Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات د

تست

دانا، جان كاتن[1] . دانا از پيشگامان حرفه كتابداري محسوب مي‌شود و به‌عنوان مدير و كارشناس در انجمن كتابداران امريكا خدمت كرده است. وي مدت چهار دهه كتابدار كتابخانه عمومي، سازمان‌دهنده و رئيس انجمن كتابخانه‌هاي تخصصي و ابداعاتش راهگشاي توسعه خدمات كتابخانه و آموزش عمومي محسوب مي‌شده است.

دانا در 19 اوت 1856 در ووداستاك ورمنت[2]  متولد شد.

دوران اوليه زندگي وي در ووداستاك گذشت و در خانواده‌اي تربيت يافت كه برآموزش و مطالعه تأكيد داشت. در سال 1874، وارد دانشكده دارت‌ماوث[3]  شد و در آنجا وجهه دانشگاهي خوبي كسب كرد و در سال 1878 به عضويت افتخاري انجمن فاي بتاكاپا[4]  نايل آمد. در ژوئن 1878 به وطن بازگشت و به مطالعه حقوق پرداخت و فرصت يافت تا به شكل گسترده‌تري به مطالعه آثار كلاسيك، سرگذشتنامه، سفرنامه، و فلسفه بپردازد. حدود دو سال بعد به‌سبب ابتلا به بيماري سل در جست‌وجوي منطقه‌اي خشك‌تر برآمد و به همين سبب در سال 1880 به كلورادو رفت. در آنجا به مطالعاتش در زمينه حقوق ادامه داد و در اواخر همان سال به عضويت دادستاني ايالت كلورادو پذيرفته شد.

دانا در سال 1888 ازدواج كرد و تا مدتي همراه با همسرش در كلورادو دامداري مي‌كرد و در همان جا نگارش مقالاتي را در مباحث سفرنامه، مطالب آموزشي، و جامعه‌شناسي آغاز كرد. در 1889، مقاله‌اي تحت عنوان >مدارس دولتي<[5] ، كه انتقادي بر نظام مدارس دولتي ايالات متحده امريكا بود، در مجله دنور آربيتريتور[6]  منتشر ساخت كه توجه زيادي را به خود جلب كرد. اين مقاله سبب ورود دانا به حرفه كتابداري شد، اگرچه عوامل ديگري نيز در اين امر دخيل بودند. آرون گووه[7]  كه بازرس مدارس دولتي دنور بود، از مدت‌ها پيش اميد داشت كه كتابخانه‌اي دبيرستاني تأسيس كند كه به روي عموم باز باشد و به عنوان كتابخانه‌اي عمومي نيز انجام وظيفه كند. ماليات دريافتي براي اهداف آموزشي در كلورادو داراي شرايطي بود كه اين طرح را قانوني مي‌ساخت. مقاله دانا در مجله مورد اشاره، گووه را برانگيخت كه اين هدف را به انجام برساند. گووه پيشنهاد خود مبني بر تأسيس كتابخانه‌اي كه هم به مدرسه و هم به عموم خدمت كند و نيز انتخاب جان كاتن دانا به‌عنوان كتابدار آن كتابخانه را به هيأت مديره ارائه داد كه مورد موافقت قرار گرفت.

دانا، پس از مدت كوتاهي، كار ساماندهي كتابخانه عمومي دنور را آغاز كرد و پس از استخدام تعدادي كارمند، به فراهم‌آوري موادي نظير كتاب، مجله، روزنامه، و جزوه پرداخت تا به تعداد 2000 كتاب موجود در كتابخانه مدرسه كه به هنگام تصدي اين مسئوليت به وي رسيده بود بيفزايد. وي خدمات كتابخانه و مهم‌تر از همه تبليغات را آغاز كرد. عقيده‌اش اين بود كه كتابخانه بايد مورد استفاده قرار گيرد؛ بنابراين، يادداشت‌هايي درباره اين كتابخانه جديد به سردبيران روزنامه‌هاي كلورادو و مجلات آموزشي و مذهبي فرستاد و شخصاً با بسياري از آنان ملاقات كرد و خواستار همكاري و مساعدت در برنامه‌ريزي براي ارائه خدمات به همگان شد. حتي به آنها نيز اطمينان داد كه كتابخانه براي ايشان نيز مورد استفاده خواهد بود.

در آن زمان، تبليغ درباره كتابخانه در حرفه كتابداري مرسوم نبود و فعاليت‌هاي اوليه او در اين مسير سبب ناخشنودي فراوان شد. ساير كتابخانه‌ها نيز بسياري از خدماتي را كه دانا در كتابخانه دنور ارائه مي‌كرد انجام مي‌دادند، ولي وجه مشخصه دانا تبليغات او بود. وي در صدد استفاده از تجربيات ديگر كتابداران نيز برآمد.

