 8، ص 661).

در خبرنامه‌ها معمولا دو نوع خبر ارائه مي‌شود كه يكي خبرهاي رسمي سازمان و ديگري خبرهاي اجتماعي مربوط به كاركنان است (102:2). محتواي بيشتر خبرنامه‌ها شامل اخبار داخلي، انتصابات، بخشنامه‌هاي عمومي، برنامه‌هاي آينده سازمان، بازديدها و پذيرايي‌ها، تشويق‌ها، مطالب آموزشي و عمومي، نقل بريده جرايد درباره مؤسسه يا رشته‌اي كه مؤسسه در آن زمينه فعاليت دارد، و دانستني‌ها و سرگرمي‌هاست.

هدف از انتشار خبرنامه‌ها ايجاد و گسترش حسن رابطه بين كاركنان از طريق آگاه كردن آنان از اخبار، فعاليت‌ها، و برنامه‌هاي آينده سازمان است. مطالب خبرنامه معمولا ساده و با لحني خصوصي و دوستانه نوشته مي‌شود تا در تقويت حسن تعلّق به سازمان كمك كند. در نگارش مطالب آن، قواعد نشانه‌گذاري به‌دقت رعايت مي‌شود و جملات كوتاه و مستقيم است.

خبرنامه در درجه اول براي استفاده كاركنان سازمان است ولي براي اين‌گونه سازمان‌ها و اشخاص نيز ارسال مي‌شود: 1) رؤساي سازمان‌ها، شعبه‌هاي شهرستان‌ها، و نيز شعبه‌هاي خارج از كشور؛ 2) روابط عمومي سازمان‌هاي ديگر كه به‌نوعي براي سازمان ناشر اهميت دارند؛ 3) رسانه‌هاي گروهي نظير صداوسيما؛ 4) آن دسته از افراد خارج از سازمان كه به‌دلايلي بايد از اخبار مؤسسه آگاه باشند؛ 5) برخي كتابخانه‌ها؛ و 6) هر فرد يا سازماني كه تقاضا كند (9: 201-202).

خبرنامه‌هاي پژوهشي. اين خبرنامه‌ها از جمله نشريات ادواري هستند كه اخبار علمي، تخصصي، و پژوهشي حوزه‌اي خاص را منعكس مي‌سازند و، در واقع، به درج آن دسته از اخبار و گزارش‌ها مي‌پردازند كه در عين اهميت، كمتر در منابع ديگر ظاهر مي‌شوند. اين‌گونه نشريات به‌سبب ماهيت خبري‌شان مطالب را به‌طور گذرا مورد اشاره قرار مي‌دهند، ولي از تنوع فراواني برخوردارند. در خبرنامه‌هاي پژوهشي كه ممكن است "پژوهشنامه" نيز خوانده شوند، مطالب زير را مي‌توان يافت: 1) يافته‌هاي پژوهشي، مانند طرح‌هاي انجام‌يافته توسط محققان مجرب كه معمولا تحت نظارت كلي مراكز پژوهشي و دانشگاهي صورت مي‌گيرد و نيز پايان‌نامه‌هاي دكتري و كارشناسي ارشد كه به‌ندرت از طرف مراكز آموزشي و پژوهشي حمايت مالي مي‌شود؛ 2) طرح‌هاي تحقيقاتي مصوب، كه به سه گروه عمده طرح‌هاي در حال اجرا، طرح‌هاي پايان‌يافته، و طرح‌هاي متوقف‌شده تقسيم مي‌شوند؛ 3) قابليت‌ها و اولويت‌هاي تحقيق؛ 4) معرفي واحدهاي پژوهشي؛ 5) گزارش همايش‌ها اعم از سمينارها، كنفرانس‌ها، سمپوزيوم‌ها، و جز آن كه معمولا به طرح مباحثي تخصصي مي‌پردازند؛ 6) گزارش سفرها و بازديدها؛ و 7) جوايز و كمك‌ها.

معمولا مفاد خبرنامه در اين حد محدود نمي‌ماند، بلكه هرگونه خبر يا گزارشي كه براي ارتقاي كيفيت پژوهش مفيد به‌نظر برسد ممكن است در خبرنامه درج شود (3: 11-12).

خبرنامه در كتابخانه. از ابزارهاي مهمي كه به شناساندن كتابخانه‌ها و معرفي انواع فعاليت‌هاي آنها كمك مي‌كند خبرنامه‌ها يا آگاهي‌نامه‌هايي است كه با ياري كتابداران بخش خدمات عمومي تهيه، تدوين، و منتشر مي‌شود. به‌طور كلي خبرنامه به ارائه گزارش‌هاي مكتوب و روزآمد خدمات و فعاليت‌هاي كتابخانه به‌لحاظ درون‌سازماني يا بر اساس روابط با ساير نهادهاي فرهنگي جامعه اعم از كتابخانه و جز آن و همچنين ارتباط با واحدهاي منطقه‌اي و بين‌المللي مي‌پردازد و، در واقع، بستر آگاهي‌رساني به نيروي انساني كارگزار يا كاربر را هموار مي‌سازد. از اين رو، لازم است كار را با برنامه‌ريزي دقيق مبتني بر محاسبات مالي و زماني، نيروي انساني، شكل ظاهري، و محتواي نشريه آغاز كرد.

