Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به [[فهرست مقالات د]]

دانشنامه ایرانیکا[1]. دانشنامه جامع، مفصل، عالمانه، و تخصصی ایران‌شناسی به زبان انگلیسی است. ایرانیکا تمامی جنبه‌های تاریخ، تمدن، صنعت، هنر، فرهنگ، اقتصاد، و سیاست ایرانی را از آغاز تاکنون در برمی‌گیرد. دامنه جغرافیایی آن فراتر از قلمرو سیاسی ایران امروز است، به  تاریخ و تمدن ایران در خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند می‌پردازد و همه جنبه‌های تاریخ و فرهنگ ایران، از جمله ادبیات و زبان‌های ایرانی را دربر‌می‌گیرد (9).

ایرانیکا را پروفسور احسان یارشاطر (1298-1397)، استاد تاریخ، زبان و ادبیات ایرانی مقیم امریکا، بنیان گذاشته است. اهتمام یارشاطر به تدوین چنین دانشنامه‌ای به دهه 1350 شمسی در ایران بازمی‌گردد. حاصل این مرحله از تلاش او انتشار جزوه‌هایی به سبک و سیاق <دانشنامه اسلام>[2] بود. این مجموعه را بنگاه ترجمه و نشر کتاب با عنوان دانشنامه ایران و اسلام منتشر می‌کرد. اما تنها حرف آ و بخشی از حرف الف آن منتشر و بعد از سال 1357 انتشار آن  متوقف شد.  دانشنامه جهان اسلام که سال‌ها بعد با همان سبک از حرف "ب" آغاز شده است، در واقع ادامه  دانشنامه ایران و اسلام است.

یارشاطر پس از سال 1357 پروژه ایرانیکا را در تعقیب برنامه پیشین در بخش ایران‌شناسی دانشگاه کلُمبیا، جایی که از سال 1956 در آنجا استاد بود، آغاز کرد. گرچه وی از 1351 در صدد انتشار دانشنامه‌ای برای ایران به زبان انگلیسی بود، نخستین جزء ایرانیکا در 1982 م. به چاپ رسید و تا سال 2012 جلد 15 آن، تا میانه حرف K، منتشر شد (8). یارشاطر می‌گوید هدف این است که انتشار هر مجلد بیش از دو سال طول نکشد (7). وی جلد 45 را جلد پایانی و سال 2020 را سال پایان ایرانیکا می‌دانست (2). نسخه چاپی ایرانیکا را بنیاد دانشنامه ایرانیکا[3] منتشر کرده است (۹). قرار است پس از تکمیل، ایرانیکا به زبان فارسی ترجمه شود (3). با رواج دسترسی آنلاین از راه اینترنت، ایرانیکا از قالب چاپی به دسترسی آنلاین تغییر پیدا کرده است. امروزه مقالات  جلدهای منتشر شده و منتشر نشده ایرانیکا در قالب پی دی اف به صورت آنلاین و به رایگان در دسترس همگان است.

مقالات ایرانیکا را سرویراستار، احسان یارشاطر و تیم ویراستاران همکار او، همگی محققان طراز اول در سطح جهان در مطالعات ایرانی، ویرایش کرده‌اند (۹). از جمله آنها احمد اشرف، منوچهر کاشف و محسن آشتیانی هستند. یارشاطر از بیش از هزار پژوهشگر ایرانی و خارجی یاد کرده است که در نوشتن مقالات ایرانیکا مشارکت داشته‌اند (1؛4). به گفته او قریب به نود درصد نویسندگان مقالات غیر ایرانی هستند (6). احمد کریمی حکاک، از ویراستاران اصلی و نویسندگان ایرانیکا، نهایی شدن هر مقاله ایرانیکا را فرایند تحقیقی طولانی و سختگیرانه توصیف می‌کند. از ابتدای سال ۲۰۱۷  پروفسور اِلتون دانیل[4]  به سردبیری این دانشنامه منصوب شده‌ است (9).

ایرانیکا از دهه 1970 از حامیان مالی بزرگی چون بنیاد ملی علوم انسانی[5] کمک دریافت کرده است (۹). این حمایت به صورت مشروط است و تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که بنیاد دانشنامه خود بخشی از هزینه‌ها را تامین کند (5). از دیگر حامیان مالی ایرانیکا شورای انجمن‌های علمی آمریکا[6]، اتحادیه بین‌الملل دانشگاهی[7] بوده‌اند. بنیادها، سازمان‌ها و اشخاص حقیقی که به فرهنگ ایرانی علاقه‌مند هستند نیز از ایرانیکا حمایت کرده‌اند(9). در کنار این کمک‌ها یارشاطر برای تأمین مخارج ایرانیکا، بارها ناچار به فروش مجموعه‌های قیمتی و اثار نفیس هنری خود شد (2).

تاکنون پنج مقاله این دانشنامه شامل انقلاب مشروطه، پوشاک در ایران زمین، ادبیات داستانی در ایران، خوشنویسی و تاریخ روابط ایران و آلمان را انتشارات امیرکبیر ترجمه و منتشر کرده است (3).


مآخذ: 1)  اخوان، سهراب. "چه کسانی ایرانیکا را تدوین می‌کنند؟". مصاحبه با احسان یارشاطر (بارگذاری شده در 2010). به نقل از: https://www. youtube. com/watch?v=uipPq_Y0NqA . [1 Jan 2018]؛ 2) پیام، امیر. "احسان یارشاطر: وطن من آنجاست که بتوانم برای ایران کار کنم". مصاحبه با احسان یارشاطر (13تیر 1392). به نقل از:  http://www.bbc.com/persian/iran/2013/07/130704_u07_chamedan_ehsan_yarshater_online.  [1 Jan 2018]؛ 3)  "دانشنامه ایرانیکا در نیمه راه، تحرک تازه برای تامین هزینه‌ها" (5 خرداد89). به نقل از:http://www. bbc. com/persian/iran/2010/05/100526_l13_iranika. shtml?print=1 [1 Jan 2018]؛ 4) زرین پناه، سپیده. گزارشگر. "نشست بیش از سی سال با ایرانیکا در سوئد". (1387). به نقل از: www.bbc.com/persian/arts/.../080509_v-sz-iranika-sweden.shtml  [1 Jan 2018]؛ 5) زینلی، محمد حامد. گزارشگر. "گردهمایی دوستداران ایرانیکا در دبی" (2007). به نقل از: www. bbc. com/persian/seventhday/story/2007/02/070217_me_iranicadubai. shtml. [1 Jan 2018].

6) سرفراز، جلال . گزارشگر. "سی و پنج سالگی ایرانیکا" (1387). به نقل از:http://www. bbc. com/persian/arts/story/2008/05/080508_shr-js. shtml. [1 Jan 2018]؛ 7) یزدیان ، پیام. گزارشگر. "جلد پانزدهم ایرانیکا منتشر می‌شود" (2011). به نقل از:

8)   www. youtube. com/watch?v=0dx6oD-l8bg. [1 Jan 2018]؛ 9)   www. iranicaonline. org/pages/history [1 Jan 2018]. 

نرگس صراف تهرانی



[1]. Encyclopedia Iranica

[2]. Encyclopedia of Islam

[3]. Encyclopedia Iranica Foundation

[4] Elton Daniel

[5]. National Endowment for the Humanities

[6]. American Council of Learned Societies

[7]. Union Academique Internationale


بازگشت به [[فهرست مقالات د]]