دانا، پس از اندكي، اقدام به انتشار خبرنامه ماهانه كتابخانه به نام >كتاب‌ها< كرد كه نخستين شماره آن در اكتبر 1889 منتشر شد. از پيش‌كسوتان حوزه‌هاي آموزش و جامعه‌شناسي نيز دعوت كرد تا در كتابخانه‌هاي عمومي سخنراني كنند. البته خود او قبلاً براي گروه‌هاي شاغل در عرصه‌هاي بازرگاني، آموزش، و ديگر حرفه‌ها سخنراني كرده بود كه بسياري از آنها منتشر شده است. دانا پيرو سياست نوآورانه ويليام هاوارد برت[8]  براي دستيابي آزاد به قفسه‌هاي كتاب بود. وي در سال 1894 اولين تالار ويژه كودكان را در يكي از كتابخانه‌هاي عمومي تأسيس كرد كه داراي تجهيزات و تزيينات مناسب و آثاري در زمينه ادبيات براي سرگرمي و كسب اطلاعات و رشد فردي كودكان بود.

كتابخانه او رونق يافت و استفاده از آن باعث شد كه آمار امانت به‌طور چشمگيري بالا رود و تعداد مراجعان، روزانه، از هزار نفر تجاوز كند. وي مجموعه‌اي از كتاب‌هاي بازرگاني و حوزه‌هاي مرتبط با آن را گردآوري كرد و در تالار كتاب‌هاي بازرگاني قرار داد؛ و بدين ترتيب، به‌عنوان مدير كتابخانه كوشش كرد خدماتي در زمينه اطلاعات بازرگاني ارائه دهد. مجموعه ويژه‌اي از كتاب‌هاي پزشكي را نيز با همكاري انجمن كتابخانه‌هاي پزشكي كلورادو[9]  بوجود آورد كه بعداً هسته اصلي كتابخانه پزشكي دنور را تشكيل داد.

دانا دوره آموزش كتابداري را براي كارمندان كتابخانه‌اش برگزار كرد و براي تأييد و تصويب آيين‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها و تدوين آنها رنج فراوان برد. تعدادي از اين دستورالعمل‌ها بخشي ازكتاب >راهنماي كتابخانه عمومي<[10]  را كه در سال 1893 منتشر شد به خود اختصاص داده است. وي نقشي فعال در انجمن‌هاي حرفه‌اي ـ به‌عنوان عضو يا مسئول ـ داشت و حتي در سال 1895 به‌عنوان رئيس انجمن كتابداران كلورادو و رئيس كميته برگزاري همايش انجمن كتابداران امريكا، كه قرار بود سال بعد در كليولند برگزار شود، انتخاب گرديد. دانا در اول ژانويه 1898 كتابدار كتابخانه شهر اسپرينگ فيلدِ ماساچوست شد.

اين كتابخانه با مجموعه‌اي چهار برابر مجموعه‌اي كه دانا در دنور بنا نهاده بود تأسيس گرديد. وي در اين كتابخانه همه امكانات شناخته شده، مانند دستيابي آسان‌تر به منابع، اختصاص بخش ويژه‌اي براي كتاب‌هاي كودكان، و از ميان بردن موانع ارتباط مستقيم با عموم مردم را به‌كار گرفت و براي تربيت نيروي متخصص نيز كلاس‌هاي آموزش كتابداري داير كرد. علاقه‌اي كه در كلاس‌هاي او وجود داشت موجب گرديد كه از كتابداران شمال غربي ايالت دعوت كند تا جلسه‌اي به منظور بررسي مشكلات مشترك كتابخانه تشكيل دهند. برگزاري اين جلسات منجر به تأسيس باشگاه انجمن كتابداران ماساچوست غربي شد.

وي مجموعه مقالاتي تحت عنوان >آشنايي با كتابخانه<[11]  را به رشته تحرير در آورد كه در سال 1898 در شش شماره نخست مجله >كتابخانه‌هاي عمومي<[12]  به‌چاپ رسيد.

دانا در هجدهم دسامبر 1901 در اسپرينگ فيلد از مقامش استعفا داد و در 15 ژانويه 1902 كتابدار كتابخانه عمومي نيوآرك[13]  در ايالات نيوجرسي شد و بقيه عمرش را در آنجا گذراند. يك‌سال قبل از آن، ساختمان جديد كتابخانه تكميل شده بود و منابع كتابخانه براي پاسخگويي مرجع و كار امانت، مناسب و كاركنان نيز افرادي مستعد، علاقه‌مند، و شايسته بودند.