خبرنامه‌هاي كتابخانه‌ها در شكل‌ها و اندازه‌هاي مختلف با فاصله زماني معيّن يا نامعيّن تهيه و توزيع مي‌شوند. برخي كتابخانه‌ها به‌سبب دشواري‌هاي خاص قادر به نشر خبرنامه نيستند، ولي رويدادها و فعاليت‌هاي كتابخانه را به‌شكل خبرنامه‌هاي ديواري و تاشوهاي تك‌برگي يا چندبرگي، با فاصله زماني كوتاه گزارش مي‌كنند. وجود چنين نشريه‌هايي حاكي از ارتباط ميان كتابخانه و مراجعان است. خبرنامه نوعي رسانه گروهي محسوب مي‌شود كه در چارچوبي معيّن و محدود براي مخاطبان مشخص ولي نامحدود تهيه و ارسال مي‌شود (6: 152-153)؛ به‌طور مثال، كتابخانه‌هاي عمومي گاه با تهيه خبرنامه، تازه‌ترين رويدادهاي علمي و فرهنگي و ادبي و نيز اخبار مربوط به محل و شهر خود را به اطلاع مي‌رسانند، و معمولا اين نشريه با كمك گرفتن از توانايي‌ها و امكانات اعضاي كتابخانه تهيه مي‌شود. در چنين خبرنامه‌اي، معمولا اخبار و مسائلي درج مي‌شود كه بيشتر مردم به آنها توجه دارند؛ مانند خبر تسهيلاتي كه بانك‌ها براي كشاورزان يا صاحبان مشاغل فراهم مي‌كنند (5: 79). معرفي تازه‌هاي كتابخانه، كمك‌هاي مالي و اعتباري مستقيم و غيرمستقيم به كتابخانه از طرف واحدهاي دولتي و غير آن، همكاري داوطلبانه و رايگان بازنشستگان در اداره امور كتابخانه، و جز آن از ديگر آگاهي‌هاي مندرج در خبرنامه است.

از ديگر خبرنامه‌ها، مي‌توان به خبرنامه مدارس اشاره كرد كه با مشاركت معلمان و دانش‌آموزان مدرسه و اعضاي كتابخانه تهيه و تنظيم مي‌گردد و براي پرهيز از مشكلات مالي، كمبود نيروي انساني و جز آن ابتدا از شكل تك‌برگي و ساده ولي منظم و با فاصله زماني كوتاه آغاز مي‌شود. هرچه امكانات كتابخانه‌ها از لحاظ پشتيباني مادي و معنوي بيشتر و گسترده‌تر گردد، تهيه و انتشار خبرنامه نيز پرمايه‌تر و جذاب‌تر خواهد شد (6: 153-154).

 

مآخذ: 1) برزگر. "روزنامه". دانشنامه ادب فارسي (2): فرهنگنامه ادبي فارسي، ص 699-726؛ 2) برزين، مسعود. چگونه روابط عمومي كنيم؟. تهران: انتشارات كتابخانه بهجت، 1355؛ 3) حرّي، عباس. "نقش خبرنامه". پژوهشنامه آموزشي. س. اول، 1 (پاييز 1369): 6-12؛ 4) سلطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني. ذيل "خبرنامه"؛ 5) سلطاني، شيفته. خودآموز كتابداري، يا، چگونه يك كتابخانه كوچك بسازيم؟. ويرايش 4. تهران: هيأت امناي كتابخانه‌هاي عمومي كشور، دبيرخانه، نشر كتابخانه، 1377؛ 6) عمادخراساني، نسرين‌دخت. خدمات عمومي و روش‌هاي آن. تهران: نشر كتابدار، 1379؛ 7) كينن، استلا. فرهنگ فشرده علوم كتابداري و اطلاع‌رساني. ترجمه فاطمه اسدي كرگاني. ذيل "خبرنامه"؛ 8) محمدي‌فر، محمدرضا. فرهنگ جامع مرجع‌شناسي. ذيل "بولتن"؛ 9) قاضي ميرسعيد، علي. تئوري و عمل در روابط عمومي و ارتباطات. تهران: مبتكران، 1370؛

10) "Newsletter". Encyclopedia of Britanica. Vol. 8, P. 661; 11) Webster's Third New International Dictionary, Vol.1. S.V. "Newsletter".

                ميترا صميعي

 

 

 

 

[1]. Newsletter

[2]. Bulletin

[3]. Boston News-letter

[4]. Roger W. Babson

[5]. Willard M. Kiplinger

[6]. Kiplinger Washington Letter

 

بازگشت به فهرست مقالات خ