دانا سخنراني‌هاي متعددي درباره همكاري كتابخانه‌ها و ايجاد ساختار اجتماعي انجمن و تدارك فهرست‌هاي مختلف كتاب ارائه داد. وي فعاليت‌هاي تازه‌اي مانند خدمات كتابخانه بيمارستاني و مجموعه ويژه‌اي از كتاب‌هاي خارجي براي مهاجران را تدارك ديد. اين پيشرفت‌ها منبع مناسب خبري براي روزنامه‌ها و مجلات بازرگاني و تخصصي و ساير مباحث قرار گرفت و فرصتي را به دانا داد تا كتابخانه را در نظر عامه مردم ارتقا بخشد. وي، گرچه عميقاً سرگرم كار موزه شده بود، هميشه در جست‌وجوي راهكارهاي جديدي بود تا كتابخانه را برجسته‌تر كند.

در 29 آوريل 1909، انجمن موزه‌داران نيوآرك تشكيل گرديد و دانا به دبيري انجمن برگزيده شد. حدود چهارسال بعد به سمت نخستين راهنماي انجمن منصوب گرديد و تا آخر عمر در آن سمت باقي ماند. در 17 مارس 1929 به همت وي موزه هنر، علوم، و صنعت نيوآرك در جوار كتابخانه افتتاح شد.

شايد مهم‌ترين فعاليت دانا براي حرفه كتابداري تأسيس بخش بازرگاني كتابخانه عمومي نيوآرك بود. وي فعاليت تازه‌اي را در آنجا آغاز كرد و همكاري خود را با گروه‌هاي بازرگاني نظير اتاق‌هاي بازرگاني و پيشگامان انجمن‌هاي بازرگاني آغاز كرد. اين كتابخانه در 1904 به كتابخانه بازرگانان تغيير نام داد و به‌دنبال آن سياهه‌هايي از كتاب‌ها و نشريات مرجع در حوزه بازرگاني را به‌طور مرتب به‌چاپ مي‌رساند و خبرنامه‌اي نيز با عنوان >متون بازرگاني<[14]  منتشر مي‌كرد كه مشتركاني در سراسر كشور داشت.

كار دانا به‌عنوان كتابدار كتابخانه عمومي دنور مورد توجه اعضاي انجمن كتابداران امريكا قرار گرفت و موجب گرديد كه بعضي از آنها براي ديدن دانا و بازديد از كتابخانه عمومي دنور به سان فرانسيسكو سفر كنند. اين ملاقات‌ها دانا را به نخستين همايش انجمن كتابداران امريكا هدايت كرد و در سال 1895 رئيس منتخب انجمن كتابداران امريكا شد.

دانا، به‌عنوان يكي از اعضا، براي شناسايي و همكاري با انجمن‌هاي كتابداري و آموزشي، حتي زماني‌كه با آنها اختلاف سليقه داشت، علاقه نشان مي‌داد. وي در بسياري از كميته‌هاي ملي، ايالتي، و محلي عضويت داشت؛ از جمله در سال‌هاي 1895-1896 رئيس انجمن كتابداران امريكا؛ در 1896-1902 عضو شوراي اين انجمن؛ در 1904-1905 و 1910-1911 رئيس انجمن كتابخانه‌هاي نيوجرسي؛ و نيز در 1909-1910 رئيس انجمن كتابخانه‌هاي تخصصي بود.

در سال 1909 گروه كتابخانه‌هاي تخصصي، به پيشنهاد و مساعدت دانا، انجمن كتابخانه‌هاي تخصصي را سازمان دادند. دانا تمايل داشت كه اين انجمن تحت نظارت انجمن كتابداران امريكا قرار گيرد، ولي شكست او در به انجام رساندن اين كار سبب افزايش نارضايتي وي از انجمن كتابداران امريكا شد.

دانا نويسنده و سخنراني فعال بود و بسياري از آثارش در مجلات كتابداري و بازرگاني و نيز مجلات تخصصي ديگر به چاپ رسيده است. شهر نيوآرك دانا را به‌عنوان نخستين شهروند نيوآرك شناخت و در 17 اكتبر 1956 صدمين سالگرد تولدش را در صدمين سال تأسيس انجمن فارغ‌التحصيلان دانشگاه جشن گرفتند.

نگرش فيلسوفانه وي به حرفه كتابداري در كتاب >توصيه‌ها<[15]  به بهترين شكل مشهود است. اين كتاب كه در سال 1921 به‌چاپ رسيده شامل گزيده مقالاتي است كه، به‌منظور كمك به افراد مبتدي در حرفه كتابداري، توسط خود او انتخاب شده است.

(WELIS) [16]رز. ال ورملكر    

 ترجمه ميترا صميعي


 


 

.[1] Dana, John Cotton

.[2] Woodstock, Vermont

.[3] Dartmouth

.[4] Phi Beta Kappa

.[5] Public School

.[6] Denver Arbitrator

.[7] Aaron Gove

.[8] William Howard Brett

.[9] Colorado Medical Library Association

.[10] Public Library Handbook

.[11] A Library Primer

.[12] Public Libraries

.[13] Newark

.[14] Business Literature

.[15] Suggestions

.[16] Rose L. Vormelker

 

 

بازگشت به فهرست مقالات د